Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Prawo autorskie

Wynagrodzenie twórcy nie może być za niskie

123RF
W przypadku rażšcej dysproporcji między należnoœciš dla twórcy utworu a korzyœciami tego, kto nabył majštkowe prawa autorskie, możliwe jest sšdowne podwyższenie wynagrodzenia twórcy.
Zgodnie z polskim prawem twórcy przysługujš dwie kategorie praw: osobiste i majštkowe. Tylko w przypadku autorskich praw majštkowych możliwe jest ich przejœcia na podmioty niebędšce twórcami, co oznacza, że tylko one podlegajš obrotowi. Kategoria utworów jest bardzo szeroka i będzie nim zarówno praca naukowa, jak i projekt architektoniczny czy prezentacja multimedialna. Autorskie prawa majštkowe (AMP) zwykle przysługujš twórcy. Wyjštek stanowiš utwory pracownika, które powstały w zwišzku z obowišzkami wynikajšcymi ze stosunku pracy. APM gwarantujš twórcy prawo do korzystania z utworu, rozporzšdzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z niego. Z tego powodu prawa te stanowiš podstawę dochodów twórcy, jak i podmiotów nimi dysponujšcych. Katalog pól eksploatacji jest praktycznie nieograniczony. Jest to np. utrwalanie i zwielokrotnianie utworu, wprowadzanie do obrotu czy użyczenie egzemplarzy, na których utwór zwielokrotniono, czy rozpowszechnienie poprzez publiczne wykonanie.

Zawarcie umowy

W przypadku utworu, który ma wielu twórców, autorskie prawa majštkowe będš przysługiwać wszystkim, którzy nie tworzyli go w ramach stosunku pracy. Przedsiębiorca lub spółka często w ramach prowadzonej działalnoœci gospodarczej przygotowuje np. projekt inwestycji budowlanej czy spot reklamowy oraz zobowišzuje się przenieœć na podmiot zamawiajšcy ogół AMP do utworu finalnego. W takiej sytuacji należy zadbać o skutecznie nabycie autorskich praw majštkowych od wszystkich podmiotów będšcych twórcami, nawet jeœli na utworze finalnie widnieje nazwisko lub firma tylko jednego podmiotu. Umowa taka wymaga dla swojej ważnoœci zachowania formy pisemnej.
Przeniesienie prawa własnoœci egzemplarza utworu (np. płyty CD z dokumentacjš projektowš) nie prowadzi do przejœcia APM, o ile nie zawarto w umowie odmiennych postanowień. Zachowanie wymogu formy pisemnej umowy przenoszšcej APM i zawarcie jej ze wszystkimi współtwórcami jest więc szczególnie istotne. Niedochowanie tych wymogów wišże się z odpowiedzialnoœciš majštkowš za naruszenie praw tych osób. Jeżeli np. osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadajšca osobowoœci prawnej poniesie z tego tytułu szkodę, może to rodzić dalszš odpowiedzialnoœć osób działajšcych w jej imieniu za wyrzšdzonš jej szkodę działaniem sprzecznym z prawem.

Pola eksploatacji

W oparciu o przepisy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych należy wyraŸnie zastrzec, iż okreœlona umowa ma na celu przeniesienie autorskich prawa majštkowych. W przypadku braku tego zastrzeżenia umowa będzie obejmowała tylko korzystanie z utworu, tj. udzielenie licencji. W razie braku odmiennych postanowień będzie to miało rozliczne konsekwencje. Po pierwsze, twórca będzie mógł udzielać licencji innym podmiotom. Po drugie, twórca będzie mógł wypowiedzieć takš umowę licencyjnš na rok naprzód z zachowaniem terminu wypowiedzenia na koniec roku. Po trzecie, nabywca nie będzie mógł udzielać sublicencji. Sporzšdzajšc umowę przenoszšcš APM, należy też dokładnie okreœlić pola eksploatacji utworu, do których prawa te będš się odnosić. W każdym przypadku przeniesienia APM można dokonać jedynie na istniejšcych w danym momencie polach. W razie pojawienia się nowego pola eksploatacji należy zawrzeć nowš umowę. Sporym problem praktycznym jest okreœlenie, kiedy mamy do czynienia z nowym polem eksploatacji. Najczęœciej przyjmowanym kryterium jest techniczny i ekonomiczny sposób korzystania z utworu. Można również mówić o kryterium innego kręgu odbiorców czy odmiennym zasięgu terytorialnym i językowym. Precyzyjne okreœlenie pól eksploatacji pozwoli uniknšć  konfliktów zwišzanych z realizacjš umowy.

Orzeczenie

Przy ustalaniu, jakie pola eksploatacji obejmuje umowa, należy odwołać się do ogólnych zasad wykładni zawartych w kodeksie cywilnym, co oznacza, że sšd w pierwszej kolejnoœci będzie starał się rekonstruować zgodny zamiar stron, a dopiero póŸniej przejdzie do literalnego odczytania postanowień umownych. Troska o precyzyjne okreœlenie pól ujętych w umowie powinna być przedmiotem szczególnego zainteresowania nabywcy APM, gdyż w razie niedajšcych się rozstrzygnšć wštpliwoœci należy przyjšć interpretację korzystnš dla twórcy – na podstawie wyroku Sšdu Najwyższego z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt V CNP 82/08. W przypadku przeniesienia autorskich prawa majštkowych na wszystkich polach eksploatacji należy pamiętać, że twórca zachowuje prawo do zezwalania na wykonywanie autorskiego prawa zależnego. Oznacza to, że wykonywanie tych praw, do m.in. tłumaczenia, przeróbki czy adaptacji, nie będzie możliwe bez zgody twórcy. Przeniesienie prawa do wyrażania zgody na wykonywanie autorskiego prawa zależnego jest możliwe na podstawie umowy.

Zapłata twórcy

Jeœli strony nie postanowiły w umowie inaczej, w zwišzku z przejœciem APM twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Należy pamiętać o zasadzie przyznawania wynagrodzenia za każde pole eksploatacji oddzielnie. Możliwe jest okreœlenie jednego wynagrodzenia za wszystkie ujęte w umowie pola eksploatacji. W przypadku rażšcej dysproporcji między wysokoœciš wynagrodzenia twórcy a korzyœciami nabywcy możliwe jest sšdowne podwyższenie wynagrodzenia twórcy. Istnieje też możliwoœć uzależnienia wynagrodzenia twórcy od wpływów z korzystania z utworu. Jest to szczególnie praktyczne rozwišzanie, gdy wpływy te okażš się trudne do okreœlenia w momencie zawierania umowy. Dodatkowo wynagrodzenie będzie przysługiwać twórcy utworu plastycznego za realizację nadzoru autorskiego przed rozpowszechnieniem utworu.

—Tymoteusz Siwiak, prawnik w kancelarii Meissner & Partnerzy Radcowie Prawni

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL