Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Cover a prawo autorskie w praktyce

Fotolia.com
Temat coverów cieszy się niesłabnšcš popularnoœciš na moim blogu. Tekst napisany ponad trzy lata temu jest wcišż najchętniej czytanym wpisem. Proszš o niego także organizatorzy konferencji i szkoleń, które mam przyjemnoœć prowadzić. Dlatego pomyœlałam, że warto zajšć się tym tematem raz jeszcze, ale w trochę inny, bardziej praktyczny sposób.

Napiszę zatem, co zrobić, aby legalnie wykonać i udostępnić w internecie cover piosenki innego artysty.

Po pierwsze, trzeba się zastanowić, czy cover jest jedynie nowym wykonaniem piosenki, czy już jej opracowaniem. Nowe wykonanie wymaga jedynie uzyskania licencji na odpowiednich polach eksploatacji. Z kolei rozpowszechnianie opracowania zwišzane jest dodatkowo z koniecznoœciš uzyskania zezwolenia samego autora piosenki na twórczš przeróbkę utworu. W żadnym z powyższych przypadków nie jest zaœ konieczne pytanie o zgodę samego artysty wykonawcy (chyba że jest on jednoczeœnie autorem kompozycji). Nie ma bowiem praw zależnych do artystycznego wykonania, wykonujšc cover można zatem naœladować oryginalnego wokalistę. Można też oczywiœcie zaœpiewać piosenkę na swój sposób. Granice interpretacji wyznacza prawo do integralnoœci utworu, które przynależy do jego autora, oraz dobra osobiste pierwotnego wykonawcy, jeżeli cover wyraŸnie do niego nawišzuje, np. jest parodiš.

Jak zatem odróżnić zwykłe wykonanie od opracowania?

Wykonanie nie prowadzi do twórczych zmian w samym utworze. Wykonawca takiego coveru nie zmienia elementów utworu ustalonych przez twórcę, które nie powinny podlegać interpretacji. Dotyczy to melodii wraz z rytmem oraz układu współbrzmień. Oczywiœcie w ramach interpretacji utworu możliwe jest dodanie od siebie ozdobników czy wokaliz. Takie wzbogacenie wykonania nie prowadzi do powstania opracowania. Tak samo techniczne zmiany melodii, np. transpozycja do innej tonacji, powtórzenie jakiegoœ motywu lub schematyczna zmiana rytmu (np. z prostego na rytm swingujšcy). Jeżeli jednak twórca coveru znaczšco zmienia melodię lub tłumaczy tekst utworu na inny język, będziemy mieli do czynienia z opracowaniem. Najtrudniej rozstrzygnšć, na ile zmiany instrumentów wykorzystanych w coverze mogš przekraczać granice zwykłej interpretacji. Z pewnoœciš zamiana składu akustycznego na pokrewny skład elektroniczny nie będzie twórcza. Tak samo inne proste przekształcenia instrumentarium. Jednakże przerobienie utworu granego przez zespół rockowy na dwie wiolonczele i orkiestrę będzie musiało prowadzić do powstania opracowania.

Dopóki zatem interpretacja polega jedynie na osobistym podejœciu do agogiki (tempa utworu), frazowania, dynamiki (przebiegu głoœnoœci) oraz artykulacji (sposobu wydobycia dŸwięku), dopóty opracowanie z pewnoœciš nie powstanie. Jeżeli dokonane sš nawet zmiany w samym utworze, ale majš one techniczny lub standardowy charakter (tak jak te wskazane przykładowo powyżej), także nie trzeba pytać autora utworu o możliwoœć rozpowszechniania takiego coveru.

Dla utworów, których autorzy nie żyjš już ponad 70 lat, ani licencja, ani zgoda na rozpowszechnianie opracowania nie jest konieczna. Jeżeli utwór jest wcišż chroniony, do jego publicznego wykonania przez nowego artystę (wykonania coveru) potrzebne jest uzyskanie licencji ZAiKS, chyba że wiemy, że autor nie podpisał umowy z tš organizacjš. Wtedy należy zwrócić się z proœbš o zgodę na publiczne wykonanie bezpoœrednio do uprawnionego z tytułu praw autorskich do utworu.

Wrzucenie nagrania coveru do internetu także wišże się co do zasady z koniecznoœciš uzyskania licencji. Jeżeli jednak jest to YouTube, to nie ma takiej potrzeby, ponieważ sam serwis podpisał umowę z ZAiKS, który pobiera tantiemy za wyœwietlenia coverów. Także uprawnieni z tytułu praw do utworu majš możliwoœć zarabiania na coverze na YouTube. System Content ID informuje ich o tym, że nowe wykonanie piosenki jest dostępne. Uprawnieni mogš domagać się usunięcia coveru albo mogš włšczyć reklamy i zarabiać na jego wyœwietleniach. Dotyczy to zarówno twórców polskich, jak i zagranicznych. Uzyskanie zgody na rozpowszechnianie coveru, który jest jednoczeœnie opracowaniem, jest nieco bardziej skomplikowane. Autor takiego coveru musi sam skontaktować się z autorami piosenki. Może też poprosić o pomoc ZAiKS, który co najmniej powinien ułatwić uzyskanie niezbędnych danych kontaktowych. Z YouTube sytuacja jest podobna jak w przypadku zwykłych wykonań. Niezadowolony autor może zablokować dostęp do coveru. Autor coveru-opracowania może jednak także zarabiać na tantiemach, jeżeli zgłosi opracowanie do ZAiKS i uzyska zgodę autorów oryginału.

Dobry cover to wcišż œwietny sposób na zaistnienie w show-biznesie. Ważne tylko, żeby oprócz pomysłu na nowš interpretację mieć także wiedzę, jak przy okazji nie naruszyć praw autorskich autora coverowanej piosenki.

Autorka jest prawnikiem, dyrygentem chóralnym. Wykłada na UMFC w Warszawie. Prowadzi blog prawomuzyki.pl. Współpracuje z kancelariš Hasik i Partnerzy.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL