Kaucja, kompensata, faktoring – które wpłaty skutkują naliczeniem VAT

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Kaucja gwarancyjna bez VAT

Zapłata lub zaliczka na poczet robót budowlanych nie zawsze uiszczana jest bezpośrednio przez nabywcę na rachunek bankowy wykonawcy lub gotówką do jego kasy. Mogą być wątpliwości, kiedy w takich wypadkach konieczne jest rozliczenie podatku

Z uzasadnień wyroków sądowych i  interpretacji można odczytać, które ze sposobów rozliczeń pomiędzy kontrahentami skutkują powstaniem obowiązku podatkowego w VAT.

Zgodnie z art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d ustawy o VAT obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30 dnia, licząc od dnia wykonania usług budowlanych lub budowlano-montażowych.

Według ust. 14 tego artykułu przepis stosuje się również do usług przyjmowanych częściowo, których odbiór dokonywany jest na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych. Stosownie do ust. 15 otrzymanie części zapłaty (ceny) powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części.

Co z zaliczkami

Z orzecznictwa sądowego wynika, że w pojęciu zapłaty używanym w tych przepisach mieści się także każda przedpłata, zaliczka uiszczona na poczet robót (czyli obowiązek podatkowy dla zaliczki powstaje na mocy wskazanych przepisów, a nie na mocy art. 19 ust. 11 ustawy o VAT).

Według  art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o VAT  obrotem jest kwota należna (pomniejszona o VAT) obejmująca  całość świadczenia należnego od nabywcy lub (w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2011) osoby trzeciej oraz kwota otrzymanych zaliczek, przedpłat (pomniejszonych o VAT).

Czy i kiedy kaucja, kompensata, kwoty finansowane przez faktora są formą zapłaty w rozumieniu przepisów o VAT? Poniżej przedstawiam poglądy na ten temat prezentowane przez organy podatkowe i sądy administracyjne.

Gwarancja

Zdarza się, że dla zabezpieczenia wykonania umowy  inwestor  przekazuje wykonawcy  – firmie budowlanej – jeszcze przed podjęciem robót  określoną kwotę nazywaną często kaucją gwarancyjną.

Strony mogą postanowić, że po określonym czasie kwota kaucji zostanie zaliczona  na poczet należności za usługę lub że będzie zwrócona po wykonaniu usługi. W razie odstąpienia od umowy firma budowlana zatrzymuje kaucję jako karę umowną.

Izba Skarbowa w Bydgoszczy w interpretacji z 4 września 2009 (ITPP1/443-771/09/KM) rozpatrywała przypadek podatnika, wykonawcy robót budowlanych, który  zgodnie z umową zawartą z inwestorem miał otrzymać jako zabezpieczenie wykonania umowy kaucję gwarancyjną (podlegającą zwrotowi  w terminie 30 dni od daty odbioru końcowego z opcją zatrzymania kaucji jako zapłaty w razie zwłoki w zapłacie za fakturę za pisemnym zawiadomieniem inwestora).

Izba stwierdziła: „Co do zasady kaucja nie jest zaliczana na poczet ceny i podlega zwrotowi po zrealizowaniu warunków umowy, zaś kwota ta nie jest w takim przypadku traktowana jako otrzymanie części należności, a zatem nie można uznać jej ani za zaliczkę, ani za zadatek, ani tym bardziej za przedpłatę lub ratę. Z tych względów pobrana kaucja, będąca zabezpieczeniem wykonania umowy, która jest zwracana klientowi, nie jest obrotem w rozumieniu art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług i nie rodzi obowiązku podatkowego”.

Dopiero ewentualne zaliczenie kaucji, zgodnie z postanowieniami stron, na poczet przyszłej należności bądź na poczet już wykonanej czynności będzie rodzić obowiązek podatkowy w dacie zaliczenia (chyba że powstał on wcześniej z uwagi na upływ 30 dnia od dnia wykonania robót).

Reasumując: otrzymanie kaucji  gwarancyjnej nie skutkuje obowiązkiem zapłaty podatku; identycznie wypowiedziały się izby skarbowe: w Poznaniu w interpretacji z 7 września 2011 (ILPP2/443-914/11-2/AK) oraz w Warszawie w interpretacji z 31 maja 2011 (IPPP1-443-478/11-4/MP).

Zatrzymana kaucja wykonawcza

Bywa, że to inwestor zabezpiecza się na poczet ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania prac przez firmę budowlaną, zatrzymując określoną kwotę również nazywaną kaucją z należności za wykonane roboty. Zwolnienie kaucji z reguły następuje w określonym czasie od daty odbioru końcowego.