Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Historia

Arsenał minionych wieków

Rzeczpospolita
Stalowe płyty wykonywano w tych czasach z myœlš o powstrzymaniu muszkietowej kuli. Kirysy (napierœnik z naplecznikiem) były zdecydowanie grubsze od œredniowiecznych. Poddawano je nawet próbie strzału. Niemniej zbroje nie mogły zapewnić całkowitej ochrony, dlatego postępowała stopniowa redukcja poszczególnych elementów, co doprowadziło do znacznego „odpancerzenia” w połowie XVII wieku. W trakcie wojny 30-letniej stalowego rynsztunku ochronnego używała przede wszystkim ciężka jazda, którš wyróżniały tzw. zbroje trzy ćwierci, zwane też niekiedy rajtarskimi (choć jazdę tę należy kojarzyć raczej z lekkš). Składały się na niš: obojczyk, folgowe naramienniki, nałokcice, osłony przedramion i rękawice, napierœnik z naplecznikiem i fartuchem, od którego odchodziły sięgajšce kolan folgowe taszki, dodatkowo nogi osłonięte były nabiodrkami oraz nakolankami, wizerunku walczšcego dopełniał hełm zamknięty z ruchomš dwuczęœciowš zasłonš. Tak więc od œredniowiecznego czy też renesansowego rycerza jeŸdziec taki odróżniał się jedynie brakiem nagolenic i trzewików, także zdobienia były zdecydowanie uboższe. Dobór poszczególnych elementów bywał płynny, poza hełmami zamkniętymi stosowano też szturmaki i szyszaki (analogiczne z polskimi husarskimi), w lżejszych formacjach ograniczano np. osłony kończyn, pozostawiajšc jedynie kirys lub nawet sam obojczyk. Dragoni posiadali jedynie hełmy, moriony najczęœciej.Poza kawaleriš uzbrojenie ochronne stosowali pikinierzy, szkoleni do bezpoœredniej walki, jako formacja defensywna lub ofensywna; posiadać mogli tak jak ciężkozbrojni kawalerzyœci zbroje trzyćwierciowe, lecz zawsze z hełmem typu otwartego, morionem lub kapalinem. Zdecydowanie częœciej jednak ograniczali się do samych kirysów, naramienników i hełmów (półzbroje). Nie wszyscy pikinierzy mieli osłony, częœć poza hełmami nie miała ich w ogóle – tych ustawiano zazwyczaj w głębi szyku. Muszkieterzy nie posiadali zbroi, czasami zakładali jedynie moriony.
Uzbrojenie kawalerzystów było rozmaite, uzależnione od formacji. Podstawowym uzbrojeniem arkebuzerów, czyli formacji strzelczej, były arkebuzy/karabiny z zamkami kołowymi, o długoœci 100 – 112 cm i kalibrze 12 – 15 mm. Kolba była najczęœciej płaska, łukowato wygięta i rozszerzona na końcu (często z charakterystycznym zaokršgleniem). Z lewej strony łoża umieszczony był żelazny pręt (antaba) ze swobodnie poruszajšcym się kółkiem służšcym do zaczepienia pasa/bandoliera. Umożliwiało to wygodne posługiwanie się broniš i takie jej ułożenie, aby móc jš swobodnie nabić, bez tego elementu byłoby to niezwykle utrudnione, bowiem w celu załadowania ówczesnš długš broń palnš należało oprzeć kolbš o ziemię. Poza karabinem i parš pistoletów arkebuzerzy mieli też miecze/rapiery. W formacjach ciężkiej kawalerii używano masywnych rapierów, a często także koncerzy o wšskich czworokštnych w przekroju głowniach, służšcych do przebijania osłon przeciwnika sztychem, poza tym zawsze posiadano parę kołowych pistoletów. Dragoni, będšcy w istocie mobilnš piechotš, dysponowali lontowym muszkietem. Była to lżejsza wersja muszkietu piechotnego, miała długoœć do 150 cm i kaliber 17 – 19 mm, waga zamykała się w przedziale 3,7 – 4,5 kg, nie używano do niego forkietu. Podczas marszu muszkiet przewieszany był za pomocš pasa noœnego przez ramię. Prawdziwš mozaikš uzbrojenia zaczepnego dysponowali żołnierze lekkich formacji nieregularnych pochodzšcych z Bałkanów czy polscy lisowczycy. Poza obowišzkowš szablš, mieli krótkš i często długš broń palnš, czekany, refleksyjne łuki, niekiedy lekkie lance. Wzorzec, który ustalił się jeszcze w dobie renesansu i który ugruntował na zachodzie Europy dominujšce znaczenie pikiniera i strzelca, utrzymał się praktycznie do końca XVII wieku. Zwiększała się natomiast rola żołnierzy uzbrojonych w długš broń palnš kosztem dzierżšcych drzewcowš. Pika, broń niezwykle prosta, ale i efektywna, nie uległa z oczywistych względów zmianom (kształty grotów to sprawa drugorzędna), różne bywały jedynie długoœci. W XVII wieku oscylowały one zapewne w granicach od 4,5 do ponad 5 m (np. w starożytnoœci niektóre macedońskie sarissy dochodziły do 7 m). W XVI wieku pikinierzy niejednokrotnie rozstrzygali starcia w bezpoœrednim ataku, który poprzedzał nękajšcy ogień strzelców. W stuleciu następnym ich rola sprowadzała się przede wszystkim do zabezpieczenia muszkieterów. W razie ataku kawalerii tylec piki wbijano w ziemię i pochylano jš tak, aby tworzyła z podłożem kšt około 45 stopni. W starciu z piechotš pikę trzymano oburšcz, równolegle do podłoża i starano się uderzać na wysokoœci głowy. Strzelcy uzbrojeni byli w różnš broń, bowiem o standaryzacji nie mogło jeszcze być wówczas mowy. Od drugiej połowy XVI wieku najefektywniejszš broniš jest muszkiet lontowy, najcięższa długa ręczna broń palna wymagajšca podpórki przy strzelaniu (forkietu). Siła penetracji wystrzelonej z niego kuli była na tyle duża, że na dystansie kilkudziesięciu metrów radziła sobie z każdym napierœnikiem. Poza muszkietami częœć żołnierzy dysponowała lżejszymi arkebuzami, którym nie był konieczny forkiet. Szybkostrzelnoœć i celnoœć ówczesnej broni nie była imponujšca, dlatego skutecznoœć uzależniona była od masowoœci i cišgłoœci ognia. Służył temu tzw. kontrmarsz. Po oddaniu salwy żołnierze z pierwszego szeregu odchodzili na tyły, ładujšc broń i dajšc możliwoœć oddania strzału kolejnemu szeregowi. Przy zachowaniu odpowiedniej głębokoœci ugrupowania można było prowadzić nieprzerwany ostrzał. Oczywiœcie powolny proces ładowania i szereg komend, które strzelec musiał wykonać (samo przygotowanie broni do strzału to ponad 40 czynnoœci) powodowały, że pojedynczy żołnierz oddawał nie więcej niż kilkanaœcie strzałów w cišgu całej bitwy.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL