Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Pakuła: Studenci wcišż bez stypendium

Legislatorom umknęła problematyka pomocy materialnej dla studentów, chociaż od lat podnosi się, ?że system dotknięty jest wadami – pisze prawnik Jacek Pakuła.
Prezydent podpisał już nowelizacjš ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Jak podaje MNiSW, „nowe przepisy regulować będš tak ważne kwestie jak zniesienie opłat za drugi kierunek, uwłaszczenie naukowców, uczenie się przez całe życie oraz nowe zasady bliższej współpracy uczelni". W ostatnim czasie widoczna była ogromna dynamika procesu legislacyjnego. Umknęła jednak w tym wyœcigu problematyka pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, chociaż od lat podnosi się, że system dotknięty jest wadami. Za podjęciem działań naprawczych powinno przemawiać to, że rocznie na pomoc materialnš przeznacza się ok. 1,7 mld zł, a pomoc ta adresowana jest do 1,5 mln potencjalnych beneficjentów. Od trzech lat w Toruniu odbywa się konferencja szkoleniowa poœwięcona pomocy materialnej dla studentów i doktorantów. Program tegorocznej edycji, organizowanej przez Wydział Prawa i Administracji UMK w Toruniu, obejmował również projektowane zmiany. W ujęciu systemowym – w zakresie stypendiów – rewolucji nie ma. Raczej porzšdkuje się błędy, np. w numeracji odesłań zawartych w art. 177 ustawy. Inna zmiana polega na doprecyzowaniu treœci art. 167 ust. 2a ustawy w ten sposób, że do zdania: „osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia, zachowuje prawa studenta do dnia 31 paŸdziernika roku, w którym ukończyła te studia", dopisuje się: „,z wyłšczeniem prawa do pomocy materialnej, o której mowa w art. 173". Nie uważam jednak, żeby ten zabieg był konieczny. Przepisy art. 70 ust. 4 Konstytucji RP sš tu jasne, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 listopada 2013 r. (sygn. K 40/12). Ukończenie studiów prowadzi do osišgnięcia celu, jakim było umożliwienie zdobycia wykształcenia, i do wypełnienia konstytucyjnej zasady pomocy władz publicznych dla uczniów i studentów. Dla jednych było to oczywiste, dla drugich – potrzebna była kolejna zmiana w prawie. Nowelizacja wprowadza również stypendium rektora dla najlepszych studentów już od pierwszego roku i na kierunkach, na których ich liczba nie przekracza dziesięciu osób (art. 174 ust. 4), chociaż nadal np. żołnierze będšcy studentami nie majš prawa do pomocy materialnej (art. 194 ust. 1). Ograniczenie to jest niezrozumiałe i pozbawione racjonalnego uzasadnienia, jeœli przypomnieć, że np. osadzony w zakładzie karnym ma prawo do takiej pomocy.
Odważniejsze zmiany proponuje ustawodawca w odniesieniu do stypendium socjalnego i tzw. samodzielnoœci finansowej studenta. Burzy to pewien ład, utrwalany od blisko dziesięciu lat. Zasadš bowiem było, że w pierwszej kolejnoœci studenta powinna wspierać najbliższa rodzina, a dopiero potem państwo (m.in. w postaci stypendium socjalnego). W swoim czasie studenci zgłaszali się po stypendium, podnoszšc, że prowadzš odrębne gospodarstwo domowe, nie korzystajš z pomocy rodziców, deklarujšc przy tym dochód „zero" złotych. Wprowadzenie przepisów o samodzielnoœci finansowej miało być zaporš przed takim uszczuplaniem funduszu pomocy materialnej. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest złożenie wniosku bez koniecznoœci przedkładania informacji o dochodach rodziców w sytuacji, gdy student lub jego małżonek spełnia łšcznie, zgodnie z art. 179 ust. 6 ustawy, przesłanki: posiadał stałe Ÿródło dochodów w ostatnim roku podatkowym; posiada stałe Ÿródło dochodów w roku bieżšcym; jego miesięczny dochód w ww. okresach nie jest mniejszy niż 850,20 zł netto; nie złożył oœwiadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bšdŸ jednym z nich. Zgodnie z nowelizacjš student jest samodzielny, gdy oœwiadcza, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, oraz spełnia jednš z następujšcych przesłanek: ukończył 26. rok życia; pozostaje w zwišzku małżeńskim; ma na utrzymaniu dzieci. Samodzielnoœć wystšpi również, gdy student, na wzór dotychczasowych rozwišzań: posiadał stałe Ÿródło dochodów w ostatnim roku podatkowym; posiada stałe Ÿródło dochodów w roku bieżšcym; jego miesięczny dochód w ww. okresach jest wyższy lub równy kwocie 752,10 zł netto (od 1 listopada br. zmiana na kwotę 792,35 zł); nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców i potwierdził ten fakt w złożonym oœwiadczeniu. System pomocy materialnej wymaga gruntownej reformy. Racjonalne wydaje się wprowadzenie stypendium socjalno-naukowego, które miałoby wspierać osoby mniej majętne, ale pracowite i zdolne. Aktualne propozycje będš raczej skutkować rozdrobnieniem tejże pomocy, a tym samym – dalszym rozmywaniem celu zakreœlonego w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. O ile bowiem łšczna liczba studentów będzie się zmniejszać, o tyle liczba osób aplikujšcych o stypendium socjalne poprzez m.in. zmianę pojęcia samodzielnoœci finansowej powinna się zwiększyć. Rzšd przecież nie zwiększy nakładów na pomoc materialnš, gdy dziœ jest to 1,7 mld zł, a racjonalnoœć tych wydatków jest różnie oceniana. Chcšc reformować system, czas studiować konstytucję. W przeciwnym wypadku konieczna będzie analiza kolejnych orzeczeń TK. Przy projektowaniu zmian w prawie dobrze byłoby również wsłuchać się w głos wszystkich tych, którzy na co dzień zajmujš się przyznawaniem pomocy materialnej w szkołach wyższych i jednostkach naukowych. Jacek Pakuła – prawnik na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, pomysłodawca toruńskiej konferencji szkoleniowej i autor publikacji z zakresu pomocy materialnej
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL