Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Urzędnicy

Ile odszkodowania zapłaci urzędnik za rażšce naruszenie prawa

123RF
Za wydanie niezgodnej z prawem decyzji urzędnik może zapłacić odszkodowanie. Nawet w wysokoœci swoich 12-miesięcznych poborów.

Urzędnikom uczestniczšcym w wydawaniu decyzji może być postawiony zarzut rażšcego naruszenia prawa. Zwišzana z tym odpowiedzialnoœć finansowa wynika z ustawy z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa (dalej ustawa). Okreœla ona zasady odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych wobec Skarbu Państwa, jednostek samorzšdu terytorialnego lub innych podmiotów ponoszšcych odpowiedzialnoœć za szkodę wyrzšdzonš przy wykonywaniu władzy publicznej (tzw. podmioty odpowiedzialne), za działania lub zaniechania prowadzšce do rażšcego naruszenia prawa oraz zasady postępowania w przedmiocie takiej odpowiedzialnoœci. W przypadku funkcjonariusza publicznego mamy zatem do czynienia z odpowiedzialnoœciš regresywnš wobec tych podmiotów.

Funkcjonariusz publiczny, czyli kto

Zgodnie z ustawš, funkcjonariusz publiczny to osoba działajšcš w charakterze organu administracji publicznej lub z jego upoważnienia albo, jako członek kolegialnego organu administracji publicznej lub osoba wykonujšca w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej, bioršca udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez taki organ.

Ustawa nie definiuje pojęcia organu administracji publicznej odsyłajšc tu do definicji zamieszczonej w art. 5 § 2 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa). Zgodnie z niš, przez organ taki rozumie się ministrów, centralne organy administracji rzšdowej, wojewodów, działajšce w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rzšdowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorzšdu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 kpa (czyli organy państwowe oraz inne podmioty, gdy sš one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milczšco).

Ustawa ma zatem zastosowanie do wielu grup urzędniczych, w tym m.in. do:

- pracowników urzędów państwowych,

- członków korpusu służby cywilnej,

- pracowników samorzšdowych,

- pracowników urzędów skarbowych i izb skarbowych,

- członków samorzšdowych kolegiów odwoławczych.

Ale, oczywiœcie nie tylko.

Ważne!

Ustawa wprowadziła własnš legalnš definicję pojęcia „funkcjonariusz publiczny", dlatego nie majš tu zastosowania inne definicje tego pojęcia, w tym najczęœciej używana definicja funkcjonariusza publicznego z art. 115 § 13 kodeksu karnego.

Szeroka definicja

Ustawa wymienia kilka kategorii podmiotów, które mieszczš się w pojęciu funkcjonariusz publiczny, a więc osób, które w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w ustawie ponosić będš odpowiedzialnoœć majštkowš za swoje działanie na zasadach i trybie w niej przewidzianym.

Jednš z takich kategorii stanowiš osoby działajšce w charakterze organu administracji publicznej. Użyte w ustawie okreœlenie „osoba działajšca w charakterze organu administracji publicznej" odwołuje się do występujšcego w doktrynie prawa administracyjnego koncepcji piastuna organu, czyli konkretnej osoby, która wykorzystuje kompetencje organu. Organ, bowiem to pojęcie czysto teoretyczne i prawne, a zatem jego funkcje wypełniać musi jakaœ osoba fizyczna lub jakaœ grupa osób fizycznych.

Piastunem organu będzie, zatem konkretna osoba znana z imienia i nazwiska powołana np. na urzšd prezydenta miasta, która może upoważniać okreœlone osoby (pracowników urzędu) do występowania w swoim imieniu. W służbie cywilnej takš osobš będzie minister, który może upoważniać zatrudnione w ministerstwie osoby (członków korpusu sc) do działania w jego imieniu.

Przekazanie kompetencji

Zgodnie z art. 268a kpa organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników obsługujšcych ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególnoœci do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień, zaœwiadczeń, a także do poœwiadczania za zgodnoœć odpisów dokumentów przedstawionych przez stronę na potrzeby prowadzonych postępowań z oryginałem. Przepis ten stwarza możliwoœć, aby nie tylko sam piastun funkcji organu, czyli osoba, którš powołano na dane stanowisko, lecz także wyznaczony przez niego pracownik był umocowany do wykorzystania kompetencji organu.

Przy czym, jak stwierdził NSA w uzasadnieniu wyroku z 9 czerwca 2017 r. (I OSK 1642/16) organ upoważniajšcy może swobodnie dobierać osoby, którym udzieli upoważnienia do wydawania aktów, jak i prowadzenia postępowań w swoim imieniu. Ustawodawca wprowadził w tym przypadku tylko jedno ograniczenie: osoba ta musi być pracownikiem obsługujšcym organ. Organ może upoważniać takich pracowników do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do wydawania decyzji, postanowień i zaœwiadczeń. Upoważnienie winno mieć formę pisemnš z okreœleniem daty, od której obowišzuje (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2014 r., II GSK 1577/13, LEX nr 1646737). Powinno też być pisemne oraz dokładnie okreœlać zakres działania upoważnionego pracownika.

Niedopuszczalne jest, zatem wydawanie upoważnień o charakterze blankietowym. Musi ono jasno wskazywać, kto i w jakiej kategorii spraw wykonuje zadania w imieniu organu. Przy czym musi być ono udzielone konkretnemu pracownikowi, a nie pracownikom zajmujšcym okreœlone stanowisko. Niedopuszczalne jest, zatem upoważnienie o charakterze ogólnym, okreœlajšcym osobę upoważnionš tylko za pomocš pełnionej funkcji (wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r. I OSK 3369/15).

Granice upoważnienia

Osoba działajšca z upoważnienia organu może wykonywać powierzone jej działania od chwili otrzymania tego upoważnienia aż do jego cofnięcia lub zmiany. Jak uznał, bowiem WSA we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku z 21 lutego 2008 r. (IV SA/Wr 643/07) umocowanie do wydawania decyzji administracyjnych nie wygasa z dniem wygaœnięcia mandatu osoby pełnišcej funkcję organu administracji publicznej. Skoro nie zostało ono uchylone, zmienione lub jeżeli nie stwierdzono jego nieważnoœci zachowuje ono swš ważnoœć. W przeciwnym razie, prawidłowe funkcjonowanie organów decyzyjnych zostałoby zakłócone (por. Komentarz do ustawy o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa pod red. A. Bielskiej-Brodziak – Lex).

A zatem osoba działajšca z upoważnienia organu jest funkcjonariuszem publicznym ponoszšcym odpowiedzialnoœć okreœlonš w ustawie o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa, nawet wówczas, gdy osoba, która udzieliła jej upoważnienia już nie pełni swojej funkcji (funkcji organu).

Członek organu kolegialnego

Okreœlonš w ustawie odpowiedzialnoœciš majštkowš mogš być także objęci członkowie (kolegialnego) organu administracji publicznej np. członkowie samorzšdowego kolegium odwoławczego. W tym przypadku chodzi bowiem o organy, które – jak podkreœla się w piœmiennictwie (por. cytowany wczeœniej komentarz) – mogš wydawać decyzje administracyjne lub postanowienia (a więc akty o charakterze indywidualnym i konkretnym). Tylko bowiem wydanie decyzji administracyjnej lub postanowienia z rażšcym naruszeniem prawa stanowi jednš z przesłanek odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych. A zatem organem kolegialnym w rozumieniu ustawy o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy za rażšce naruszenie prawa nie będzie organ, który podejmuje uchwały będšce aktami normatywnymi (np. rada gminy).

Pracownik urzędu, ale nie tylko

Odpowiedzialnoœciš majštkowš okreœlonš w ustawie objęte sš także osoby wykonujšce w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej, bioršce udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez taki organ. Przy czym, wszyscy zatrudnieni odpowiadajš według tych samych reguł. Podstawa zatrudnienia nie ma bowiem wpływu ani na zasady ani na tryb ponoszenia tej odpowiedzialnoœci.

podstawa prawna: Ustawa z 20 stycznia 2011 r o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 1169)

Przesłanki odpowiedzialnoœci majštkowej

Art. 5. ustawy o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa

Funkcjonariusz publiczny ponosi odpowiedzialnoœć majštkowš w razie łšcznego zaistnienia następujšcych przesłanek:

1) na mocy prawomocnego orzeczenia sšdu lub na mocy ugody zostało wypłacone przez podmiot odpowiedzialny odszkodowanie za szkodę wyrzšdzonš przy wykonywaniu władzy publicznej z rażšcym naruszeniem prawa;

2) rażšce naruszenie prawa, o którym mowa w pkt 1, zostało spowodowane zawinionym działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza publicznego;

3) rażšce naruszenie prawa, o którym mowa w pkt 1, zostało stwierdzone zgodnie z art. 6.

Czy jedna odpowiedzialnoœć zawsze wyklucza drugš?

- Za naruszenie obowišzków członka korpusu służby cywilnej tj. obowišzku przestrzegania konstytucji RP i innych przepisów prawa, pracownik służby cywilnej został ukarany karš dyscyplinarnš. Okazało się, że za jego zaniedbania przy przygotowaniu decyzji, urzšd został zobowišzany do wypłaty adresatowi tej decyzji (czyli poszkodowanemu) odszkodowania. Pracownik boi się, że urzšd wystšpi teraz o jego zwrot. Czy fakt, że pracodawca ukarał dyscyplinarnie pracownika za to przewinienie zabezpiecza go przed roszczeniem?

Nie. Objęcie pracownika odpowiedzialnoœciš na podstawie ustawy z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa (dalej ustawa) zależy wyłšcznie od tego czy pracownik należy do podmiotów objętych działaniem tej ustawy oraz czy spełnione zostały przesłanki pocišgnięcia go do takiej odpowiedzialnoœci. Jeœli odpowiedŸ na oba pytania jest twierdzšca pracownik, któremu zarzucono rażšce naruszenie prawa przy przygotowaniu decyzji może być pocišgnięty za to do odpowiedzialnoœci majštkowej. Również sytuacja odwrotna, w której pracownik najpierw zostaje pocišgnięty do odpowiedzialnoœci majštkowej na podstawie ustawy, nie wklucza pocišgnięcia go do odpowiedzialnoœci dyscyplinarnej, choć tu ograniczeniem może być art. 113 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia powzięcia przez dyrektora generalnego urzędu wiadomoœci o naruszeniu obowišzków członka korpusu służby cywilnej ani po upływie dwóch lat od popełnienia tego czynu.

Kwestię wzajemnych relacji odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych uregulowanej przepisami ustawy o odpowiedzialnoœci z innymi przepisami przewidujšcymi negatywne konsekwencje wobec nich zostały okreœlone w samej ustawie. Art. 3 ustawy stanowi, bowiem iż odpowiedzialnoœć funkcjonariusza publicznego na zasadach okreœlonych w tej ustawie wyłšcza przewidzianš w przepisach odrębnych odpowiedzialnoœć majštkowš funkcjonariusza publicznego wobec podmiotu odpowiedzialnego za szkodę wyrzšdzonš tym samym działaniem lub zaniechaniem. Wyłšczenie dotyczy, zatem jedynie odpowiedzialnoœci o charakterze majštkowym, co oznacza, że ustawa nie wyklucza całkowicie możliwoœci objęcia funkcjonariusza także innego rodzaju odpowiedzialnoœciš w tym dyscyplinarnš czy karnš (gdy działanie lub zaniechanie funkcjonariusza publicznego wyczerpywać będzie znamiona czynu zabronionego przez ustawę karnš). Zwłaszcza, że odpowiedzialnoœć karna bazuje na karach o charakterze wolnoœciowym, które większoœci nie noszš cech sankcji majštkowych.

podstawa prawna: Art. 2-3 ustawy z 20 stycznia 2011 r o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 1169)

Czy trzeba brać pod uwagę wszystkie osoby pracujšce przy decyzji?

- Osoba wykonujšca w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej, bioršca udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez taki organ może podlegać odpowiedzialnoœci na zasadach i w trybie okreœlonym w ustawie o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa. Co oznacza sformułowanie „bioršca udział"?

Zgodnie z cytowanš w pytaniu ustawš, funkcjonariusz publiczny to m.in. osoba wykonujšcš w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej, bioršca udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez taki organ. A zatem każdej osobie uczestniczšcej nie tylko w wydawaniu decyzji, ale także w postępowaniu poprzedzajšcym decyzję, może być postawiony zarzut rażšcego naruszenia prawa. Przy czym przede wszystkim chodzi tu o osoby, które miały realny wpływ na kształt podjętego rozstrzygnięcia (decyzji lub postanowienia) np. na podstawie przeprowadzonej przez siebie analizy materiałów przygotowały jego projekt. Ustawa, co do zasady przewiduje, bowiem jedynie odpowiedzialnoœć za zawinione uchybienia w procesie wydawania tych aktów. Co mogłoby oznaczać, że osoby bioršce udział w prowadzeniu sprawy, których zadania nie dotyczš tworzenia czy kształtowania treœci decyzji (postanowienia), nie sš niš objęte. Niektórzy eksperci podkreœlajš jednak, że w wyjštkowych przypadkach także osoby odpowiedzialne za sprawy techniczne mogš być do takiej odpowiedzialnoœci pocišgnięte. Będzie tak w sytuacji, gdy czynnoœci techniczne będš miały wpływ na sferę procesowš (postępowanie) np. w sytuacji osoba odpowiedzialna za wysyłkę nie wywišże się ze swojego obowišzku, a strona poniesie z tego tytułu szkodę. (por. Komentarz do ustawy o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa pod red. A. Bielskiej-Brodziak – Lex).

podstawa prawna: Art. 2-3 ustawy z 20 stycznia 2011 r o odpowiedzialnoœci majštkowej funkcjonariuszy publicznych za rażšce naruszenie prawa (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 1169)

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL