Sokrat Starynkiewicz, patron pobliskiego placu, przybył w XIX wieku do Warszawy, by ratować ówczesny, katastrofalny stan sanitarny miasta i ustrzec mieszkańców od epidemii zakaźnych chorób szerzących się nader łatwo. Priorytetem było stworzenie systemu kanalizacji i dostarczenie wody do wszystkich mieszkań. Projekt miał zrealizować wybitny znawca przedmiotu – William Lindley, brytyjski inżynier, choć pracowali przy nim także polscy architekci. Lindley, by ratować naszą stolicę, zrezygnował nawet z ciekawej propozycji pracy w Australii.
Pierwszy etap budowy warszawskich filtrów – najnowocześniejszych podówczas w Polsce — powstał w 1883 roku, a całość ukończona została dopiero 30 lat później. Było to niewyobrażalnie kosztowne przedsięwzięcie, porównywane do dzisiejszej równoczesnej budowy kilku linii metra. W ten sposób polska stolica dołączyła do elitarnego grona sześciu europejskich miast wyposażonych w nowoczesny system kanalizacyjny. Nawet Paryż nie był wówczas w tak luksusowej sytuacji…
Najpierw oddano do użytku filtry powolne i wieżę ciśnień. Podstawowym budulcem stały się cegły z Kawęczyna – tak wytrzymałe, że trwają do dziś bez uszczerbku. Druga wojna światowa, szczęśliwie, oszczędziła filtry. Do dziś działają pierwotnie zbudowane szafy operatorskie, oryginalne drzwi orzechowe, w których znajdują się kryształowe szyby, mosiężne balustrady – wyposażenie luksusowe jak na zakład technologiczny.
Warszawskie wodociągi mają dziś długość około czterech tysięcy kilometrów, a ich serce bije na warszawskiej Ochocie – widzowie oglądający TVP Kultura przekonają się na własne oczy – jak interesująco pod każdym względem wyglądają.
Filtry to jeden z kilkudziesięciu „Pomników historii”, do których docierają twórcy cyklu TVP Kultura wędrujący szlakiem miejsc niezwykłych. Prezentują obiekty o wyjątkowych wartościach materialnych i niematerialnych oraz szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego naszego kraju.
