Jak ustalać diety radnych

autor: Bartosz Jankowski

źródło: Fotorzepa

+zobacz więcej zdjęć

Załączniki:

• Wzór uchwały.pdf

Celem diety jest rekompensowanie radnemu wynagrodzenia utraconego z powodu nieobecności w pracy. Ma też służyć pokryciu innych wydatków związanych z wykonywanym mandatem, jak rachunki telefoniczne czy zakup materiałów biurowych

Zasady ustalania diet dla radnych określa art. 25 ust. 4 – 8 ustawy o samorządzie gminnym oraz jego odpowiedniki zawarte w ustawach o samorządzie powiatowym oraz województwa.

Natomiast szczegółowe kwestie związane z zasadami ustalania wysokości diet regulują przepisy rozporządzeń Rady Ministrów z 26 lipca 2000 r., oddzielne dla radnych gmin, powiatów i województw).

Prawo radnego do diety wynika wprost z przepisów ustawowych i jest obligatoryjne. Nie zmienia tego nawet fakt, że funkcję radnego wykonuje się społecznie. Dlatego też rada gminy (powiatu) albo sejmik, podejmując uchwałę określającą zasady, na których radnym przysługują diety, nie może zupełnie pozbawić ich tego prawa. Taka uchwała zostanie uchylona jako sprzeczna z prawem. Zaznaczyć trzeba, że w obowiązującym stanie prawnym możliwość pozbawienia radnego diety przewidują jedynie ustawy o samorządzie powiatowym i województwa. A mianowicie następuje to w sytuacji, w której radny pełni – odpłatnie – funkcję członka zarządu powiatu lub województwa.

Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 1999 r., zawarte w art. 25 ust. 4 gminnej ustawy ustrojowej sformułowanie „na zasadach ustalonych przez radę” pozwala radzie na działanie dyskrecjonalne. W pojęciu „zasady” bowiem kryje się zarówno tryb rozliczeń diet, jak i sposobu określania ich wysokości (III SA 1580/99). Wynika z tego uprawnienie do określenia w uchwale, czy radnym przysługuje dieta wypłacana za każde posiedzenie rady lub komisji, czy dieta ryczałtowa, wypłacana np. miesięcznie. W uchwale takiej można również zawrzeć zapisy dotyczące zasad obniżania radnym diet, np. za nieusprawiedliwioną nieobecność na sesji.

Maksymalna wysokość

Określając, w jakiej wysokości radni będą otrzymywać diety, należy wziąć pod uwagę kilka czynników. Po pierwsze należy pamiętać, że ma ona stanowić rekompensatę wynagrodzenia utraconego. Po drugie powinna również odzwierciedlać koszty związane z wykonywaniem mandatu.

Dieta nie może przekroczyć określonej kwoty. Jej maksymalna wysokość nie może przekraczać w ciągu miesiąca łącznie półtorakrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe.

Ustalając wysokość diety, trzeba też wziąć pod uwagę obowiązujące w tym zakresie przepisy wykonawcze. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy może ona wynosić miesięcznie do:

- 100 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach powyżej 100 tys. mieszkańców,

- 75 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach od 15 tys. do 100 tys. mieszkańców,

- 50 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach poniżej 15 tys. mieszkańców.

Do uznania radnym pozostawiono ustalenie zasad różnicowania podstaw i wysokości diet w zależności od poziomu obarczenia obowiązkami poszczególnych radnych, a nawet ich grup. Zazwyczaj w innej wysokości dieta będzie przysługiwała przewodniczącemu rady, jego zastępcy czy przewodniczącym komisji. Wysokość diety szeregowego radnego może natomiast zależeć od liczby komisji, w których zasiada. Diety radnych mogą być również określone jako procent diety przysługującej przewodniczącemu lub kwotowo.

Z przepisu tego nie należy jednak wnosić, że rada może w uchwale określić zasady przyznawania radnym nagród pieniężnych, np. za wyjątkowe zaangażowanie w pracę rady czy inne osiągnięcia. Potwierdza to wyrok NSA, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, z 9 marca 1993 r., w którym sąd stwierdził, że przeznaczenie nadwyżek z funduszu płac, diet i ryczałtu przewodniczącego rady gminy na nagrody dla radnych nie ma podstawy prawnej (SA/Kr 2644/92).

Ryczałtem lub za posiedzenie

Od decyzji rady zależy również, w jakiej formie diety będą płacone. Obecnie już nikt nie ma wątpliwości, że mogą być one wypłacane za każde posiedzenie, jak i ryczałtem, np. co miesiąc. Potwierdza to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 1990 r., w którym sąd dopuścił możliwość ustalenia przewodniczącemu rady diety w formie ryczałtu w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (II SA 694/90).