Ostatni dzwonek na wypłatę trzynastek

autor: Jerzy Dudek

źródło: Fotorzepa

+zobacz więcej zdjęć

Pracodawcom państwowym i samorządowym zostały dwa tygodnie, aby załogom przekazać dodatkowe wynagrodzenia roczne za 2009 r. Termin upływa 31 marca, a za jego niedotrzymanie grozi grzywna i odsetki

Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (DzU nr 160, poz. 1080 ze zm., dalej ustawa o trzynastkach) nie wskazuje żadnych sankcji za niedotrzymanie terminu wypłaty.

Ogranicza się jedynie do ustalenia granicznej daty. Stąd trzynaste pensje mają trafić do rąk pracowników najpóźniej w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługują.

Ta zasada nie obowiązuje tylko w stosunku do zatrudnionych, którzy stracili etat w związku z likwidacją pracodawcy. Oni mają otrzymać trzynastki w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Kara z kodeksu

Skoro ustawa o trzynastkach nie przewiduje żadnych konsekwencji nieterminowego uregulowania dodatkowego wynagrodzenia rocznego, sięgamy do kodeksu pracy.

Ten w art. 282 § 1 pkt 1 wskazuje widełki grzywny za niewypłacenie w ustalonym terminie pensji albo innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Może ona wynieść od 1 do 30 tys. zł. I na tym nie koniec ewentualnych skutków finansowych.

Odsetki za zwłokę

Należą się uprawnionemu pracownikowi za każdy dzień opóźnienia w wypłacie trzynastki (art. 481 § 1 kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 k.p.). I to niezależnie od tego:

- z jakich przyczyn nastąpiło opóźnienie,

- czy pracodawca ponosi za nie odpowiedzialność,

- czy podwładny poniósł z tego powodu szkody.

Odsetki ustawowe wynoszą 13 proc. w skali roku (rozporządzenie Rady Ministrów z 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych, DzU nr 220, poz. 1434).

Roszczenie o ich wypłatę, podobnie jak o wypłatę trzynastki, przedawni się z upływem trzech lat od dnia wymagalności (art. 291 § 1 k.p.). Termin zaczyna biec z upływem 31 marca.

Pieniądze dla rodziny

Jeśli pracownik, który miał dostać trzynastkę, zmarł, pracodawca powinien ją wypłacić w równych częściach jego małżonkowi i innym osobom bliskim, które mogą ubiegać się o rentę rodzinną w myśl przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Gdy takich osób nie ma, dodatkowe wynagrodzenie roczne wchodzi – jak wszystkie prawa majątkowe ze stosunku pracy – na zasadach ogólnych do spadku (art. 631 § 2 zd. 2 k.p.).

Spadkobiercy mogą więc zgłosić się do byłego szefa zmarłego po przeprowadzeniu postępowania spadkowego lub wizycie u rejenta. Muszą mieć bowiem albo sądowe orzeczenie stwierdzające nabycie spadku, albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Bo chociaż spadkobierca nabywa prawo do spadku wraz z jego otwarciem (śmiercią spadkodawcy), musi to jeszcze potwierdzić, uzyskując jeden z tych dokumentów (por. art. 922 § 1, art. 924 – 925 oraz art. 1025 k.c.).

Każdy z nich stanowi podstawę do zrealizowania wypłaty trzynastki.

JAK USTALAĆ KOMU PRZYSŁUGUJE TRZYNASTKA

Nie powinna być przyznana osobie, która przepracowała niecałe pół roku, chyba że obejmuje ją zwolnienie z posiadania minimalnego zakładowego stażu pracy

Pracownik musi przepracować:

- cały rok – wtedy otrzymuje pełną trzynastkę, albo

- co najmniej sześć miesięcy – wówczas należy mu się trzynastka proporcjonalna.

Kiedy nie trzeba mieć minimum stażowego

Warunek przepracowania co najmniej sześciu miesięcy nie musi być spełniony w razie:

- nawiązania stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego z nauczycielem i nauczycielem akademickim, zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej); Ministerstwo Edukacji Narodowej uważa, że trzynastka nie przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu później niż 1 września danego roku szkolnego (stanowisko z 4 grudnia 2009 r., DS-WPZN-AB-401-02/09), ale nie ma ono mocy wiążącej, więc placówki szkolne mogą je przyznać nauczycielom (w tym na zastępstwo) zatrudnionym po 1 września;

- zatrudnienia pracownika do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż trzy miesiące; sezon może obejmować przełom roku (wyrok SN z 3 kwietnia 1986 r., II URN 20/86). Oznacza to, że pracownik zatrudniony np. jako palacz c.o. zachowuje prawo do trzynastki, nawet jeśli w danym roku przepracował mniej niż trzy miesiące, ale miał umowę na minimum trzy miesiące;

- powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowania do odbycia służby zastępczej;

- rozwiązania stosunku pracy w związku z:

– przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne,

– przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem,

– likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,

– likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją;

- zatrudnienia:

– w wyniku przeniesienia służbowego,

– na podstawie powołania lub wyboru,

– w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy,

– w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,

– po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej;

- korzystania:

– z urlopu wychowawczego,

– z urlopu dla poratowania zdrowia,

– przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego;

- wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.