Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Autorskie prawa osobiste a nieujawnienie autorstwa

123RF
Zgadzajšc się na nieujawnianie swojego autorstwa, w pewnym zakresie twórca pozbawia się prawa do identyfikacji z utworem, a więc także czerpania z jego renomy - pisze Aleksandra Sewerynik

Prawo autorskie ma chronić twórcę i jego interesy majštkowe. Nie tylko jednak. Bardzo ważna jest również ochrona więzi twórcy z jego utworem. Jej przejawem jest zapewnienie mu prawa do autorstwa utworu, prawa do decydowania o sposobie oznaczenia utworu, a także prawo do integralnoœci oraz rzetelnego wykorzystania utworu. Autorskie prawa osobiste sš skuteczne erga omnes, sš niezbywalne, nieograniczone w czasie i nie podlegajš zrzeczeniu się.

Prawo do autorstwa jest fundamentalnym autorskim prawem osobistym. Nawet jeżeli twórca przeniesie na inny podmiot autorskie prawa majštkowe, to ma dalej prawo do publicznego wskazywania na więŸ ze swoim utworem. Ma to szczególne znaczenie dla renomy i rozpoznawalnoœci twórcy, który może szczycić się swoim dorobkiem artystycznym, chociaż zbył autorskie prawa majštkowe do niego.

Niekiedy z bardzo różnych powodów nabywca autorskich praw majštkowych nie chce, by twórca korzystał ze swego prawa do autorstwa. Szczególnie dotyczy to twórczoœci reklamowej, ale spotykane jest także w innych branżach. Wobec zakazu zbycia albo zrzeczenia się prawa do autorstwa utworu, do umów wprowadza się postanowienia o zobowišzaniu do niewykonywania autorskich praw osobistych.

Wielu, szczególnie młodych twórców godzi się na takie zapisy umowne. Mogš póŸniej tego bardzo żałować. Zgadzajšc się na nieujawnianie swojego autorstwa, w pewnym zakresie twórca pozbawia się bowiem prawa do identyfikacji z utworem, a więc także czerpania z jego renomy. Może to być szczególnie dotkliwe, gdy dzieło odniesie sukces.

Jakie sš granice legalnoœci takiego zobowišzania? Czy sš jakiekolwiek sposoby, by zniwelować jego niekorzystne skutki?

OdpowiedŸ na to pytanie nie jest prosta. Z jednej strony wskazuje się, że zgoda autora na nieujawnianie autorstwa wyłšcza bezprawnoœć takiego działania. Z drugiej jednak strony należy stwierdzić, że zgoda taka, wynikajšca z umowy, może być skuteczna jedynie inter partes, czyli względem drugiej strony danej umowy lub podmiotów wprost wskazanych w treœci zobowišzania.

Autorskie prawa osobiste sš skuteczne erga omnes. Zawarcie umowy nie może niweczyć bezwzględnego charakteru danego prawa. Inaczej mówišc, zobowišzanie umowne nie może powodować niemożnoœci egzekwowania prawa do autorstwa utworu, ponieważ skutek ten byłby równoznaczny ze zrzeczeniem się prawa do autorstwa. Byłoby to sprzeczne z bezwzględnie obowišzujšcymi przepisami, a co najmniej prowadziłoby do ich obejœcia. Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa cywilnego oznaczałoby to nieważnoœć takiej czynnoœci prawnej.

Również cel takiego zobowišzania jest ukierunkowany bardziej na swobodę i wygodę eksploatacji utworu przez nabywcę autorskich praw majštkowych, niż na pozbawienie twórcy możliwoœci powoływania się na renomę utworu czy zwolnienie z obowišzku poszanowania jego praw przez osoby trzecie. To potwierdza, że nie ma powodów, dla których twórca miałby stracić prawo do autorstwa utworu względem innych podmiotów niż te, których wprost dotyczy umowa.

Jeżeli autor ma ważne powody, by odwołać swojš zgodę, może skorzystać z prawa odstšpienia od takiej umowy na podstawie art. 56 prawa autorskiego, czyli ze względu na swoje istotne interesy twórcze (w kontekœcie muzyki nie dotyczy to utworów napisanych do utworu audiowizualnego lub zamówionych i do niego włšczonych). Odstšpienie od umowy jest skuteczne ex tunc, co oznacza, że takš umowę uważa się za niezawartš, a strony majš obowišzek zwrócić sobie wszystko to, co otrzymały na jej podstawie. Jeżeli zaœ „odstšpienie od umowy lub jej wypowiedzenie następuje po przyjęciu utworu, skutecznoœć odstšpienia lub wypowiedzenia może być przez drugš stronę umowy uzależniona od zabezpieczenia kosztów poniesionych przez niš w zwišzku z zawartš umowš" (art. 56 ust. 3 pr. aut.).

Autor może powołać się również na wszelkie wady oœwiadczenia woli, na przykład błšd, i uchylić się od skutków prawnych zobowišzania do niewykonywania prawa do autorstwa utworu. Twórca ma na to tylko rok od dnia wykrycia swojego błędu.

Zastanowić się można także, czy takie zobowišzanie jest skuteczne względem dobra osobistego w postaci twórczoœci artystycznej, uregulowanego w kodeksie cywilnym.

Autor zawsze pozostanie autorem utworu, niezależnie od treœci umowy podpisanej z nabywcš autorskich praw majštkowych. Warto, by twórcy zdawali sobie jednak sprawę z dotkliwych konsekwencji decyzji o zobowišzaniu się do niewykonywania prawa do autorstwa utworu i jeżeli już muszš iœć na ustępstwo w tej sprawie, formułowali to zobowišzanie możliwie wšsko i w dbałoœci o swoje potencjalne interesy twórcze w przyszłoœci.

Autorka jest prawnikiem, dyrygentem chóralnym. Wykładowcš na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina. Prowadzi blog prawomuzyki.pl

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL