Opinie
Czy można badać konstytucyjność dyrektyw
Ciekawe, co uczyniłby Trybunał Konstytucyjny, gdyby wpłynął do niego wniosek o zbadanie zgodności z naszą konstytucją unijnej dyrektywy. Czy uznałby się za niekompetentny, czy sprawę merytorycznie rozstrzygnął – zastanawia się profesor prawa Uniwersytetu Warszawskiego
Prawo i Sprawiedliwość zapowiedziało złożenie takiej propozycji zmiany konstytucji, by możliwe stało się badanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z ustawą zasadniczą europejskich rozporządzeń i dyrektyw. Rzecz jest poważna i z punktu widzenia prawnego zagmatwana. Zasługuje zatem na bliższe zainteresowanie i przedyskutowanie.
Prawo wtórne i pierwotne
Zgodnie z przepisami traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, znowelizowanego przez traktat lizboński, zna on następujące akty prawne: rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia i opinie.
> Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.
> Dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie, do którego jest kierowana w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków.
> Decyzja wiąże w całości. Decyzja, która wskazuje adresatów, wiąże tylko tych adresatów.
> Zalecenia i opinie nie mają mocy wiążącej. Mogą one wpływać na treść wewnątrzkrajowych aktów tworzenia i stosowania prawa, ale nie nakładają obowiązków na członków Wspólnoty.
Rozporządzenia i dyrektywy są zatem aktami wtórnego prawa europejskiego wydawanymi przez organy powołane do tego na podstawie traktatów (akty prawa pierwotnego) rozstrzygających o ustroju i mechanizmach funkcjonowania Wspólnoty i Unii Europejskiej.
Co wynika z ustawy zasadniczej
Nasza konstytucja dostrzega istnienie takich aktów i wypowiada się w kwestii ich położenia w stosunku do aktów normatywnych prawa krajowego.
Art. 91 ust. 3 stanowi bowiem: „jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami”.
Przepis ten odnosi się do przypadków ekstremalnych. Pojawiają się one wówczas, gdy w toku legislacji nie zdołano nadać krajowym ustawom treści spójnej z wtórnym prawem europejskim, lub też gdy w procesie stosowania polskich ustaw nie udało się ustalić (w drodze interpretacji) ich znaczenia zgodnego ze znaczeniem, jakie posiadają przepisy prawa wtórnego. Wtedy organ stosujący prawo, np. sąd polski, powinien kierować się postanowieniami „prawa stanowionego przez organizację międzynarodową”, a więc wspólnotowych rozporządzeń i dyrektyw, a nie krajowych ustaw.
Dodajmy, że organem, który w Unii Europejskiej dba o jednolitość interpretacji obowiązującego w niej prawa, jest Europejski Trybunał Sprawiedliwości.
Art. 91 ust. 3 Konstytucji RP mówi o pierwszeństwie wtórnego prawa wspólnotowego nie przed całym prawem polskim, lecz jedynie przed prawem rangi ustawowej. W kontekście propozycji PiS jest to rzecz bardzo istotna. W trakcie prac nad projektem obecnej konstytucji pojawiała się bowiem w Komisji Zgromadzenia Narodowego propozycja, by prawu wtórnemu Unii nadać pierwszeństwo „przed prawem krajowym”. Oznaczałoby to, iż ma ono, w razie kolizji, priorytet również przed postanowieniami naszej konstytucji. Propozycja ta została odrzucona.
Sporny problem
Pierwszeństwo prawa wspólnotowego, w tym wtórnego, przed prawem krajowym państw członkowskich jest jednym z najbardziej dyskusyjnych i spornych problemów we Wspólnocie. Europejski Trybunał Sprawiedliwości zasadę taką głosi już od połowy lat sześćdziesiątych. Nie wszystkie państwa się na nią godzą. Do oponentów należą m.in. Niemcy. Również Rzeczpospolita Polska nie dopuszcza pierwszeństwa prawa europejskiego przed własną konstytucją.
Europejskie prawo traktatowe (pierwotne) jest prawem zawartym w ratyfikowanych umowach międzynarodowych (art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 konstytucji). Te zaś znajdują pierwszeństwo przed ustawami. Przyjęta w Polsce hierarchia źródeł prawa (art. 87 ust. 1) stawia na czele, przed wszystkimi innymi ich źródłami, Konstytucję RP.
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
