Historia
Poszukiwany Józef Światło
Co się stało z Józefem Światłą, czołowym ubekiem, który w 1953 roku uciekł na Zachód? Umarł na zawał, zginął w wypadku czy żyje do dziś w USA?
Instytut Pamięci Narodowej zamierza wystąpić do USA o ujawnienie dokumentów dotyczących Światły, które obecnie są utajnione przez CIA. – Urodzony w 1915 r. Światło podobno nie żyje. Informacja ta nigdy nie została jednak potwierdzona. Niewykluczone, że jest nieprawdziwa. Jeśli tak, wystąpimy o ekstradycję i spróbujemy postawić go przed sądem – podkreśla prokurator z IPN Marzena Folga.
Podejrzenia budzi to, że istnieje co najmniej kilka sprzecznych teorii dotyczących jego śmierci. Najczęściej mówi się, że zmarł w 1975 roku. Według innej wersji zginął w wypadku samochodowym pod koniec lat 60. Ta teoria, która pojawiła się w ówczesnej prasie, mogła być jednak dezinformacją chroniących go amerykańskich służb specjalnych.
– Dowiedziałem się o jeszcze jednej dacie. Światło miał umrzeć w maju 1985 r. na zawał serca. To jednak informacja nieoficjalna, bo CIA odmówiło mi dostępu do jego akt – mówi „Rz” historyk prof. Andrzej Paczkowski, który napisał książkę „Trzy twarze Józefa Światły” (premiera 15 stycznia przyszłego roku).
W 1953 roku bał się, że postawią go przed sądem. Uciekając, ratował własną skórę - Robert Spałek, historyk z IPN
O życiu Światły w USA i jego fałszywej tożsamości wiadomo niewiele. Podobno używał nazwiska panieńskiego matki (Wieseltur) i osiadł na farmie, gdzie hodował ukochane zwierzęta. Ostatni potwierdzony kontakt ze światem miał w połowie lat 60., gdy Radio Wolna Europa chciało u niego zamówić tekst. – Potem trop się urywa. Wiadomo, że bezskutecznie poszukiwały go służby PRL, które chciały go wyeliminować – opowiada prof. Paczkowski.
Za kulisami bezpieki
Józef Światło uciekł do Berlina Zachodniego 55 lat temu, 5 grudnia 1953 roku. Oddał się tam w ręce Amerykanów i został natychmiast wywieziony za ocean, gdzie udzielono mu azylu. Światło zdradził wiele tajemnic komunistycznego reżimu. Rewelacje te ujawnił następnie podczas słynnych audycji Radia Wolna Europa z cyklu „Za kulisami bezpieki i partii”.
Audycje wywołały trzęsienie ziemi w polskim aparacie bezpieczeństwa. Zwolniono, a następnie osądzono najbardziej gorliwych katów – z Józefem Różańskim na czele – a Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego zostało rozwiązane. Właśnie dzięki tym dokonaniom Światło przeszedł do historii. Często przedstawiany jest jako bohater. Jego życie nie zaczęło się jednak 5 grudnia 1953 roku.
IPN wszczął właśnie przeciwko niemu postępowanie. – Wszystko wskazuje na to, że jest odpowiedzialny za aresztowanie od 100 do 150 członków AK związanych z podziemnym pismem „Alarm”. Wielu z nich zostało wywiezionych do sowieckich łagrów. Zapadły również wyroki śmierci, które wykonano. To, co znaleźliśmy w dokumentach, budzi grozę – mówi prokurator Folga.
Sprawa ta to jednak wierzchołek góry lodowej. Światło brał udział w znacznie większej liczbie operacji. Był wyjątkowo gorliwym funkcjonariuszem i wierzącym marksistą. Urodzony jako Izaak Fleischfarb, już przed wojną działał w ruchu komunistycznym, za co został nawet aresztowany przez policję.
Walczył podczas kampanii wrześniowej, a następnie znalazł się na terenach okupowanych przez Sowietów. Podobnie jak wielu innych Polaków został wywieziony na Wschód, skąd wydostał się w szeregach armii Berlinga. Bił się pod Lenino, a następnie pełnił funkcję politruka. Po wyparciu Niemców z terytorium Polski został oddelegowany do milicji, a następnie do bezpieki.
Razem z sowieckimi towarzyszami z oddziałów Smiersz z zapałem przystąpił do komunizacji Polski. Brał udział w pacyfikacjach, aresztowaniach i przesłuchaniach żołnierzy podziemia. Uczestniczył w operacjach uprowadzenia 16 przywódców Polski podziemnej i fałszowania referendum w 1946 roku.
– Był inteligentny, bezwzględny i ślepo wierny zwierzchnikom. Nie dzielił włosa na czworo, tylko wykonywał rozkazy. W dużej mierze właśnie temu zawdzięczał swoją błyskotliwą karierę – opowiada Robert Spałek, historyk z IPN.
Dowodem zaufania, jakim obdarzano Światłę, jest to, że już pod koniec lat 40. został wicedyrektorem niesławnego X Departamentu MBP, zajmującego się zwalczaniem wrogów wewnątrz partii. To on aresztował Władysława Gomułkę i Mariana Spychalskiego. Potem podejmował decyzje o szykanach, jakie spotykały ich w więzieniu. Jeździł na Węgry i do Czechosłowacji, gdzie obserwował pokazowe procesy Rudolfa Slansky’ego i Laszlo Rajka.
Przeczytaj więcej o: UB, ipn, józef, usa, światło
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
