Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Zdrowie

Ordo Iuris: aptekarz ma prawo do powołania się na klauzulę sumienia

Fotolia
Odmawiajšc aptekarzom prawa do powoływania się na klauzulę sumienia, sieć aptek DOZ oraz Minister Zdrowia rażšco lekceważš porzšdek konstytucyjny RP - uważajš prawnicy z Ordo Iuris.

Stanowisko Ordo Iuris to reakcja na doniesienia mediów na temat zakazu jaki wprowadziła sieć aptek DOZ (Dbam o Zdrowie), do której należy blisko tysišc z 14 tys. działajšcych w Polsce placówek. Jej pracownicy nie mogš powoływać się na klauzulę sumienia przy wydawaniu leków i wyrobów medycznych. Sieć argumentuje, że na podstawie obecnie obowišzujšcych ustaw aptekarze nie majš prawa do stosowania klauzuli sumienia. Podobnš konkluzję zawiera datowana na 29 sierpnia 2017 r. odpowiedŸ Ministra Zdrowia na interpelację nr 13375 w sprawie klauzuli sumienia w aptekach, zgłoszonš przez posłów Nowoczesnej.

- Podstawowy zarzut, jaki trzeba postawić sieci aptek DOZ oraz odpowiedzi Ministra Zdrowia, to rażšce lekceważenie porzšdku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej - uważa dr Marcin Olszówka, ekspert Instytutu Ordo Iuris.

Przypomina, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 paŸdziernika 2015 r. (K 12/14), wyjaœnił, przywołujšc swe orzecznictwo z poczštku lat 90. XX w., że „wolnoœć sumienia nie oznacza jedynie prawa do reprezentowania okreœlonego œwiatopoglšdu, ale przede wszystkim prawo do postępowania zgodnie z własnym sumieniem oraz wolnoœć od przymusu postępowania wbrew niemu (...) Wolnoœć sumienia musi bowiem przejawiać się także w możliwoœci odmowy wykonania obowišzku nałożonego zgodnie z prawem z powołaniem się na przekonania naukowe, religijne lub moralne".

- Tak więc integralnym i nieodzownym elementem wolnoœć sumienia jest klauzula sumienia, czyli prawo do odmowy wykonania obowišzku nałożonego zgodnie z prawem, który zostaje rozpoznany w sumieniu jako obiektywne zło. Klauzula sumienia jest zatem uniwersalnym prawem każdego człowieka, a nie przywilejem jakieœ grupy czy kasty – wyjaœnia dr  Olszówka.

Zwraca również uwagę na inny,  istotny dla aptekarzy, cytat z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r.: „Wolnoœć sumienia – w tym ten jej element, którym jest sprzeciw sumienia – musi być więc respektowana niezależnie od tego, czy istniejš przepisy ustawowe jš potwierdzajšce."

Jak zauważa dr Olszówka, nie tylko lekarze i pielęgniarki mogš powołać się na wynikajšcš z wolnoœci sumienia klauzulę sumienia, ale również przedstawiciele innych profesji, gdzie występuje konflikt sumienia.

- Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego bardzo wyraŸnie wynika także, iż to ewentualne ograniczenia w korzystaniu z klauzuli sumienia muszš być sformułowane w ustawie, a nie sam sprzeciw sumienia, bo on wynika wprost z Konstytucji i nie wymaga ustawowego potwierdzenia - twierdzi ekspert.

W jego ocenie odpowiedŸ Ministra Zdrowia  jest obarczona jest rażšcym błędem, ponieważ w ogóle nie uwzględnia art. 53 ust. 1 Konstytucji ani płynšcych zeń konsekwencji dla systemu prawa.

- Niezależnie od tego, że powoływanie się na konstytucyjnie potwierdzone prawa człowieka, w tym wolnoœć (sprzeciw) sumienia, nie jest uzależnione od żadnej ustawy (inaczej było w PRL), nie jest też w pełni prawdš, iż ustawa z dnia 6 wrzeœnia 2001 r. – Prawo farmaceutyczne nie zawiera przepisów potwierdzajšcych klauzulę sumienia aptekarzy. Rzeczywiœcie wprost tego nie czyni, niemniej nie wolno zapominać o cišżšcym na organach władzy publicznej obowišzku prokonstytucyjnej wykładni ustaw, czyli ich interpretacji w zgodzie z Konstytucjš - uważa dr Marcin Olszówka.

Ekspert Instytutu Ordo Iuris twierdzi, że art. 96 ust. 5 pkt 1 i 2 Prawa farmaceutycznego pozwala odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli:

1) jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta;

2) w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że produkt leczniczy może być zastosowany w celu pozamedycznym.

- W œwietle wykładni prokonstytucyjnej przepis ten musi być intepretowany jako ustawowa podstawa odmowy wydawania m.in. œrodków antykoncepcyjnych, postkoitalnych i wczesnoporonnych, gdyż te mogš powodować zagrożenie życia lub zdrowia dziecka, którym zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka „jest każda istota ludzka od poczęcia do osišgnięcia pełnoletnoœci" - uważa dr Olszówka.

Jak wskazuje, również art. 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalnoœci przerywania cišży nakazuje chronić prawo do życia, w tym w fazie prenatalnej, a preambuła tej ustawy stanowi, że „troska o życie i zdrowie należy do podstawowych obowišzków państwa, społeczeństwa i obywatela". Z kolei zapobieganie cišży jest niewštpliwie celem pozamedycznym, jak również zabijanie dziecka poczętego w pierwszych dniach jego życia.

Uprawnienie do korzystania z klauzuli sumienia dr Olszówka wywodzi także z art. 21 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich, który wyraŸnie nakazuje członkom samorzšdu aptekarskiego przestrzegać zasad etyki i deontologii zawodowej. A art. 3 Kodeksu Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej wyraŸnie nakłada na każdego farmaceutę obowišzek działania zgodnie ze swym sumieniem oraz przestrzegania zasad etyki zawodu niezależnie od mechanizmów rynkowych, nacisków społecznych oraz wymagań administracyjnych.

- Tak więc w istocie ustawodawca nakazuje aptekarzom działanie zgodnie ze swym sumieniem, a nie zabrania im tego, jak sugeruje odpowiedŸ na poselskš interpelację nr 11375 - podkreœla ekspert Ordo Iuris.

Według niego wštpliwoœci rozwiałoby kompleksowe uregulowanie klauzuli sumienia w przepisach prawa. Petycję w tej sprawie złożyło już do Sejmu Stowarzyszenie Farmaceutów Katolickich Polski petycji do Sejmu.

- Warto przywołać stanowisko Generalnego Inspektora Farmaceutycznego z 15 maja 2017 r: „Majšc na uwadze poszanowanie praw jednostki w œwietle ustawy zasadniczej jakš jest Konstytucja właœciwym wydaje się dopuszczenie możliwoœci odmowy przez farmaceutę sprzedaży leków antykoncepcyjnych powołujšcego się na „klauzulę sumienia"." W zwišzku z tym uzasadnione wydaje się również pytanie, czy fakt, że sieć apteczna deklaruje ograniczanie konstytucyjnych prawa pracowników, nie powinno być podstawš kontroli Państwowej inspekcji Pracy - zaznacza dr Olszówka.

ródło: rp.pl

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL