Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Spadki i darowizny

Firma w spadku a zrzeczenie się prawa do zachowku za życia spadkodawcy - wyrok SN

123RF
Można zawrzeć umowę o zrzeczeniu się prawa do zachowku za życia spadkodawcy – uznał Sšd Najwyższy.

W najnowszej uchwale Sšd Najwyższy zwiększył swobodę decydowania o spadku. Jego werdykt ułatwi zwłaszcza dziedziczenie rodzinnych firm. Dzięki temu można uniknšć konfliktu, który zwykle utrudnia prowadzenie biznesu po œmierci właœciciela.

O spadku za życia

SN zajmował się sprawš, w której ojciec chciał zapisać firmę jednemu z trzech synów. Z chwilš œmierci spadkodawcy musiałby on jednak zapłacić braciom zachowek. W tej sprawie wyniósłby on dla każdego po 1/6 wartoœci spadku (firmy). Jeœli firma warta jest np. 6 mln zł, musiałby dysponować z dnia na dzień 2 mln zł na spłatę. To ryzyko może właœnie ograniczyć umowa o zrzeczenie się zachowku za życia przyszłego spadkodawcy. W ten sposób Marcin M., syn właœciciela firmy rodzinnej na Œlšsku, chciał ułatwić bratu przejęcie rodzinnej firmy. Zgłosił się więc z ojcem do notariusza, aby zrzec się w umowie przyszłego zachowku. Notariusz Katarzyna Swędrowska odmówiła jednak sporzšdzenia aktu. Wskazała, że prawo spadkowe nie przewiduje takiej możliwoœci. Marcin M. odwołał się do Sšdu Okręgowego we Wrocławiu, a ten zwrócił się do SN o rozstrzygnięcie tej kwestii.

Warto przypomnieć, że przed wprowadzeniem kodeksu cywilnego w 1965 r. takie umowy były dopuszczalne. W PRL – epoce nieufnoœci do prywatnej aktywnoœci gospodarczej i majštkowych rozporzšdzeń – je wyeliminowano.

Więcej swobody

Sšd Najwyższy uznał, że czas najwyższy przywrócić takš możliwoœć.

Jak powiedziała w uzasadnieniu sędzia SN Iwona Koper, SN opowiada się od pewnego czasu za zwiększaniem swobody decydowania o spadku, gdyż jest to element korzystania z prawa własnoœci, a obecny rygoryzm prawa spadkowego jest nieproporcjonalny do potrzeb. Z tej perspektywy był wręcz niekonstytucyjny. Ważnym powodem rozluŸnienia jest to, że ułatwi ono przekazywanie firm w spadku – dodała sędzia Koper.

– Jeœli uchwała ograniczy się do tego, że zrzekajšcy nie może dochodzić swego roszczenia o zachowek – to nie mam żadnych zastrzeżeń – komentuje werdykt SN prof. Bugudar Kordasiewicz, specjalista od prawa spadkowego. – Gdyby się zaœ okazało, że umowy takie miałyby wišzać także spadkodawcę, tzn. nie pozwalały mu sporzšdzić testamentu, w którym ustanowi zrzekajšcego się swoim spadkobiercš, to byłoby to bezpodstawne ograniczenie swobody testowania.

To nie pierwsza liberalizacja zasad dziedziczenia w wykonaniu SN. Trzy lata temu SN przesšdził w uchwale (III CZP 79/13), że dopuszczalna jest umowa darowizny ze skutkiem w chwili œmierci, jeżeli dotyczy konkretnej rzeczy lub prawa. Przejmowanie firm rodzinnych na skutek œmierci przedsiębiorcy jest jednak wcišż problemem, dlatego w tzw. pakiecie Morawieckiego przewidziano prawo ustanowienia prokurenta spadkowego, który będzie mógł zarzšdzać firmš przez rok po œmierci przedsiębiorcy.

Pełna wersja w internecie

Kodeks cywilny przewiduje obecnie tylko zrzeczenie się spadku w ogóle – w umowie notarialnej przyszłego spadkodawcy z jego spadkobiercš ustawowym. Jest to jednak wyjštek od twardej zasady, że o spadku decyduje bšdŸ kodeks cywilny – dziedziczenie ustawowe, bšdŸ testament. W sprawie, którš zajmował się SN, taka umowa miałaby jednš podstawowš wadę. Gdyby Marcin M. jš zawarł, jego zachowek nie obcišżałby wprawdzie już brata, który przejmie firmę, ale zachowek drugiego brata, który ze spadku nie zamierza rezygnować, wzrósłby z 1/6 do do 1/4. Możliwoœć zawarcia umowy o zrzeczeniu się prawa do zachowku pozwala natomiast uniknšć tej sytuacji, bardziej ograniczyć długi spadkowe i bezkonfliktowo przejšć firmę.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL