Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Urzędnicy

Bez kar nie ma mowy o walce z przewlekłościš w postępowaniu administracyjnym

123RF
Dopóki nie pojawiš się dolegliwe sankcje finansowe dla organów administracji publicznej za przekroczenie terminów załatwiania spraw, dopóty nie da się ograniczyć bezczynnoœci urzędników – zauważa ekspert.

Obowišzujšce od 1 czerwca 2017 r. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nadal nie zapewniajš efektywnej ochrony stron przed przewlekłoœciš postępowań administracyjnych, a tym samym nie przyczyniajš się do ich skrócenia.

Przyjrzyjmy się sprawie na tle hipotetycznego, jednakże często spotykanego stanu faktycznego. Załóżmy, że spółka X składa wniosek o podział nieruchomoœci. Organ administracji publicznej wydaje decyzję zatwierdzajšcš jej podział. Cztery z działek gruntu, które powstały w jego wyniku, sš przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę gminnš. Przechodzš one zatem z mocy prawa na rzecz gminy, na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomoœciami (dalej: u.g.n.).

Spółce X, która utraciła własnoœć wskazanych działek, przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. Wobec negatywnego wyniku rokowań z gminš w sprawie jego wysokoœci spółka występuje do starosty z wnioskiem o ustalenie odszkodowania. I tu zaczynajš się poważne problemy.

Starosta prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Podejmuje bowiem czynnoœci wyjaœniajšce i przeprowadza dowody opieszale, w dużych odstępach czasu, a częœć z nich nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy żadnego znaczenia i jest podejmowana jedynie w celu odwleczenia merytorycznego rozstrzygnięcia. Starosta wyznacza kolejno pięć nowych terminów załatwienia sprawy w kilkumiesięcznych odstępach. W konsekwencji sprawa, mimo jej nieskomplikowanego charakteru, trwa latami.

Jakie instrumenty prawne przeciwdziałajšce przewlekłoœci postępowania przysługujš w tej sytuacji spółce X? Zgodnie z art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie 1 czerwca br. (pamiętać należy, że znowelizowane przepisy majš zastosowanie do postępowań administracyjnych wszczętych po ich wejœciu życie), na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Spółka składa zatem zażalenie do wojewody, który po czterech miesišcach wydaje rozstrzygnięcie, uwzględniajšc zastrzeżenia spółki, i zobowišzuje starostę do wydania decyzji w cišgu kolejnych dwóch miesięcy. Wydawać by się mogło, że rozstrzygnięcie wojewody zobliguje starostę do wydania merytorycznej decyzji i zakończenia postępowania w wyznaczonym terminie.

Nic podobnego. Starosta ponownie wyznacza nowy termin załatwienia sprawy, wydłużajšc po raz kolejny postępowanie administracyjne o kilka miesięcy. Motywuje to koniecznoœciš przeprowadzenia postępowania wyjaœniajšcego co do okolicznoœci, które nie majš żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Okazuje się więc, że przewidziany w k.p.a. œrodek ochrony stron przed przewlekłoœciš postępowania lub bezczynnoœciš organu jest co najmniej nieefektywny. Niestety, nie była to rzadka sytuacja w okresie obowišzywania tego kodeksu w brzmieniu sprzed czerwcowej nowelizacji. Trudno jednak oczekiwać, że ulegnie ona zmianie po nowelizacji przepisów.

Zgodnie ze zmianami k.p.a., które weszły w życie 1 czerwca, dotychczasowe zażalenie na bezczynnoœć lub przewlekłoœć postępowania zostało zastšpione instytucjš „ponaglenia". Tak samo jak w przypadku zażalenia stronie służy prawo wniesienia do organu wyższego stopnia (albo do organu prowadzšcego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia) ponaglenia na bezczynnoœć lub przewlekłoœć postępowania.

Zmianie uległy terminy, w jakich ponaglenie ma zostać przekazane i rozpoznane. Mianowicie, organ prowadzšcy postępowanie jest zobowišzany przekazać ponaglenie bez zbędnej zwłoki, nie póŸniej niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Następnie organ wyższego stopnia powinien je rozpatrzyć w terminie siedmiu dni od dnia jego wpływu. W zamyœle ustawodawcy wprowadzone terminy majš znacznie przyspieszyć procedowanie organów w przedmiocie bezczynnoœci i przewlekłoœci postępowań administracyjnych. Jest to zmiana zasługujšca na aprobatę, jednak zobaczymy, co pokaże praktyka. Dotychczas przekazywanie akt administracyjnych i załatwianie zażaleń w trybie art. 37 k.p.a. było długotrwałe i zajmowało organom nawet kilka miesięcy. Nie należy oczekiwać, że po wejœciu w życie nowelizacji praktyka ta z dnia na dzień ulegnie zmianie, zwłaszcza że przepisy k.p.a. nadal nie przewidujš żadnej sankcji, w tym finansowej, za przekroczenie tych terminów przez organy.

Pozytywnie należy natomiast przyjšć zmiany, zgodnie z którymi organ przekazuje ponaglenie wraz z niezbędnymi odpisami akt sprawy, które mogš zostać sporzšdzone w formie dokumentu elektronicznego. Będzie to oznaczało, że organ, pomimo wniesienia ponaglenia, będzie dysponował aktami sprawy i w zwišzku z tym będzie mógł w tym czasie kontynuować postępowanie. Wyartykułowanie tego wprost w treœci przepisu definitywnie pozbawi organy administracji publicznej podnoszonego dotychczas argumentu, że niemożliwe było rozpatrzenie sprawy w okresie gdy wniesiono zażalenia, z uwagi na przekazanie akt sprawy organowi wyższego stopnia.

Wskazać należy, że zakres merytorycznego orzekania przez organ rozpatrujšcy ponaglenie po nowelizacji przepisów k.p.a. zasadniczo nie uległ zmianie w stosunku do dotychczas wydawanych orzeczeń. Organ, stwierdzajšc bezczynnoœć lub przewlekłoœć postępowania, będzie wskazywał jednoczeœnie, czy miała ona miejsce z rażšcym naruszeniem prawa. Dodatkowo będzie zobowišzany do wyznaczenia terminu załatwienia sprawy oraz do zarzšdzenia wyjaœnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynnoœci lub przewlekłoœci, a w razie potrzeby także podjęcia œrodków zapobiegajšcych bezczynnoœci lub przewlekłoœci w przyszłoœci.

Również zmiana art. 38 k.p.a dotyczšcego odpowiedzialnoœci porzšdkowej lub dyscyplinarnej pracownika organu administracji, jeżeli z nieuzasadnionych przyczyn nie załatwił sprawy w terminie lub prowadził postępowanie dłużej, niż było to niezbędne do załatwienia sprawy, ma jedynie charakter redakcyjny.

Warto w tym miejscu odnotować, że często przewlekłoœć prowadzonych postępowań nie wynika z braku kompetencji czy też nieudolnoœci jednej osoby, lecz jest „politykš" całego organu, w którego interesie nie leży szybkie zakończenie sprawy. Trudno więc przewidywać, że w takiej sytuacji wspomniany wczeœniej przepis będzie stanowił realnš sankcję i pracownik organu zostanie pocišgnięty do odpowiedzialnoœci dyscyplinarnej.

Jak zatem widać, w zasadzie jedynš jakoœciowš zmianš k.p.a. w zakresie przeciwdziałania obstrukcji postępowań administracyjnych jest wprowadzenie siedmiodniowych terminów na przekazanie akt sprawy i rozpoznanie ponaglenia. Wydaje się, że to trochę za mało, aby mówić, że nowelizacja k.p.a. rozwišzuje omawiany problem. Można zaryzykować stwierdzenie, że dopóki nie zostanš wprowadzone do obowišzujšcych przepisów dolegliwe kary finansowe dla organów administracji publicznej i ich pracowników, jako sankcja za przekroczenie terminów załatwienia sprawy, przekazanie akt, ich zwrot itd., nie ograniczymy skutecznie bezczynnoœci organów i przewlekłoœci postępowań administracyjnych.

W tym kontekœcie warto w szczególnoœci się zastanowić nad wprowadzeniem do k.p.a. regulacji podobnej do art. 35 ust. 6 ustawy – Prawo budowlane. Chodzi o to, by przyznać organowi wyższego stopnia, który stwierdził bezczynnoœć lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ pierwszej instancji i zobowišzał go do załatwienia sprawy w okreœlonym terminie, uprawnienia do wymierzenia kary w wysokoœci np. 500 zł za każdy dzień zwłoki organu w załatwieniu sprawy w zakreœlonym terminie. Kara w tej wysokoœci mogłaby stanowić realnš sankcję dla organu i znacznie ograniczyć liczbę przypadków bezczynnoœci lub przewlekłoœci postępowań administracyjnych bez angażowania sšdów administracyjnych.

Autor jest radcš prawnym w Kancelarii Prawniczej CAVERE

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL