Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Idea utworu muzycznego jest własnościš wszystkich

123RF
Zarówno w anglosaskim, jak i w kontynentalnym prawie autorskim bardzo ważne jest rozróżnienie w utworze idei od sposobu jej wyrażenia.

Zasady prawa autorskiego wymagajš, by sfera idei pozostawała w domenie publicznej. Nikt bowiem nie powinien jej zawłaszczać. Oryginalny sposób wyrażenia idei (expression) znajduje się już pod ochronš prawa autorskiego.

W utworze muzycznym w sferze idei będš rodzajowe cechy utworu, takie jak to, że ma fakturę polifonicznš, jest napisany w tonacji durowej, trwa 10 minut, a główna melodia zawiera liczne ozdobniki. Te idee można wyrazić na wiele innych sposobów. Dwa utwory muzyczne oparte na tych samych ideach mogš być zatem zupełnie inne.

Problem pojawia się, gdy postawienie granicy między ideš a sposobem jej wyrażenia jest trudne. I nawet jeżeli sama idea jest oryginalna lub nowatorska, nie chroniš jej przepisy pr. aut. Dopiero po stwierdzeniu, co jest ideš, a co sposobem wyrażenia, można więc przejœć do analizy, czy ten sposób wyrażenia spełnia kryteria z art. 1 pr. aut., czyli jest przejawem działalnoœci twórczej o indywidualnym charakterze. Może być bowiem tak, że sama idea jest oryginalna, ale jej sposób wyrażenia już nie.

Na bazie spraw dotyczšcych powyższych problemów w amerykańskim orzecznictwie powstała tzw. doktryna scalenia. Zakłada, że nie można przyznać ochrony prawnoautorskiej, gdy dochodzi do scalenia idei ze sposobem wyrażenia. Dochodzi wtedy bowiem do zespolenia sposobu wyrażenia z ideš, a zatem nie może on być chroniony przez pr. aut. Jeżeli zatem ochrona danego sposobu wyrażenia miałaby blokować innym twórcom możliwoœć tworzenia w oparciu o jakšœ ideę, to zastosowanie powinna mieć doktryna scalenia, która wyklucza możliwoœć objęcia ochronš takich scalonych z ideš sposobów wyrażenia.

Koncepcja ta jest stosowana, gdy dwa utwory zawierajš bardzo podobne lub tożsame elementy. Doktryna scalenia pomaga sędziom oddzielić dozwolonš inspirację od naruszajšcego prawo autorskie plagiatu. Skoro sposób wyrażenia jest scalony z ideš, jego kopiowanie jest dozwolone.

Jeżeli założeniem utworu byłoby np., że melodia ma œciœle opierać się na gamie C-dur, można stwierdzić, że nastšpiło scalenie idei ze sposobem wyrażenia. Takš ideę można wyrazić dŸwiękowo tylko na jeden sposób, bo skład dŸwięków w gamie C-dur jest z góry okreœlony. Zatem skopiowanie gamy C-dur do innego utworu nie narusza praw autorskich.

Amerykańska doktryna scalenia zainteresowała mnie, bo w sprawach o plagiat w muzyce niezmiernie ważne jest właœnie oddzielenie sfery idei, która może być kopiowana w ramach inspiracji cudzym utworem, od sfery sposobu wyrażenia, który, jeżeli jest oryginalny, powinien podlegać ochronie. Zauważyłam jednak jednš ważnš rzecz. Niekiedy mamy do czynienia z pozornym scaleniem. Jest tak, gdy sposób wyrażenia danej idei nie odznacza się oryginalnoœciš. W literaturze amerykańskiej podaje się przykład biżuterii w kształcie pszczoły. Jeżeli projektant naszyjnika odwzoruje w nim œciœle typowš pszczołę, objęcie takiego projektu ochronš oznaczałoby zablokowanie innym jubilerom tworzenia naszyjników z motywem pszczoły. W takiej sytuacji nie mamy jednak do czynienia z ograniczeniem sposobów wyrażenia „idei pszczoły" w naszyjniku. Sposób ten nie podlega ochronie, bo nie odznacza się oryginalnym ujęciem.

Tak naprawdę doktryna scalenia inspiruje do wyznaczenia granicy między ideš a sposobem wyrażenia. Dopóki dana koncepcja może być wyrażona na wiele sposobów, mamy do czynienia z niechronionš ideš. Jeżeli zaœ koncepcja jest na tyle zindywidualizowana, że można jš wyrazić na bardzo ograniczonš liczbę sposobów, można uznać, że stanowi już element sposobu wyrażenia i trzeba poddać jš ogólnemu testowi na oryginalnoœć. Jeżeli będzie spełniała przesłankę działalnoœci twórczej o indywidualnym charakterze, powinna zostać objęta ochronš pr. aut.

Jako przykład można podać zasady gry planszowej lub formatu telewizyjnego. Dopóki założenia sš na tyle rodzajowe i ogólne, że mogš zostać wyrażone na wiele sposobów, pozostajš w sferze domeny publicznej. Jeżeli jednak instrukcja postępowania jest na tyle szczegółowa, że nie pozostawia sfery wolnoœci wyboru sposobu wyrażenia, czyli ten sposób wyrażenia jest scalony z koncepcjš na grę (format), powinna być chroniona przez pr. aut., oczywiœcie tylko jeżeli spełnia przesłankę działalnoœci twórczej o indywidualnym charakterze. Nie dochodzi bowiem wtedy do monopolizowania idei, którš można wyrazić na wiele sposobów, zatem nie dochodzi do naruszenia podstawowych zasad prawa autorskiego.

Autorka jest prawnikiem, dyrygentem chóralnym. Wykłada na UMFC w Warszawie. Prowadzi blog prawomuzyki.pl. Współpracuje z kancelariš Hasik i Partnerzy.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL