Ukraina przekazuje archiwa

IPN otrzymał z Kijowa dokumenty świadczące o stalinowskich represjach wobec Polaków

– Dokumenty dotyczące represji wobec Polaków i obywateli II Rzeczypospolitej przechowywane są w archiwach Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU), więziennictwa oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – mówi „Rz” Janusz Kurtyka, prezes Instytutu Pamięci Narodowej. I dodaje, że IPN otrzymał akta, które świadczą o represjonowaniu Polaków na Ukrainie w okresie wielkiego terroru w latach 30. ubiegłego wieku, a także obejmujące informacje o represjach w latach 40., czyli już po agresji sowieckiej na Polskę.

Ukraina jest jednym z nielicznych państw byłego Związku Radzieckiego, które zdecydowały się na ujawnienie tajnych archiwów. W 2006 roku Służba Bezpieczeństwa opublikowała 5 tysięcy dokumentów świadczących o tragedii wielkiego głodu. Wśród nich znalazły się dyrektywy partyjne, raporty służb specjalnych ówczesnego ZSRR, listy i rzeczy osobiste, które służyły jako dowody w sprawach kryminalnych.

Podczas wczorajszej wizyty delegacji polskiego IPN w Kijowie szef SBU Walentyn Naływajczenko przekazał elektroniczne kopie akt zawierające m.in. korespondencję służbową NKWD w sprawie likwidacji polskiego okręgu autonomicznego pod Żytomierzem, prześladowań członków Polskiej Organizacji Wojskowej w latach 1935 – 1936 oraz w sprawach dotyczących „polskiej kontrrewolucji i szpiegów”.

Odrębny rozdział stanowią źródła mówiące o przesiedleniu w 1936 roku 15 tysięcy polskich i niemieckich rodzin z ówczesnych obwodów kijowskiego i winnickiego do Kazachstanu. Wśród materiałów SBU są również materiały dotyczące polskich jeńców wojennych przetrzymywanych w obozach NKWD na terytorium Ukrainy w 1940 roku. – Nie jesteśmy jeszcze pewni, czy są tam kluczowe dokumenty dotyczące śledztwa katyńskiego. Spodziewamy się, że mogą wśród nich być akta starobielskie – mówi „Rz” Kurtyka. IPN planuje podpisać ze Służbą Bezpieczeństwa porozumienie o wzajemnym przekazywaniu kopii dokumentów. Będzie to możliwe dzięki dekretowi prezydenta Wiktora Juszczenki, który postanowił o zdjęciu klauzuli tajności z akt z lat 1917 – 1991. SBU chciałaby także korzystać z polskiego doświadczenia w sprawach odtajniania akt.

400 stron liczy dokumentacja z Ukrainy przekazana IPN

– To dopiero początek wymiany dokumentacji między naszą instytucją a polskimi historykami. Przekazaliśmy 88 dokumentów, a mamy znacznie więcej materiałów, które mogłyby ich zainteresować – mówi „Rz” Wołodymyr Wiatrowycz, szef Departamentu Źródeł Archiwalnych SBU. – Chcemy pomóc Polakom. Będziemy szukać dokumentacji dotyczącej zbrodni NKWD na polskich oficerach w Katyniu, a także źródeł świadczących o rozstrzelaniu przez NKWD Polaków więzionych na zachodniej Ukrainie – podkreślił.

Na Ukrainie działa odpowiednik polskiego IPN, jednak prowadzi on jedynie badania, nie dysponuje archiwaliami. – Mamy wspólną polsko-ukraińską historię, dlatego współpraca w tym zakresie jest dla nas ważna. Po 75. rocznicy wielkiego głodu (upłynęła w ubiegłym roku – red.) zajmiemy się pracą badawczą dotyczącą prześladowań Cerkwi i duchownych, w tym także polskich. To może być okazja do wspólnych działań – wyjaśnia „Rz” szef ukraińskiego IPN Ihor Juchnowski.

Strona Służby Bezpieczeństwa Ukrainy

www.sbu.gov.ua