Zmiana jednoosobowej firmy w spółkę rodzi wątpliwości podatkowe

Od 1 lipca 2011 możliwe jest przekształcenie działalności gospodarczej osoby fizycznej w jednoosobową spółkę kapitałową. Niestety, nie jest jasne, co się wówczas dzieje z jej prawami i obowiązkami wobec fiskusa wynikającymi z tej działalności

Wątpliwości pojawiają się zwłaszcza na gruncie podatku VAT.

Nowa możliwość

Przed 1 lipca 2011 przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą mógł ją kontynuować w formie spółki kapitałowej (z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej) jedynie poprzez przeniesienie swojego przedsiębiorstwa do tej spółki np. w drodze aportu (wkładu niepieniężnego).

To wiązało się z niekorzystnymi skutkami na gruncie prawa cywilnego, bo nie wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy indywidualnego przechodziły na spółkę, do której wnosił aportem przedsiębiorstwo. Ustawodawca wprowadził więc do kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) instytucję przekształcenia działalności gospodarczej w jednoosobową spółkę kapitałową, szczegółowo regulując tryb i zasady tego przekształcenia.

Czy jest sukcesja

Nowe przepisy przewidują, że wiąże się ono z tzw. sukcesją generalną. Zgodnie z art. 584² § 1 k.s.h. „spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego”.

W dalszej części tego przepisu stwierdzono, że zasady sukcesji generalnej nie stosuje się do ulg podatkowych przewidzianych w przepisach prawa podatkowego (art. 584² § 2 k.s.h.).

Językowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że przekształcenie wiąże się z sukcesją generalną wszystkich praw i obowiązków przedsiębiorcy przekształcanego, a zatem także wynikających z przepisów prawa podatkowego.

Jak wskazuje k.s.h., wyjątek dotyczy jedynie ulg podatkowych. Tym samym a contrario należałoby dojść do wniosku, że wszelkie inne prawa i obowiązki wynikające z prawa podatkowego przechodzą na spółkę kapitałową.

Taki pogląd sprzeczny jest z uzasadnieniem do projektu ustawy z 25 marca 2011 o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców, którą wprowadzono w życie we wskazanym przepisie k.s.h.

Stwierdzono w nim bowiem (jak się wydaje wbrew literalnemu brzmieniu wyżej wskazanych przepisów k.s.h.), że ze względu na brak odpowiednich postanowień ordynacji podatkowej z instytucją przekształcenia działalności gospodarczej w spółkę kapitałową nie będzie się wiązała sukcesja podatkowa.

Ordynacja podatkowa zawiera katalog sytuacji, w których występuje sukcesja praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego. Nie ma w nim jednak przekształcenia działalności gospodarczej w jednoosobową spółkę kapitałową.

Pogląd wyrażony w uzasadnieniu do ustawy jest bardzo dyskusyjny i nie da się pogodzić z językową wykładnią przepisów k.s.h.

Przyjmując bowiem konsekwentnie zasadę, że to ordynacja podatkowa statuuje przejście wszelkich praw i obowiązków z zakresu prawa podatkowego, dochodzi się do wniosku, że jednocześnie  ustawodawca postąpił w sposób nieracjonalny i nadgorliwy, wyłączając w k.s.h. z zakresu sukcesji przejście ulg podatkowych, które i tak nie nastąpi wskutek braku odpowiednich regulacji ordynacji podatkowej.

Jaka była intencja

Powstaje zatem pytanie, czy intencją ustawodawcy było zastosowanie sukcesji generalnej występującej przy przekształceniu działalności w jednoosobową spółkę również w odniesieniu do praw i obowiązków podatkowych? Czy może jednak – stosując zasadę autonomiczności prawa podatkowego – skoro przepisy podatkowe nie regulują tej kwestii, należy przyjąć, że nie może być mowy o sukcesji (zgodnie z wyżej przywołanym uzasadnieniem do nowelizacji)?

Odpowiedź na to pytanie jest kluczowa dla przekształcanych przedsiębiorców, szczególnie gdy chodzi o ich rozliczenia z tytułu VAT.

Wątpliwości w konsekwencji prowadzą do niepewności co do tego, czy spółka kapitałowa kontynuująca działalność gospodarczą przekształcanego przedsiębiorcy nabywa m.in. prawo do odliczenia podatku naliczonego i otrzymania ewentualnego zwrotu nadwyżki podatku a jednocześnie przejmuje obowiązek złożenia deklaracji podatkowych i rozliczenia podatku za okresy poprzedzające przekształcenie.