Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Zadania

Kiedy można odwołać dyrektora szkoły

Zachowanie nieetyczne, dyskwalifikuje nauczyciela (dyrektora szkoły) do kierowania szkołš. Może to być nawet sytuacja jednorazowa
Fotorzepa, Sławomir Mielnik
Odwołanie dyrektora placówki bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego możliwe jest tylko w sytuacjach wyjštkowych i nagłych, które mogš zdestabilizować jej funkcjonowanie. W takim przypadku reakcja organu prowadzšcego szkołę musi być natychmiastowa.

Szefa szkoły wybiera w drodze konkursu organ prowadzšcy danš placówkę, czyli wójt (burmistrz, prezydent miasta), zarzšd powiatu lub zarzšd województwa. Stanowisko to powierza się na pięć lat szkolnych. Tylko w uzasadnionych przypadkach okres ten można skrócić, jednak nie mniej niż do jednego roku szkolnego. Zasada ta wynika z art. 36a ust. 13 ustawy z 7 wrzeœnia 1991 r. o systemie oœwiaty (dalej: uso). Ma ona zapewnić stabilnoœć zatrudnienia na kierowniczym stanowisku.

Artykuł 38 ust. 1 uso okreœla z kolei katalog przesłanek, które uzasadniajš odwołanie dyrektora. Ustalenie tej listy ma wyeliminować arbitralne rozstrzygnięcia kadrowe organu prowadzšcego szkołę. Pozbawienie stanowiska może nastšpić w przypadkach szczególnie uzasadnionych. To jedna z przesłanek pozbawienia funkcji. Organy prowadzšce często powołujš się na niš w aktach odwołania dyrektora. Analiza orzeczeń wydanych w omawianym zakresie wskazuje, że podstawa ta jest nadużywana. Tylko w nielicznych przypadkach sšd zgodził się z organem prowadzšcym co do tego, że faktycznie miał miejsce przypadek szczególnie uzasadniony, który upoważniał do odwołania szefa placówki w trakcie roku szkolnego.

Wymagana jest rozwaga

W myœl art. 38 ust. 1 pkt 2 uso organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole, w przypadkach szczególnie uzasadnionych – po zasięgnięciu opinii kuratora oœwiaty – może odwołać go ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzi taka przesłanka, należy niewštpliwie do samorzšdowca, który zamierza pozbawić nauczyciela dotychczasowej funkcji kierowniczej. Dysponuje on w tym zakresie pewnš swobodš. Ocena ta nie może mieć jednak charakteru dowolnego ani arbitralnego (wyrok WSA w Poznaniu z 9 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 765/15).

Okolicznoœciš, która utrudnia organom zastosowanie art. 38 ust. 1 pkt 2 uso, jest to, że przepis ten ani nie definiuje pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, ani nie okreœla katalogu przypadków (stanów) mogšcych uzasadniać natychmiastowe odwołanie z funkcji dyrektora placówki oœwiatowej.

Podkreœlić jednak należy, że w orzecznictwie powszechnie zwraca się uwagę, że ze względu na gwarancję stabilnoœci zatrudnienia dyrektora szkoły art. 38 ust. 1 pkt 2 uso powinien być rozumiany wšsko i stosowany w sposób wyjštkowo rozważny (por. wyrok NSA z 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1942/15). Aby ułatwić samorzšdowcom stosowanie art. 38 ust. 1 pkt 2 uso, sšdy okreœliły istotne cechy (elementy) pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku.

Nadzwyczajne sytuacje

Jak wyjaœnił WSA w Opolu w wyroku z 10 listopada 2015 r. (sygn. akt II SA/Op 359/15), o ile podstawy odwołania dyrektora, okreœlone w art. 38 ust. 1 pkt 1 uso, to przypadki zwyczajne (typowe), bazujšce na negatywnej jego ocenie, o tyle w art. 38 ust. 1 pkt 2 uso ustawodawca œwiadomie zawęził zakres stosowania tego przepisu do sytuacji wyjštkowych, nadzwyczajnych i nagłych. Zdaniem opolskiego sšdu to nagłe zdarzenie powoduje koniecznoœć niezwłocznego przerwania czynnoœci dyrektora. Szczególny przypadek to także naruszenie prawa przez szefa placówki czy inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszš być na tyle istotne, że mogš prowadzić do destabilizacji jej działalnoœci lub zagrażać interesowi publicznemu.

Mogš to być zatem zarówno przypadki zwišzane z zaniedbaniami w organizacji pracy szkoły i kierowaniu niš, jak i wišżšce się z nagannš postawš dyrektora poza miejscem pracy. Nie muszš się one jednak pokrywać (choć mogš) z kodeksowymi przyczynami rozwišzania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia, wskazanymi w art. 52 kodeksu pracy (por. wyrok NSA z 1 wrzeœnia 2010 r., sygn. akt I OSK 933/10).

Przykład

Dyrektorka szkoły podstawowej Maria K. została ukarana mandatem karnym w zwišzku z popełnieniem wykroczenia z art. 119 § 1 kodeksu wykroczeń, tj. za kradzież alkoholu w sklepie. Czyn ten popełniła w obecnoœci wielu œwiadków. Zdarzenie to zostało negatywnie ocenione przez mieszkańców. Burmistrz odwołał Marię K. ze stanowiska w trybie natychmiastowym. Wskazał w uzasadnieniu zarzšdzenia, że dyrektor szkoły dopuœciła się wykroczenia uwłaczajšcego godnoœci nauczyciela, przez co naruszyła art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta nauczyciela. Zdaniem organu dalsze zajmowanie przez niš funkcji dyrektora placówki oœwiatowej godzi w interes szkoły i destabilizuje jej funkcjonowanie (na podstawie wyroku WSA w Białymstoku z 3 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 1179/14).

Zachowanie nieetyczne

Z kolei zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z 26 maja 2015 r. (sygn. akt I OSK 339/15) szczególnie uzasadniony przypadek to zachowanie nieetyczne, niemoralne, niegodne nauczyciela (dyrektora szkoły). Może to być nawet tylko sytuacja jednorazowa, ale o takim ciężarze gatunkowym, który dyskwalifikuje nauczyciela (dyrektora szkoły) do kierowania szkołš.

Przykład

Dyrektor gimnazjum zlecał w czasie pracy pracownikom placówki wykonywanie remontu prywatnego mieszkania. Zdarzenie to było negatywnie komentowane przez członków grona pedagogicznego gimnazjum, jego uczniów i mieszkańców miejscowoœci. Burmistrz odwołał dyrektora ze stanowiska w trakcie roku szkolnego. W uzasadnieniu zarzšdzenia podał, że osoba piastujšca stanowisko kierownicze powinna być wzorem dla kadry nauczycielskiej, uczniów i ogółu społeczeństwa. Etyczna postawa dyrektora szkoły to przede wszystkim postępowanie zgodne z prawem i zasadami etyki, jak też dostrzeganie skutków własnych decyzji i ponoszenie za nie odpowiedzialnoœci. Zdaniem burmistrza osoba piastujšca to stanowisko powinna wykazać się cechami szczególnymi, adekwatnymi do pełnionych obowišzków i zadań realizowanych przez kierowanš placówkę. Nie odpowiada tym kryteriom zlecanie pracownikom szkoły remontu swojego prywatnego mieszkania. Burmistrz podkreœlił, że zdarzenie to negatywnie wpłynęło na ocenę sposobu realizacji zadań przez dyrektora szkoły, i na tzw. odbiór społeczny, czyli szerokie oddziaływanie na lokalnš społecznoœć, co uzasadniało natychmiastowš i skutecznš reakcję (na podstawie wyroku NSA z 4 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2853/13).

Uzasadnionš przyczynš odwołania dyrektora szkoły może być reorganizacja tej placówki, z którš zwišzane jest zmniejszenie liczby stanowisk kierowniczych w zwišzku z częœciowš likwidacjš lub przekształceniem organizacyjnym szkoły. Tym bardziej za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 uso uznać należy całkowitš likwidację szkoły, którš kieruje dana osoba (wyrok SN z 18 lutego 2015 r., sygn. akt I PK 167/14).

Zdarzenia, które uzasadniajš odwołanie bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego, muszš być nagłe (wyjštkowe) i dodatkowo ich zaistnienie musi prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły. Tego warunku nie spełnia więc narastajšcy konflikt w szkole między radš pedagogicznš a dyrektorem, a także wotum nieufnoœci nauczycieli wobec szefa placówki. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie jest także uznawane sprzeczne z przepisami kodeksu pracy zachowanie wobec podległych pracowników (mobbing). Takie działanie jest bowiem rozcišgnięte w czasie (wyroki WSA w Łodzi z 26 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 856/15).

Negatywna ocena

Częstym błędem organów prowadzšcych jest podawanie, jako szczególnie uzasadnionych przypadków, okolicznoœci, które sš przesłankš odwołania dyrektora na podstawie art. 38 ust. 1 lit.b uso. Przepis ten mówi, że organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole, odwołuje bez wypowiedzenia nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 34a ust. 2 uso (czyli w zakresie spraw finansowych i administracyjnych) w trybie okreœlonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli.

Oznacza to odesłanie do art. 6a ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta nauczyciela, zgodnie z którym oceny pracy dyrektora szkoły oraz nauczyciela, któremu czasowo powierzono pełnienie obowišzków dyrektora szkoły, dokonuje organ prowadzšcy szkołę w porozumieniu z organem sprawujšcym nadzór pedagogiczny. Szczegółowo procedurę oceny okreœla rozporzšdzenie Ministra Edukacji Narodowej z 21 grudnia 2012 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniajšcego (DzU poz. 1538).

Do tego zagadnienia odniósł się WSA w Poznaniu, który w wyroku z 9 grudnia 2015 r. (sygn. akt IV SA/Po 765/15) zauważył, że negatywna ocena działalnoœci dyrektora w zakresie gospodarki finansowej szkoły lub innych zaniedbań dotyczšcych organizacji pracy szkoły, a zwłaszcza odmienna wizja prowadzenia placówki oœwiatowej czy też konflikt z organem prowadzšcym nie mieszczš się w pojęciu szczególnie uzasadnionych przypadków zawartym w art. 38 ust. 1 pkt 2 uso. I nie uzasadniajš odwołania dyrektora szkoły w trybie tego przepisu, gdyż sytuacja ta została uregulowana w art. 38 ust. 1 pkt 1b uso (tak też w wyroku NSA z 11 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2624/14).

Potrzebna szybka reakcja

Jak wskazał WSA w Opolu w wyroku z 10 listopada 2015 r. (sygn. akt II SA/Op 359/15), odwołanie w szczególnie uzasadnionym przypadku powinno być natychmiastowe lub niezwłoczne w razie zaistnienia zdarzeń (okolicznoœci) je uzasadniajšcych. Nieograniczonoœć ram czasowych odwołania dyrektora w omawianym trybie w stosunku do chwili wystšpienia tych szczególnie uzasadnionych przypadków podważałaby sens regulacji zawartej w art. 38 ust. 1 pkt 2 uso.

Opolski sšd podkreœlił, że brak szybkiej reakcji organu prowadzšcego placówkę na postępowanie dyrektora w sposób naturalny osłabia, a nawet z upływem czasu może znosić, możliwoœć odwołania go z funkcji. Takie rozumienie art. 38 ust. 1 pkt 2 uso jest właœciwe mimo nieokreœlenia w nim wprost skutków upływu czasu, jak w art. 52 § 2 k.p. Zatem szczególnie uzasadnione przypadki – w ocenie opolskiego sšdu – to takie, które powodujš, że nie można czekać z odwołaniem dyrektora, lecz decyzja o pozbawieniu go funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast, przed zakończeniem okresu, na który został powołany.

Przykład

Burmistrz odwołał Ewę G. ze stanowiska dyrektora gimnazjum. W podstawie prawnej zarzšdzenia wskazał art. 38 ust. 1 pkt 2 uso. Powołał się na zdarzenie, które miało miejsce dwa lata przed podjęciem decyzji o odwołaniu. Burmistrz wskazał, że dyrektorka dwukrotnie użyła siły wobec niepełnosprawnego ucznia. Wprawdzie zdarzenie to można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, jednak organ prowadzšcy nie podjšł decyzji niezwłocznie po jego wystšpieniu. Nie było zatem podstaw do odwołania dyrektorki na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2 uso (na podstawie wyroku NSA z 26 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 339/15).

Zaniedbania po stronie dyrektora szkoły, które majš prowadzić do pozbawienia go funkcji, muszš być wykazane w postępowaniu poprzedzajšcym podjęcie aktu odwołania oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Aktem tym będzie zarzšdzenie, gdy organem prowadzšcym jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), lub uchwała, jeżeli jest nim zarzšd powiatu lub województwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 436/15, oraz wyrok WSA w Poznaniu z 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Po 394/15).

Jak wskazał WSA w Szczecinie w wyroku z 4 listopada 2015 r. (sygn. akt II SA/Sz 557/15), charakter postępowania wyjaœniajšcego jest podobny do postępowania dyscyplinarnego, dlatego organ prowadzšcy musi przedstawić dyrektorowi zgromadzony materiał dowodowy, tak aby umożliwić mu zajęcie stanowiska lub ewentualnie zgłosić kontrdowody.

Akt odwołania musi mieć uzasadnienie, w którym należy szczegółowo wskazać zarzucane dyrektorowi nieprawidłowoœci oraz przekonujšco umotywować, na czym polega „szczególne uzasadnienie" danego przypadku i dlaczego w okolicznoœciach danej sprawy organ skorzystał z przyznanych mu ustawowo kompetencji. Podkreœla się, że braki uzasadnienia aktu odwołania nie mogš być póŸniej uzupełniane, np. w odpowiedzi na skargę (por. wyrok NSA z 7 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2987/14).

Zdaniem WSA w Poznaniu, wyrażonym w wyroku z 18 marca 2015 r. (sygn. akt IV SA/Po 873/14), uzasadnienie aktu odwołania nie może ograniczać się tylko do ogólników i wypunktowania bliżej niesprecyzowanych zarzutów. Organ musi omówić wytykane dyrektorowi nieprawidłowoœci oraz wykazać i szczegółowo umotywować, dlaczego w jego ocenie stwierdzone uchybienia uniemożliwiajš dalsze funkcjonowanie placówki, a tym samym sš na tyle istotne, że nie pozwalajš na wykonywanie obowišzków przez danš osobę, co powinno prowadzić do jej odwołania ze stanowiska dyrektora w trakcie roku szkolnego.

podstawa prawna: art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 wrzeœnia 1991 r. o systemie oœwiaty (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 2156 ze zm.)

podstawa prawna: art. 6a, art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta nauczyciela (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 191 ze zm.)

Definicja sšdowa

Z orzecznictwa wynika, że szczególnie uzasadnione przypadki odwołania dyrektora szkoły to:

- zdarzenia, zachowania (działanie lub zaniechanie), które sš wyjštkowe, nadzwyczajne (wykraczajšce poza działanie rutynowe, codzienne),

- majšce charakter niedopełnienia przez nauczyciela – dyrektora szkoły – obowišzków lub naruszenia uprawnień, okreœlonych prawem,

- powodujšce destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oœwiatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, gdyż dalsze zajmowanie tego stanowiska godzi w interes szkoły jako interes publiczny.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL