Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

W sšdzie i urzędzie

Skarga pauliańska: wyścig wierzycieli z dłużnikami

123RF
Pięcioletni termin na podważenie kolejnej umowy wyprowadzajšcej majštek dłużnika liczy się od daty jej zawarcia, a nie czynnoœci dokonanej przez dłużnika.

Najnowsza uchwała Sšdu Najwyższego przesšdza ważnš kwestię w wyœcigach wierzycieli z dłużnikami, którzy kolejnymi umowami wyprowadzajš majštek do kolejnych osób, np. mšż dłużnik daruje nieruchomoœć żonie, ona swoim rodzicom itd.

Uciekajšcy majštek

Podobnie było w sprawie, którš zajmował się SN. Jan K. miał zapłacić z tytułu poręczenia 700 tys. zł ze znacznymi odsetkami. Zniósł jednak małżeńskš wspólnoœć majštkowš i tak podzielił majštek dorobkowy, że przekazał żonie udziały w kilku krakowskich nieruchomoœciach. Na wniosek wierzycieli sšd uznał te czynnoœci za bezskuteczne. Powinno to umożliwić egzekucję długu z tych nieruchomoœci, ale żona sprzedała je Marcinowi W., który jeszcze tego samego roku darował je swojej żonie. W tej sytuacji wierzyciel wystšpił o stwierdzenie bezskutecznoœci tych dwóch ostatnich umów. Sšd Okręgowy w Krakowie powództwo jednak oddalił. Wskazał, że upłynšł pięcioletni termin na wystšpienie ze skargš pauliańskš. Według SO ten termin ma także zastosowanie, kiedy tzw. osoba trzecia rozporzšdziła uzyskanš korzyœciš, jeżeli wiedziała o pokrzywdzeniu dłużnika. Dłużnik przekazał nieruchomoœci żonie w lutym 2000 r., a pozew wniesiono we wrzeœniu 2010 r. W przeciwnym razie pięcioletni termin mógłby przy kolejnych umowach dotyczšcych poszukiwanego majštku odżywać, co powodowałoby długotrwałš niepewnoœć prawnš.

Rozpatrujšc odwołanie, krakowski Sšd Apelacyjny nabrał wštpliwoœci, od kiedy liczyć termin na wniesienie skargi pauliańskiej. O rozstrzygnięcie tej kwestii zwrócił się do Sšdu Najwyższego.

Przesuwany termin

W pytaniu wskazał na rozbieżnoœci w orzecznictwie i nauce prawa. Sam przychylał się do stanowiska, że w razie skutecznego zaskarżenia pierwotnej czynnoœci termin do skarżenie kolejnych należy liczyć od daty ich dokonania. Inaczej kolejne dyspozycje majštkiem mogłyby być niezaskarżalne dla wierzycieli ze względu na upływ pięciu lat. SN przychylił się do tej argumentacji. W uchwale stwierdził, że „po uznaniu przez sšd bezskutecznoœci czynnoœci prawnej dłużnika z osobš trzeciš z powodu pokrzywdzenia wierzyciela termin do wystšpienia z żšdaniem uznania bezskutecznoœci czynnoœci rozporzšdzajšcej korzyœciš między osobš trzeciš a osobš czwartš (art. 534 k.c.) liczy się od daty jej dokonania".

Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy uchwała dotyczy także czynnoœci osoby czwartej, pištej i dalszej. Adwokat powoda Maciej Sawiński uważa, że tak. Pełnomocnik pozwanych Robert Tomczyk – że jedynie pod pewnymi dodatkowymi warunkami.

Dzień wczeœniej SN stwierdził w innej sprawie (II CSK 149/15), że ograniczenie odpowiedzialnoœci małżonka przewidziane w ordynacji podatkowej w zwišzku ze zniesieniem wspólnoœci (art. 29) nie wyłšcza stosowania skargi pauliańskie przez organy podatkowe. Kilka miesięcy wczeœniej SN wyjaœnił (V CSK 667/14), że przy łańcuchu umów z pokrzywdzeniem wierzyciela należy pozywać ostatniego beneficjenta i zakwestionować ostatniš czynnoœć. Jak wskazał w uzasadnieniu sędzia SN Mirosław Bšczyk, w takim pozwie należy wykazać tożsamoœć korzyœci, jakš otrzymał pozwany, z tym, o co został zubożony dłużnik, oraz to, że kolejna osoba miała œwiadomoœć, iż pierwotny dłużnik zbywał majštek z pokrzywdzeniem wierzyciela, albo że ta ostatnia umowa była nieodpłatna, co łatwiej podważyć.

Sygn. akt: III CZP 99/15

Powiedzieli dla „Rzeczpospolitej"

prof. Michał Romanowski, Kancelaria Romanowski i Wspólnicy

Skarga pauliańska ma chronić wierzyciela przed ukrywaniem majštku poprzez czynnoœci przenoszšce majštek dłużnika na kolejne osoby z pokrzywdzeniem wierzyciela. Skoro wierzyciel może wystšpić przeciwko kolejnej osobie, która uzyskała korzyœć niebezpoœrednio od dłużnika, to konsekwentnie termin pięciu lat na dochodzenie roszczeń musi być liczony odrębnie dla każdej takiej osoby. W innym przypadku system dopuszczałby bezkarne wybijanie przez dłużnika i jego pomocników zębów skardze pauliańskiej. A jest ona ważnym narzędziem prewencyjnym przed nieuczciwoœciš w interesach, jeżeli sšdy korzystajš z niej ze zrozumieniem.

Piotr Zimmerman, radca prawny z kancelarii Zimmerman i Wspólnicy

Sšd Najwyższy widzi i docenia znaczenie skargi pauliańskiej i rozwija możliwoœci obrony przed czynnoœciami prowadzonymi na szkodę wierzycieli. Tym razem chroni wierzycieli przed skutkami przedawnienia możliwoœci dochodzenia roszczeń od kolejnego nabywcy majštku. Jest to tym bardziej ważna i znaczšca uchwała SN, że specyfika i stopień skomplikowania tych spraw wymuszajš ich bardzo długie trwanie, a wierzyciele powinni być chronieni przed negatywnymi skutkami przewlekłoœci postępowania. Zwłaszcza że im większa wiedza wierzycieli o przysługujšcych im uprawnieniach, tym większa kreatywnoœć dłużników w ucieczce z majštkiem.

mec. Gerard DŸwigała, Ratajczak i Wspólnicy Kancelaria Prawna i Podatkowa

Sšd Najwyższy coraz bardziej liberalnie wyznacza zasady stosowania skargi pauliańskiej, także wyłšcznie na zasadzie analogii rozszerza jej stosowanie na należnoœci publicznoprawne, np. podatkowe. O ile jednak można zrozumieć potrzebę swoistego wsparcia wierzycieli prywatnych wobec nielojalnych, podejmowanych z zaskoczenia działań nieuczciwych dłużników i przyznawania im pewnych ułatwień, o tyle trudno uznać, że organy władzy publicznej, dysponujšce różnego rodzaju instrumentami prawnymi, technicznymi i wyspecjalizowanymi służbami, sš na pozycji o tyle słabszej wobec podatników, aby potrzebowały takiego dodatkowego wsparcia ze strony Sšdu Najwyższego.

CO MÓWI KODEKS CYWILNY

W razie niewypłacalnoœci dłużnika

Każdy z wierzycieli może żšdać uznania czynnoœci (umowy) za bezskutecznš, jeżeli:

- dłużnik dokonał jej z pokrzywdzeniem wierzycieli, a osoba trzecia uzyskała korzyœć majštkowš,

- kontrahent dłużnika wiedział o tym lub mógł się dowiedzieć i uzyskał korzyœć,

- pokrzywdzenie następuje, jeżeli dłużnik stał się niewypłacalny albo niewypłacalny w wyższym stopniu,

- jeœli osoba, która uzyskała korzyœć, niš rozporzšdziła, wierzyciel może pozwać tę nowš osobę,

- uznania czynnoœci za bezskutecznš nie można żšdać po upływie pięciu lat od daty tej czynnoœci,

- pozytywny wyrok pozwala wierzycielowi egzekwować należnoœć ze zbytej rzeczy, np. nieruchomoœci.

Na podstawie kodeksu cywilnego, art. 527– 534

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL