Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Historia

Arsenał minionych wieków

Miecz œw. Stefana - miecz koronacyjny królów Węgier; Miecz przypisywany Karolowi Wielkiemu, IX w.
Archiwum „Mówiš Wieki"
Miecz stanowił broń elitarnš, jego posiadanie było równoznaczne z wysokš pozycjš społecznš właœciciela. Punktem wyjœcia dla wczesnoœredniowiecznego miecza była póŸnorzymska spatha, której ewolucja doprowadziła do powstania typu merowińskiego, a następnie karolińskiego. Wczesnoœredniowieczne miecze były bardzo zróżnicowane i cechowały się indywidualnymi formami zależnymi od kręgu kulturowego, w jakim funkcjonowały. Dlatego też od dawna podejmowano próby ich sklasyfikowania, aby ułatwić chronologicznš lokalizację odnajdowanych oryginalnych egzemplarzy oraz ich proweniencję. Uwzględniano kształt rękojeœci bšdŸ głowni, ornamentykę; niemniej nie udało się stworzyć typologii doskonałej.
Jakoœć broni, zwłaszcza głowni, bywała różna; najlepsze miecze produkowano w warsztatach zlokalizowanych w Nadrenii, szczycšcych się długš tradycjš. Tamtejsze wyroby były drogie i najbardziej poszukiwane. Wartoœć miecza (zarówno z punktu widzenia ekonomicznego, jak i praktycznego) zależała od dobrze sporzšdzonej „częœci pracujšcej”, czyli głowni. Powinna być trwała i elastyczna zarazem. Osišgano to, stosujšc technikę dziwerowania, zwanš też damastem skuwanym (nie mylić z prawdziwš stalš damasceńskš), polegajšcš na łšczeniu i skuwaniu ze sobš kilku warstw różnie nawęglonej stali i żelaza; starano się uzyskać możliwie twarde (wysokowęglowa stal) ostrza i elastyczny (żelazo) rdzeń. Bardzo pożšdany rysunek różnišcych się odcieniami warstw uzyskiwano, wytrawiajšc głownię kwasem. Dodatkowym elementem konstrukcyjnym wpływajšcym na elastycznoœć było zbrocze, czyli wgłębienie biegnšce wzdłuż głowni. Waga miecza wynosiła na ogół około kilograma, ale zdarzały się też prawie dwukilogramowe. Wcišż dyskutowana jest praktyka posługiwania się wczesnoœredniowiecznym mieczem. Ustalenie jej utrudnione jest m.in. ze względu na brak ówczesnych traktatów szermierczych (pierwszy pochodzi z XIII wieku), a także jednoznacznej w swej wymowie ikonografii. Oczywiœcie najprostszy i bez wštpienia najskuteczniejszy był zamaszysty cios wyprowadzony z ramienia – jego efekt ulegał zwielokrotnieniu w przypadku uderzenia zadanego przez konnego wojownika. Wskazuje to na prymat siły nad wyrafinowanš technikš. Ale tak wyspecjalizowana i droga broń, nieŸle leżšca w ręku, musiała skłaniać do stosowania jakiegoœ bardziej zaawansowanego sposobu walki. Jakiego, tego nie wiemy. Uzbrojenie Madziarów podporzšdkowane było taktyce, której kluczowy element stanowiły błyskawiczne, nękajšce ataki lekkozbrojnej kawalerii. Najważniejszš broniš był łuk refleksyjny. Wielu ówczesnych obserwatorów opisuje przerażajšcy deszcz strzał, jaki spadał na przeciwnika. Węgierskie łuki miały najczęœciej 110 – 115 cm długoœci i raziły do 250 m, chociaż najbardziej zabójcze były na dystansie kilkudziesięciu metrów. Łuk przenoszony był w skórzanych pokrowcach zawieszonych z lewej strony pasa głównego tak, aby nie krępował ruchów. Groty do strzał bywały różne, najczęœciej miały kształt litery delta z ostrymi krawędziami. Bywały też groty specjalistyczne, z otworem poœrodku służšcym do przymocowania zapalonego materiału; takie ogniste strzały pełniły rolę pocisków zapalajšcych i sygnalizacyjnych. Kołczan mocowano do pasa po prawej stronie. Do bezpoœredniej walki służyła węgierskiemu kawalerzyœcie szabla; około 150 egzemplarzy znanych jest ze staromadziarskich cmentarzysk. Broń długoœci 80 – 95 cm miała głownię o stosunkowo miernej krzywiŸnie, jednosiecznš, ze sztychem zaostrzonym z obu stron. Rękojeœć nie była prosta, jak chociażby w europejskim mieczu, ale nachylona w kierunku ostrza, jelec miał postać łódkowatej sztabki o końcach delikatnie skierowanych ku głowni i zaopatrzonych z obu stron w guzki; oprawa rękojeœci wykonywana była z drewna, rzadziej z koœci. Elementy rękojeœci oraz sporzšdzana z drewnianych deseczek pochwa były nierzadko kunsztownie zdobione srebrem, bršzem i ornamentowane motywem przeplatajšcych się wici. Najsłynniejszš starowęgierskš szablš jest ta przypisywana w legendzie Karolowi Wielkiemu (zupełnie zresztš niesłusznie); pięknie zachowana (wszak nigdy nie trafiła do grobu), bogato zdobiona broń eksponowana jest w Wiedniu. Doszukiwano się w niej wpływów ruskich, skandynawskich, nie ulega jednak wštpliwoœci, iż powstała na poczštku X wieku w kręgu madziarskim i z pewnoœciš była przeznaczona dla osoby z ksišżęcej elity. Zalety europejskiego miecza były doskonale znane (próbowano go nawet dostosować do własnych potrzeb), jednak rozpowszechnił się on na Węgrzech dopiero po 955 roku, wraz z adaptacjš zachodnioeuropejskiej sztuki wojennej. W wyposażeniu grobowym madziarskich wojowników brak uzbrojenia ochronnego. Najważniejszym elementem decydujšcym o oszałamiajšcych sukcesach armii nomadzkich był azjatycki koń: mały i brzydki, ale niezwykle wytrzymały i zwinny. Nie może dziwić, że najdonioœlejsze wynalazki zwišzane z jeŸdziectwem powstały w wylęgarni koczowników, czyli w œrodkowej Azji. To przede wszystkim siodło i zawieszane na puœliskach strzemiona. Pierwsze siodła były stosunkowo proste, sporzšdzane z utwardzonej skóry i watowane; potem pojawiły się niedoskonałe jeszcze drewniane stelaże. Taki typ znany był już w czasach schyłkowego Imperium Rzymskiego, nie używano jeszcze wówczas strzemion. Siodło, jakim posługiwali się Awarzy, a następnie Węgrzy, było już zaawansowane. Jego szkielet tworzyły łęki (przedni i tylny) oparte na drewnianych ławkach ułożonych wzdłuż końskiego grzbietu. Całoœć pokryta była skórš. Dzięki takiej konstrukcji zwierzę (a także człowiek) o wiele mniej się męczyło i zdolne było do pokonywania olbrzymich odległoœci. Cechš szczególnš siodeł wschodnich było niezwykle bogate zdobienie metalowymi i koœcianymi aplikacjami. Ewolucja zachodnioeuropejskiego siodła to przede wszystkim stopniowe powiększanie łęków, co w efekcie doprowadziło do powstania solidnych oparć, pewnie utrzymujšcych ciężkozbrojnego jeŸdŸca. Wpływ strzemion (pierwotnie drewnianych) na rozwój kawalerii wcišż jest natomiast dyskutowany. W Europie rozpowszechniły się one za sprawš Awarów w VII – VIII wieku. Jednak i bez nich kawaleria odgrywała w niektórych okresach i kulturach ważnš rolę, będšc formacjš efektywnš. Przykładem niech będš Tesalczycy, Numidowie, wreszcie macedońscy Hetajrowie oraz ciężkozbrojni Partowie, walczšcy długš włóczniš/lancš trzymanš obiema rękami. Strzemiona ułatwiały wsiadanie na konia, zapewniały pewniejszy dosiad, a także umożliwiały podniesienie się wojownika do zadania potężnego ciosu. Regulacja długoœci zawieszenia pozwalała na optymalne dostosowanie do charakteru używanej broni i taktyki walki. Madziarskie strzemiona były gruszkowatego kształtu, z wygiętš łukowato stopkš przystosowanš do miękkiej podeszwy buta; podobnie jak inne koczownicze wyposażenie misternie je zdobiono. Strzemię zachodnioeuropejskie było masywniejsze, miało formę równoramiennego trójkšta z płaskš stopkš.
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL