Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Aleksandra Sewerynik: ZAiKS na tropie małych i wielkich praw

123RF
Organizacje zbiorowego zarzšdzania (dalej: ozz), w tym ZAiKS, stosujš rozróżnienie tzw. małych praw i wielkich praw.

Zakwalifikowanie do jednej z tych kategorii decyduje o sposobie zarzšdzania utworem. Na małe prawa udziela się licencji generalnych, obejmujšcych cały repertuar danej organizacji. W ZAiKS w skład repertuaru wchodzš utwory autorów, którzy na mocy umowy powierzyli swojš twórczoœć zarzšdowi i ochronie ZAIKS, oraz utwory autorów zagranicznych, którzy pobierajš tantiemy na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji. Stawki za udzielenie licencji generalnej zawarte sš w tabelach wynagrodzeń.

Licencje na korzystanie z utworów z kategorii wielkich praw udzielane sš zaœ przez ZAiKS indywidualnie, czyli za każdym razem, gdy np. stacja radiowa planuje nadanie takiego utworu. Pomimo posiadania licencji generalnej powinna zawrzeć odrębnš umowę licencyjnš i zapłacić odrębne wynagrodzenie.

Już z powyższego zestawienia widać, że zakwalifikowanie utworu do jednej z kategorii ma duże znaczenie praktyczne. Niezmiernie ważne jest zatem, by informacje o kryteriach tego podziału były łatwo dostępne i przejrzyste. Okreœlenie definicji małych i wielkich praw stosowanych w ZAiKS wymagało sięgnięcia do kilku Ÿródeł.

Podstawowy dokument, regulamin repartycji (Rr), wskazuje jedynie ogólnie, że: „do kategorii wielkich praw należš utwory dramatyczne, dramatyczno-muzyczne, muzyczno-choreograficzne i do nich podobne oraz utwory poetyckie o długoœci co najmniej 13 wersów wraz z tytułem – także wtedy, gdy nadane sš w częœciach stanowišcych w takich utworach odrębnš artystycznie i zamkniętš całoœć (§ 26 Rr), zaœ „utworami należšcymi do kategorii małych praw sš utwory słowne z literatury pięknej, muzyczne, słowno-muzyczne oraz choreograficzne – nienależšce do kategorii wielkich praw, o których mowa w § 26" (§ 27 Rr).

Jak zatem zakwalifikować np. powieœć lub scenariusz filmowy? Czy sš to utwory „podobne do utworów dramatycznych" (wielkie prawa) czy raczej „utwory słowne z zakresu literatury pięknej" (małe prawa)?

Informacji dostarczajš dopiero instrukcje do formularzy zgłoszeń utworów znajdujšce się na stronie www.zaiks.org.pl. Tam, w zakładce dotyczšcej wielkich praw, możemy przeczytać, że „w przypadku, gdy zgłaszany utwór jest oryginalnym utworem literackim (powieœć, opowiadanie, libretto, dramat), odpowiedni jest formularz zgłoszeniowy „D". W samym formularzu wskazuje się następujšce rodzaje utworów należšcych do kategorii wielkich praw: proza, opowiadanie, scenariusz słuchowiska, dramat, dramat poetycki.

W zakładce dotyczšcej małych praw można zaœ znaleŸć informację, że dla utworu słownego konieczne jest złożenie formularza zgłoszeniowego „B", a w samym formularzu wskazano następujšce rodzaje utworów z kategorii małych praw: wiersz, monolog, dialog, prolog, skecz, opowiadanie, fraszka, migawka, konferansjerka, blackout, słowo wišżšce, pantomima cyrkowa. W tej zakładce (małe prawa) znajdziemy także formularz zgłoszeniowy „F" dotyczšcy utworów stworzonych do filmu. Podobne informacje można znaleŸć w słowniczku dostępnym na stronie ZAiKS. Jako przykłady utworów z kategorii małych praw wskazuje się tam „krótki utwór wierszowany, skecz, monolog, piosenka, utwór instrumentalny, repryza cyrkowa", a do wielkich praw „powieœć, libretto, musical, opera, dramat, słuchowisko czy balet oraz samoistne częœci takich utworów". Zauważyć można, że opowiadania raz pojawiajš się w małych, a innym razem w wielkich prawach.

Na podstawie tych informacji można stwierdzić, że powieœć to utwór z kategorii wielkich praw, a scenariusz filmowy należy do kategorii małych praw. A jak powinno się kwalifikować korzystanie z fragmentów tych utworów, np. fragmentów powieœci? Regulamin repartycji i cytowane Ÿródła wskazujš generalnie, że samoistne częœci (częœci stanowišce odrębnš artystycznie i zamkniętš całoœć) utworu z kategorii wielkich praw także należš do kategorii wielkich praw. Jeżeli jednak zajrzymy do jeszcze jednego Ÿródła, tabeli wynagrodzeń dotyczšcej nadań radiowych i telewizyjnych, przeczytamy tam, że „należš do kategorii wielkich praw poszczególne większe częœci utworów, stanowišce zamkniętš kompozycyjnie twórczš całoœć tematycznš i artystycznš, jak np. akt opery, dramatu", ale „nie zalicza się do kategorii wielkich praw nadań pojedynczych fragmentów utworów, jak np. arie operowe, uwertury".

Powyższe rozróżnienie małych i wielkich praw jest bardzo ważne z jeszcze jednego powodu, który chciałabym jedynie zasygnalizować. Zgodnie z art. 21 pr. aut. nadawcy majš obowišzek zawarcia umowy z organizacjš zbiorowego zarzšdzania. Przymus poœrednictwa dotyczy korzystania z „drobnych utworów" i obejmuje wszystkie takie utwory, bez względu na to, czy należš do repertuaru danej ozz czy nie. Tantiemy z tego tytułu sš pobierane właœnie za korzystanie z utworów z kategorii małych praw. Czy można rzeczywiœcie bez wahania stwierdzić, że tak definiowane utwory z kategorii małych praw to zawsze „drobne utwory" w rozumieniu ustawy?

Szkoda, że tak ważna kwestia nie jest precyzyjnie i jednolicie definiowana w podstawowych dokumentach ZAiKS, a zdobycie pełnej informacji wymaga uważnego przejrzenia strony internetowej, tabel wynagrodzeń i różnych formularzy. Warto zatem postulować, by ZAiKS uporzšdkował listę rodzajów utworów, które zaliczane sš do kategorii małych i wielkich praw, i w sposób kompleksowy zdefiniował je w regulaminie repartycji, bioršc pod uwagę sformułowania zawarte w ustawie.

Autorka jest prawnikiem, dyrygentem chóralnym. Współpracuje z kancelariš Hasik i Partnerzy. Prowadzi bloga prawomuzyki.pl

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL