Wspólne są nie tylko interesy, ale i odpowiedzialność

Gdy przedsiębiorca będzie miał zaległości wobec fiskusa, odpowie za nie również jego małżonek, a w pewnych sytuacjach także inni członkowie rodziny

W przypadku małżonka odpowiedzialności uda się uniknąć, jeśli podpisał w odpowiednim czasie umowę o rozdzielności majątkowej. Tu bowiem ustrój majątkowy – inaczej niż przy rozliczaniu w kosztach podatkowych wartości pracy małżonka pomagającego w firmie (art. 23 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT) – ma znaczenie.

Decyduje ustrój majątkowy...

Zasada jest taka, że za swoje podatki odpowiada podatnik (całym majątkiem). Są od niej jednak wyjątki. Po pierwsze – gdy podatnik pozostaje w związku małżeńskim – za zobowiązania podatkowe może odpowiadać jego małżonek.

Dużo zależy jednak od ustroju majątkowego, jaki przyjęli małżonkowie. Jeśli jest to rozdzielność majątkowa, odpowiedzialności można uniknąć w ogóle. Jednak przy ograniczonej wspólności majątkowej już tak nie będzie (chyba że umowa została zawarta, zanim jeszcze powstały zaległości).

Zgodnie bowiem z art. 29 ordynacji podatkowej skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej a także przed dniem zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu.

Jeśli zatem zaległość powstała przed podpisaniem umowy o rozdzielności majątkowej, to małżonek za nią będzie odpowiadał.

W praktyce często spotyka się opinię, że od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, jakie powstały w związku z prowadzeniem przez jednego z małżonków działalności gospodarczej, drugi małżonek uwolni się po rozwodzie. To błąd. Rozwód nie uwolni od zapłaty zaległych podatków, a jedynie ograniczy zakres odpowiedzialności.

Rozwiedziony małżonek będzie bowiem odpowiadał tylko za te zaległości, które powstały w czasie trwania wspólności majątkowej i tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym (oczywiście jeśli w trakcie małżeństwa małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej; gdy mieli rozdzielność, o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe nie ma mowy).

Przypominają o tym również organy podatkowe. Przykładowo Izba Skarbowa w Warszawie w interpretacji z 18 września 2009 (IPPB1/415-474/09-4/IF) stwierdziła, że „warunkiem ponoszenia przez byłego małżonka odpowiedzialności jest powstanie zobowiązania podatkowego w trakcie trwania związku małżeńskiego i trwania wspólności majątkowej”.

Zasady te znajdą zastosowanie również w przypadku separacji czy unieważnienia małżeństwa.

Przykład

Podatniczka od 1999 r. do 2009 r. pozostawała w związku małżeńskim i w tym czasie pomiędzy małżonkami istniała wspólność majątkowa małżeńska. W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2004 – 2007 przez byłego współmałżonka powstało duże zadłużenie w urzędzie skarbowym.

Zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstały zatem w czasie trwania wspólności majątkowej. W tej sytuacji podatniczka odpowiada za zaległości byłego małżonka. Jej odpowiedzialność ograniczona jest jednak wartościowo do wysokości udziału w majątku wspólnym.

Po drugie, za zaległości podatnika prowadzącego działalność gospodarczą odpowiadać może jego rodzina. W tym wypadku podstawowe znaczenie też będą miały powiązania majątkowe.

...albo osiąganie korzyści

Zgodnie z art. 111 ordynacji podatkowej „członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności”.

Zasadę tę stosuje się również do małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej (a także do tych, którzy pozostają w separacji lub których wspólność majątkową zniósł sąd).