Publicystyka
Polacy muszą celująco znać litewski
Przedłużające się polsko-litewskie rozmowy na forum międzyrządowej komisji do spraw szkolnictwa znalazły się w impasie - doniosła ostatnio prasa. Wciąż nie ma zgody Wilna na przedłużenie terminu, w którym młodzież polska na Litwie mogłaby zmierzyć się z ujednoliconym, państwowym egzaminem maturalnym według programu litewskiego - pisze publicysta
Polska i litewska optyka co do praw i obowiązków mniejszości zdają się w tym przypadku różnić, dlatego w toczącej się dyskusji warto postawić kilka tez i zaproponować tymczasowe rozwiązanie.
1. Polacy na Litwie powinni, obok polskiego, celująco znać język litewski po to, by należycie funkcjonować w tamtym społeczeństwie i być konkurencyjnym wobec litewskojęzycznej większości - czy to na etapie edukacji, czy pracy. Obrona tezy przeciwnej zmierzałaby do konstruowania niszy chroniącej mniejszość, lecz utrzymującej zarazem jej pewną niepełnosprawność społeczną w świecie litewskojęzycznym.
Może wydać się to porównaniem na wyrost, ale tak jak kobiety w świecie biznesu muszą być lepsze od mężczyzn, by zająć równe im stanowiska, tak członkowie mniejszości narodowej dla uzyskania zawodowo i społecznie pozycji równej większości, powinni stać się edukacyjnie i profesjonalnie lepsi od członków tej większości.
Nie zawsze prosta paralela daje wyraźne wskazówki: szukając porównań z innych stron geograficznych, przytoczyć można Quebec – frankofońską prowincję Kanady, która tak jak pozostałe prowincje cieszy się pewną autonomią względem rządu centralnego i pielęgnuje język francuski. Mimo istniejących gwarancji i zabezpieczeń prawnych frankofońoscy mieszkańcy Montrealu - by zaistnieć profesjonalnie - muszą znać świetnie angielski. Mało tego, wielu tez wyraża pogląd, że wybierając Alma Mater powinni iść na anglojęzyczne uniwersytety: McGill czy Concordia, a nie na frankojęzyczne jak Universite de Montreal czy Universite Quebec à Montreal. Mimo rozwijania autonomii czy nawet dążeń separatystycznych Quebecu, nie udało się na płaszczyźnie ekonomicznej utrzymać Montrealu jako centrum gospodarczego. Już na przykład w latach 70. centrale wszystkich wielkich instytucji finansowych i spółek giełdowych przeniosły się na stałe z Montrealu do Toronto. Może to rzutować negatywnie na standard życia w Quebecu, albowiem wielu najlepszych i wykształconych w poszukiwaniu kariery wyjeżdża do innych centrów.
Jak sytuacja frankofonów w przeważająco anglojęzycznej Kanadzie może mieć się do pozycji Polaków na Litwie? Wszak język litewski to nie angielski. Porównanie użyteczności społecznej i gospodarczej języka litewskiego, kultury, nauki litewskiej, dorobku sądownictwa litewskiego do języka i cywilizacji anglosaskiej wypada z niekorzyścią dla tego pierwszego. Zrozumiałe zatem, że dla dla Kanadyjczyka z Quebecu siła przyciągania świata anglosaskiego jest co najmniej tak silna, jeśli nawet nie silniejsza, niż świata francuskiego. Dla Polaka na Litwie - nie jest to już takie oczywiste.
Niezależnie jednak od odczuć subiektywnych i indywidualnych Polaków na Litwie, są oni obecnie w granicach tego państwa mniejszością narodową, choć za taką nie do końca chcą być uważani, legitymację czerpiąc z historii. Na Litwie nigdy nie doszło do kantonizacji, więc przykłady stanowienia prawa i praktyki rodem ze Szwajcarii nie mogą służyć tu przykładem.
Polacy zatem, jako obiektywna mniejszość na Litwie, nie mogą być wyjęci spod praw obowiązujących w swoim kraju statuowanym przez większość. Szkopuł w tym, jak zapewnić uczciwość stanowionego prawa .
2. Wyzwaniem chwili jest wytyczenie mapy drogowej prowadzącej do wyrównania szans edukacyjnych pokolenia Polaków na Litwie, zapewnienia mniejszości polskiej pełnej dwujęzyczności, przy zachowaniu polskiej tożsamości oraz zapewnieniu oferty edukacyjnej na jednakowym poziomie niezależnie od profilu, języka czy miejsca położenia szkoły.
Aby mniejszość polska mogła na równych zasadach z większością funkcjonować w społeczeństwie litewskim potrzebny jest w programach szkolnych okres dostosowawczy. Gdyby zastosować literę prawa w takim kształcie, w jakim obecnie obowiązuje, obecny rocznik uczniów polskich klas przedmaturalnych na Litwie miałby dwa lata na opanowanie po litewsku pełnych dziesięciu lat programu litewskiej dziesięciolatki. Następny rocznik miałby na to trzy lata - wobec dziesięciu, kolejny – cztery wobec dziesięciu.
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
