Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Prawo karne

Pomyłki sšdowe: co robić, żeby sprawa Tomasza Komendy się nie powtórzyła - oświadczenie HFPC

Adobe Stock
System wymiaru sprawiedliwoœci powinien być tak skonstruowany, aby minimalizować ryzyko wystšpienia niesłusznego skazania, identyfikować przypadki, w których do niego doszło i naprawiać ich skutki - uważa Helsińska Fundacja Praw Człowieka i apeluje do władz RP o zwrócenie uwagi na ten problem.

Oœwiadczenie w tej sprawie HFPC wydała zaraz po ogłoszeniu wyroku Sšdu Najwyższego uniewinniajšcego Tomasza Komendę, który niesłusznie spędził w więzieniu 18 lat odsiadujšc wyrok za gwałt i zabójstwo 15-latki. Zdaniem Fundacji przypadek ten powinien być przedmiotem refleksji i skutkować wycišgnięciem wniosków, które w przyszłoœci ograniczyłyby skalę zjawiska niesłusznych skazań.

- W Polsce nie jest znana pełna skala zjawiska niesłusznych skazań. Powracajšce co kilkanaœcie miesięcy przypadki osób prawomocnie skazanych, które zostały następnie uniewinnione, uœwiadamiajš, że nie należš one do rzadkoœci - podkreœla w swoim stanowisku Fundacja przypominajšc o innych ofiarach pomyłek sšdowych: Czesławie Kowalczyku i Zbigniewie Górze.

Fundacja apeluje do władz Rzeczpospolitej Polskiej o zwrócenie uwagi na problem niesłusznych skazań i podjęcie działań zmierzajšcych do ograniczenia ich skali.

Dostęp do obrońcy tuż po zatrzymaniu

Zdaniem HFPC w tym celu należy zapewnić pełniejsze poszanowanie oraz rozwój gwarancji proceduralnych przysługujšcych osobom podejrzanym o popełnienie przestępstwa, a w szczególnoœci zapewnić im efektywny dostęp do pomocy adwokata lub radcy prawnego na etapie zatrzymania.

Z badań przeprowadzonych przez HFPC wynika, że niezbędna jest implementacja do polskiego porzšdku prawnego dyrektywy unijnej z 2013 r. Przewiduje ona m.in. wymóg poufnoœci kontaktu z obrońcš, dostęp do obrońcy od pierwszych czynnoœci procesowych (m.in. przed pierwszym przesłuchaniem). Dyrektywa powinna być implementowana do 27 listopada 2016 roku, jednak Ministerstwo Sprawiedliwoœci twierdziło, że nie ma potrzeby jej wdrażania, ponieważ obecnie polskie prawo spełnia wymogi tych regulacji. Mimo to  w marcu 2016 r. MS wpisało do wykazu prac legislacyjnych projekt ustawy majšcej implementować dyrektywę, jednak w lutym 2017 r. projekt ten został wycofany.

HFPC podkreœla, że na problemy z rzeczywistym dostępem do obrońcy bezpoœrednio po zatrzymaniu wskazywał także samorzšd adwokacki i organy międzynarodowe. O wdrożenie przepisów unijnych apelował również Rzecznik Praw Obywatelskich .

Diagnoza potrzeb zamiast populizmu

Zmianie musi również ulec sposób stanowienia prawa karnego. HFPC sugeruje odejœcie od obecnego od lat populizmu penalnego, na rzecz legislacji stanowionej w oparciu o diagnozę potrzeb i ocenę skutków regulacji, a także powołanie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, aby zagwarantować udział ekspertów w procesie stanowienia prawa karnego.

Biegli tylko zweryfikowani

Zmian wymagajš również regulacje prawne dotyczšce biegłych sšdowych. HFPC postuluje przyjęcie ustawy kompleksowo regulujšcej wymogi, którym odpowiadać powinni kandydaci na biegłych sšdowych, procedurę ich weryfikacji oraz certyfikacji instytucji specjalistycznych wydajšcych opinie w postępowaniu karnym. Fundacja przypomina, że aż 75 proc. ankietowanych przez NIK sędziów, prokuratorów i ekspertów uważa, że obecny system weryfikacji nie gwarantuje, iż biegłym zostanie osoba o faktycznie wysokich kwalifikacjach.

Czy zawsze można liczyć na wznowienie postępowania karnego?

Analizy wymaga również obecny system wznowienia postępowania karnego. Konieczna jest odpowiedŸ na pytanie, czy gwarantuje on możliwoœć wznowienia postępowania karnego w każdej sprawie, w której istniejš uzasadnione wštpliwoœci co do winy oskarżonego. HFPC sugeruje, że pewnš odpowiedziš w tym kontekœcie mogłaby być propozycja Rzecznika Praw Obywatelskich, który postulował powołanie niezależnego organu opiniujšco-doradczego zajmujšcego się tematykš niesłusznych skazań.

Prokuratorzy muszš zmienić nastawienie

Zdaniem HFPC problemu niesłusznych skazań nie będzie można ograniczyć bez zmiany nastawienia prokuratorów powszechnych jednostek prokuratury i  szerszego zainteresowania się przez nich sprawami, w których doszło do pomyłki sšdowej.

- Ufamy, że taka postawa przyczyniłaby się to realizacji podstawowego zadania prokuratury – stania na straży praworzšdnoœci, skutkujšc zwiększeniem społecznego zaufania do tej instytucji oraz zmniejszeniem liczby osób niesłusznie skazanych, które przebywajš w jednostkach penitencjarnych. Przypadek Tomasza Komendy pokazuje, że taka zmiana nastawienia jest możliwa - uważa HFPC.

ródło: rp.pl

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL