Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Niepoprawnie o konstytucji: niedoceniona inicjatywa obywatelska

123RF
Niepoprawnie o konstytucji - rola demokracji bezpoœredniej

Trudno uwierzyć, że pierwszy spoœród nierozpatrzonych dotšd ustawodawczych projektów obywatelskich wpłynšł do Sejmu w 2012 r. Projekt ustawy o dochodach jednostek samorzšdowych dopiero w listopadzie 2015 r. skierowano do prac w jednej z sejmowych komisji, choć zgodnie z art. 118 ust. 2 konstytucji musiał zyskać poparcie przynajmniej 100 tys. obywateli. W sejmowej zamrażarce czeka też projekt ustawy o zmianie ustawy o refundacji leków czy też o zmianie ustawy o mniejszoœciach narodowych i etnicznych. Łšcznie na rozpatrzenie oczekuje 13 inicjatyw obywatelskich.

Zestawienie to przypomina o tezie, że Konstytucja RP w niejednym swoim rozwišzaniu zatrzymała się w pół drogi. Jednym z tych przypadków sš właœnie elementy demokracji bezpoœredniej, tj. obywatelska inicjatywa ustawodawcza oraz referendum ogólnokrajowe. Nie sš bezwzględnie konieczne w państwie demokratycznym, choć na pewno kształtujš obywatelskie postawy. Trudno jednak mówić o ich realnym znaczeniu, jeżeli parlament niektóre ustawy potrafi rozpatrzyć w miesišc, zaœ inne – te będšce szczególnym wysiłkiem obywateli – czekajš latami. Dobrze przynajmniej, że inicjatywy te nie sš wyrzucane do kosza wraz z końcem kadencji parlamentu, w której do niego wpłynęły.

Co opóŸnia ten proces? W stanowisku Rady Ministrów do jednego z obywatelskich projektów można znaleŸć adnotację, że niektóre z przepisów sš nieprecyzyjne. Poprawne przygotowanie projektu aktu prawnego wymaga nie tylko dużej wiedzy fachowej w dziedzinie, której dotyczy regulacja, ale też umiejętnoœci pisania tekstów prawnych. Nie jest to wiedza powszechna nawet wœród prawników, trudno więc się dziwić, że w projektach pisanych przez obywateli zdarzajš się sformułowania nieprecyzyjne, może nawet niemożliwe do zaakceptowania. Wiele z tych wad można zapewne poprawić w procesie legislacyjnym, niemniej można by już na etapie tworzenia projektu obywatelskiego, może po zebraniu jakiegoœ ułamka wymaganej liczby podpisów, włšczyć do prac nad projektem ekspertów, zwłaszcza parlamentarnych legislatorów.

Równie ważne jest zaniechanie uregulowania w konstytucji jednoznacznych terminów, w których Sejm musiałby rozstrzygnšć o losach obywatelskiej inicjatywy. W praktyce więc projekt będšcy owocem zaangażowania obywateli przez długie lata może być przetrzymywany w szufladach kolejnych marszałków Sejmu. Można rozważać różne rozwišzania, np. wprowadzenie konkretnych terminów na rozpatrzenie inicjatywy czy też możliwoœć doprowadzenia przez obywateli do głosowania w drodze referendum, w którym można by zdecydować o losach takiej ustawy. Niewštpliwie takie rozstrzygnięcia skłaniałyby parlament do poœwięcenia odpowiedniej uwagi inicjatywom obywatelskim. Przecież chodzi w nich nie tylko o to, żeby projekt ostatecznie uchwalić, ale także o wywołanie debaty na okreœlony temat. Czasem chodzi przede wszystkim o zwrócenie uwagi parlamentu na jakiœ istotny problem.

W konstytucji nie została też przewidziana możliwoœć złożenia obywatelskiej inicjatywy dotyczšcej zmiany ustawy zasadniczej. Możliwoœć taka bez wštpienia wzmacniałaby poczucie odpowiedzialnoœci za wspólnotę i czyniła z ustawy zasadniczej przedmiot debat, analiz i wystšpień społecznych. Mogłaby stać się punktem odniesienia i dokumentem legitymizujšcym się czymœ znacznie więcej niż wola parlamentu w takim czy innym składzie. Gdyby obywatele zyskali realny wpływ na zmianę konstytucji, można by było spodziewać się różnych oddolnych inicjatyw, dyskusji, polemik, czyli tego, czego tak często dzisiaj brakuje.

W pracach nad zmianš konstytucji warto rozważyć rolę demokracji bezpoœredniej w sprawowaniu władzy. Wydaje się, że dobrze uregulowana obywatelska inicjatywa ustawodawcza i referendum ogólnokrajowe mogłyby pełnić istotnš rolš w kształtowaniu naszej kultury państwowej i prawnej.

Autor jest adiunktem w Katedrze Prawa Karnego Porównawczego na Wydziale Prawa i Administracji UW

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL