Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Usługi, ceny, zarobki

Prawo do adwokata w Polsce nie działa

Fotorzepa, Jerzy Dudek
Podejrzany nie ma wyraŸnego prawa do milczenia do czasu zaangażowania pełnomocnika, zarówno przy wypadku drogowym, jak i kontroli skarbowej.

„Masz prawo milczeć albo powołać adwokata. Jeœli wybierzesz to drugie, wstrzymamy przesłuchanie do czasu, aż on tu przyjdzie". Mniej więcej takš formułkę powinni wypowiadać policjanci, zanim zacznš przesłuchanie podejrzanego o przestępstwo. Tego wymaga europejska dyrektywa w sprawie dostępu do adwokata (2013/48/UE). Niestety, Polska nie w pełni jš wdrożyła, choć termin upłynšł 27 listopada 2016 r.

Obrońca od poczštku

Dyrektywa gwarantuje prawo do kontaktu z obrońcš przed przesłuchaniem i każdorazowego, także kolejnego, przesłuchania z jego udziałem. Jeżeli podejrzany nie ma obrońcy, trzeba pozwolić mu go wybrać, a potem spotkać się z nim.

Obowišzujšca dziœ w Polsce procedura karna zapewnia dużo mniej. Policja czy prokurator muszš umożliwić obrońcy udział w przesłuchaniu tylko wtedy, gdy podejrzany już go ma. Inaczej nie muszš odraczać przesłuchania. W dodatku nawet usprawiedliwiona nieobecnoœć obrońcy nie wstrzymuje przesłuchania.

Dlaczego kontakt z pełnomocnikiem jest tak ważny? Zdaniem adwokata Radosława Baszuka po pierwsze wymaga tego interes osoby zatrzymanej albo nawet tylko podejrzanej o przestępstwo. Po drugie daje to gwarancję organom œcigania.

– Chodzi o bardzo wstępnš fazę sprawy, która może nie mieć dalszego cišgu – tłumaczy Baszuk. – Oprócz osób majšcych doœwiadczenie z organami œcigania zwykle mało kto potrafi sobie poradzić z przesłuchaniem.

A olbrzymi stres i nieznajomoœć swoich praw mogš wpędzić w poważne kłopoty.

– Klient często nie wie, do czego się przyznaje, nie rozumie pouczeń, nie wie, jakie obowišzki na nim cišżš, a czego może odmówić – tłumaczy Baszuk.

Podobnie na sprawę patrzy adwokat Marta Lech.

– Prowadziłam kilka takich spraw – mówi. – W jednej zestresowany człowiek, który po zatrzymaniu od 30 godzin nie miał nic w ustach poza szklankš wody, podpisał przyznanie się do winy „dla œwiętego spokoju". Nie liczył się z konsekwencjami, bo ich nie znał. A często taki poczštek sprawy oznacza poważne kłopoty. Obecnoœć adwokata mogłaby im zapobiec. Ale to pewnie nie jest na rękę organom œcigania – ocenia Marta Lech.

Radosław Baszuk wskazuje jednak, że taka obecnoœć jest dobra dla policji i prokuratury, bo stanowi gwarancję prawidłowoœci czynnoœci procesowej.

– W sprawach, w których adwokat jest obecny od samego poczštku, jest gwarancja, że podejrzany został prawidłowo pouczony i pouczenia zrozumiał – podkreœla Baszuk.

Adwokat Krzysztof Stępiński na przykładzie kierowcy seicento, który tydzień temu zderzył się z limuzynš premier Beaty Szydło, zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt.

– Osoba pozbawiona pomocy prawnej może podjšć niefortunne decyzje procesowe powodowane nieznajomoœciš prawa i chęciš uzyskania konkretnej pomocy. Potem trzeba pokonać cały korowód z odkręcaniem tego, co zatrzymany powiedział – zauważa Stępiński.

Czy niestosowanie dyrektywy, a wraz z niš szerokiego dostępu do adwokata może mieć konsekwencje?

– Bez wštpienia tak. Na razie minęło mało czasu, ale za kilka miesięcy może się okazać, że jest problem. Jeœli w konkretnej sprawie w aktach nie będzie kategorycznie wyrażonej rezygnacji z pomocy adwokata, to na póŸniejszym jej etapie adwokaci mogš kwestionować skutecznoœć takiego przesłuchania – przewiduje Radosław Baszuk.

W podatkach też brak gwarancji

Korzystanie z fachowego pełnomocnika nie jest oczywiste także we wchodzšcych w życie 1 marca przepisach reformujšcych administrację skarbowš. Przy okazji reorganizacji urzędów zwiększono kompetencje kontrolerów skarbowych. Niestety, tu też nie ma wyraŸnych gwarancji dla kontrolowanych, że we wszystkich przypadkach mogš skorzystać z pełnomocnika. Przykładem może być umożliwienie kontrolerom przesłuchiwania jako œwiadka każdej osoby „czynnej w lokalu przedsiębiorstwa". W praktyce może to być dowolny pracownik, napotkany np. w hali produkcyjnej. Ustawa o KAS w ogóle nie gwarantuje mu prawa do milczenia ani do skorzystania np. z doradcy podatkowego. Prawo do pełnomocnika dla osoby reprezentujšcej firmę (np. dyrektora finansowego czy głównego księgowego) można jeszcze znaleŸć w ordynacji podatkowej, ale œwiadek już takiego wyraŸnego prawa nie ma. Tymczasem to zeznania takich właœnie osób mogš być użyte do wydania decyzji pokontrolnej.

Zresztš nawet gdy kontrolerzy będš chcieli przesłuchać prezesa firmy, od 1 marca nie będš musieli informować go o tym, jak dotychczas, z siedmiodniowym wyprzedzeniem. Mogš wyznaczyć przesłuchanie w cišgu kilku godzin od rozpoczęcia kontroli. W takim czasie trudno nie tylko o œcišgnięcie do firmy swojego stałego pełnomocnika. Jeœli kontrola dotyczy spraw sprzed kilku lat, rzetelne przygotowanie się w takim czasie do przesłuchania może być niemożliwe.

Według ekspertów nowe przepisy o udziale pełnomocników w kontrolach skarbowych sš doœć niejasne. O ich wyjaœnienie poprosiliœmy Ministerstwo Finansów. Resort jednak wcišż pracuje nad odpowiedziš.

Poddanie się przesłuchaniu przez kontrolerów skarbowych bez pełnomocnika może być bardzo ryzykowne. Jak zauważa doœwiadczony w takich sprawach Michał Roszkowski, radca prawny i partner w kancelarii Accreo, w praktyce kontrolerzy często pytajš o kwestie niezwišzane z przedmiotem kontroli i zadajš pytania sugerujšce odpowiedŸ.

– Zdarza się na przykład, że dyrektor finansowy jest pytany o działalnoœć powišzanych spółek zagranicznych, choć nie leży to w jego kompetencjach – relacjonuje Roszkowski.

Jego zdaniem obecnoœć pełnomocnika jest o tyle cenna, że on też, niezależnie od kontrolerów, może w trakcie przesłuchania zadawać pytania przedstawicielom firmy i œwiadkom.

– To zapobiega wykrzywieniu rzeczywistoœci, jakie może się pojawić w protokole i w decyzji wydawanej po kontroli – mówi Roszkowski.

Patrycja GoŸdziowska - doradca podatkowy, partner w kancelarii SSW

Korzystanie z pełnomocnika w kontakcie z władzami powołanymi m.in. do wykrywania przestępstw skarbowych powinno być standardem w demokratycznym państwie prawa. Praktyka pokazuje bowiem, że udział pełnomocnika w przesłuchaniu zapobiega obserwowanym niekiedy w praktyce nadużyciom proceduralnym, jakich mogš dopuœcić się kontrolujšcy. Oczywiœcie zrozumiałe jest, że zreformowana administracja celno-skarbowa powinna œcigać nadużycia skarbowe. Nawet jednak w przypadku podejrzenia najcięższych przestępstw skarbowych należy wyraŸnie w ustawie zagwarantować kontrolowanemu prawo do przygotowania do czynnoœci przesłuchania oraz możliwoœć skorzystania z profesjonalnego pełnomocnika.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL