Spółki
Opodatkowanie dobrowolnego umorzenia udziałów budzi wątpliwości
Brak przepisu przejściowego spowodował, że nie wiadomo, jak opodatkować wynagrodzenie wypłacone przez spółkę w styczniu 2011 r. wspólnikowi, który w grudniu 2010 r. zbył jej swoje udziały lub akcje w celu ich umorzenia
Do końca 2010 r. dochód z umorzenia udziałów (akcji) był traktowany jako dochód z udziału w zyskach osób prawnych niezależnie od tego, czy umorzenie było przymusowe, automatyczne czy dobrowolne. Wynikało to z art. 24 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o PIT.
Od 2011 r. dochodem z udziału w zyskach osób prawnych jest tylko dochód z umorzenia przymusowego bądź automatycznego. Takie są skutki zmiany brzmienia art. 24 ust. 5 ustawy o PIT. Uchylony został bowiem pkt 2, w którym wcześniej wymieniony był dochód uzyskany z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu umorzenia tych udziałów (akcji). To konsekwencje art. 1 pkt 16 lit. d nowelizacji z 25 listopada 2010 r. (DzU nr 226, poz. 1478).
Od tej pory dochód z odpłatnego z zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu ich umorzenia jest traktowany jako dochód z tytułu ich zbycia.
Co się zmieniło
Jakie to ma skutki?
Po pierwsze, zmieniły się zasady ustalania kosztów uzyskania przychodów z tytułu dobrowolnego umorzenia. Nie można już zastosować art. 24 ust. 5d ustawy o PIT, zgodnie z którym jeżeli udziały (akcje) zostały odziedziczone lub otrzymane w darowiźnie, to koszty ustala się do wysokości wartości z dnia nabycia spadku lub darowizny.
Przepis ten był na tyle korzystny, że w ostatnim czasie zamiast od razu sprzedawać udziały (akcje) spółce (w celu umorzenia), często najpierw darowano je najbliższym, a dopiero potem zbywano.
Po drugie, spółka wypłacająca wynagrodzenie z tytułu dobrowolnego umorzenia przestaje pełnić obowiązki płatnika podatku.
Po trzecie, dzięki temu, że przychody z tytułu dobrowolnego umorzenia były traktowane jako dochód z udziału w zyskach osób prawnych, wielu podatników będących osobami prawnymi mogło skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania przy spełnieniu określonych warunków określonych w art. 22 ust. 4 ustawy o CIT (wymaga on posiadania minimum 10 proc. udziałów lub akcji przez dwa lata).
Wprowadzając tę zmianę, nie przewidziano jednak przepisów przejściowych. Problem pojawił się z umorzeniami dobrowolnymi realizowanymi na przełomie 2010 i 2011 r. Umorzenie wymaga bowiem – w spółce z o.o. – uchwały zgromadzenia wspólników (art. 199 § 2 kodeksu spółek handlowych, dalej k.s.h.), a w spółce akcyjnej – uchwały walnego zgromadzenia (art. 359 § 2 k.s.h.).
Wątpliwości spółek
Ponadto udział może być umorzony dobrowolnie tylko wtedy, gdy wspólnik, którego udziały mają być zlikwidowane, wyraża na to zgodę. Musi więc zostać podpisana umowa przeniesienia własności udziałów na rzecz spółki w celu umorzenia. Co zatem w sytuacji gdy część tych zdarzeń miała miejsce w 2010 r., a część w 2011 r.?
Chodzi o sytuację, gdy wspólnicy podjęli uchwałę w 2010 r. i spółka jest w trakcie jej wykonywania, tj. skupuje udziały (akcje), ale wspólnik nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia. Otrzyma je więc dopiero w 2011 roku. Czy ustalając moment powstania przychodu u wspólnika, zastosować metodę kasową czy memoriałową? W konsekwencji, czy spółka wypłacająca wynagrodzenie powinna jeszcze pobrać podatek? Czy ma go wykazać w rocznej deklaracji PIT-8AR?
Czy można zastosować korzystne zasady ustalania kosztów uzyskania przychodu, gdy udziały (akcje) były otrzymane w spadku lub darowiźnie? Czy ma tu zastosowanie zwolnienie od podatku?
Problem bierze się z tego, że inaczej jest ustalany moment powstania przychodu, gdy wspólnik otrzymuje dywidendy bądź inne przychody z udziału w zyskach osób prawnych, a inaczej gdy zbywa udziały lub akcje. W pierwszym wypadku ma zastosowanie metoda kasowa (art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 24 ust. 5 ustawy o PIT), w drugim – metoda memoriałowa (art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o PIT). Potwierdzają to urzędowe interpretacje i orzecznictwo.
Kiedy metoda kasowa...
W interpretacji indywidualnej z 31 maja 2010 r. (IBPBII/2/415-321/10/MW) Izba Skarbowa w Katowicach potwierdziła zdanie podatnika, że jeśli podatnik uzyskuje przychód z udziału w zyskach osoby prawnej (a wówczas jeszcze dotyczyło to również przychodu z tytułu dobrowolnego umorzenia), to wówczas należy zastosować metodę kasową. Innymi słowy należy ustalić przychód w momencie otrzymania (postawienia do dyspozycji) rzeczywistego przysporzenia majątkowego.
Przeczytaj więcej o: akcja, pit, podatek, spółka, udział, umorzenie, wspólnik
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
