Jak odwołać darowiznę nieruchomości

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Darowizna pod pozorem sprzedaży - nieważna
• Po odwołaniu darowizny nakłady do rozliczenia
• Jak podzielić się darowizną ze współmałżonkiem?

Samo oświadczenie darczyńcy odwołujące darowiznę to z mało, aby działka czy budynek przeszły z powrotem na jego własność. Potrzebna jest umowa w formie aktu notarialnego

Odwołanie darowizny nieruchomości nie wywiera skutku rzeczowego, jedynie skutek obligacyjny. Co za tym idzie, samo oświadczenie przedsiębiorcy odwołujące darowiznę nie powoduje powrotnego przejścia nieruchomości na darczyńcę.

Niezbędne jest zawarcie w formie aktu notarialnego umowy o powrotne przeniesienie prawa własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub też spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Jeżeli jednak do umowy nie dojdzie, pozostaje darczyńcy droga powództwa o zobowiązanie obdarowanego do powrotnego przeniesienia na darczyńcę własności nieruchomości.

Kiedy zasadny jest pozew

Zatem do dokonania wpisu w księdze wieczystej stosownego prawa na rzecz darczyńcy-przedsiębiorcy niezbędne będzie zawarcie umowy o powrotne przeniesienie prawa własności nieruchomości.

Jednocześnie, w wypadku gdy nie dojdzie do dobrowolnego zawarcia wskazanej umowy, na przykład gdy obdarowany nie chce pozbyć się przedmiotu darowizny – wówczas dopuszczalne jest skierowanie przez przedsiębiorcę pozwu do sądu.

W powództwie takim przedsiębiorca może żądać stwierdzenia, że obdarowany jest obowiązany do złożenia oświadczenia woli przenoszącego stosowne prawo z powrotem na darczyńcę w trybie art. 64 kodeksu cywilnego w zw. z art. 1047 kodeksu postępowania cywilnego. Orzeczenie sądu zastępuje w tym zakresie oświadczenie woli obdarowanego o przeniesieniu własności na rzecz darczyńcy.

Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z 7 stycznia 1967 r. (III CZP 19/66, OSNCP 1968 nr 5, poz 79), której nadano moc zasady prawnej, wskazującą, iż oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c.).

Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. Nie dotyczy to jednak zawarcia umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej (art. 390 § 2 k.c.) oraz wypadków, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda; w takich wypadkach orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę.

Warto podkreślić, że powództwo darczyńcy o ustalenie skuteczności odwołania darowizny na podstawie art. 189 k.p.c. w takich wypadkach jest niedopuszczalne ze względu na brak interesu prawnego w żądaniu takiego ustalenia. Jak wskazano bowiem wyżej darczyńcy przysługuje powództwo o świadczenie polegające na zobowiązaniu obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości na darczyńcę zastąpionego stosownym wyrokiem sądu wydanym na podstawie art. 64 k.c.

Nawet gdy mylnie wpisano do księgi wieczystej jako właściciela darczyńcę po odwołaniu przez niego darowizny i uzyskaniu nieprawidłowego wyroku ustalającego, że odwołanie darowizny było skuteczne, nadal dopuszczalne jest uwzględnienie powództwa o zobowiązanie obdarowanego do powrotnego przeniesienia własności darowanej nieruchomości na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 898 § 2 k.c.

Uchybienie polegające na bezpodstawnym wpisie w księdze wieczystej zmiany właściciela nieruchomości nie stoi bowiem na przeszkodzie dochodzeniu przez uprawnionego roszczenia o rzeczywiste przeniesienie własności tej nieruchomości.

Uwaga! Do skutku rzeczowego odwołania darowizny nieruchomości niezbędne jest zatem zawarcie umowy o przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz darczyńcy lub uzyskanie prawomocnego wyroku sądu na podstawie art. 64 k.c. zastępującego oświadczenie darczyńcy.