Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Praca, emerytury, renty

500plus: jakie zmiany wprowadza ustawa

Ustawa 500+ zawiera nie tylko nowe regulacje ustalajšce warunki nabywania prawa do œwiadczenia wychowawczego oraz zasady jego wypłacania. Wprowadza też zmiany w 17 innych, obowišzujšcych już ustawach
materiały prasowe
Z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika uprawnienie do œwiadczenia wychowawczego. Natomiast prawo do dodatku wychowawczego reguluje ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Obie te należnoœci będš korzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego.

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (ustawa 500+), która – z wyjštkiem obowišzujšcego już art. 53 – wejdzie w życie 1 kwietnia 2016 r., nie tylko zawiera nowe regulacje ustalajšce warunki nabywania prawa do œwiadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego œwiadczenia, lecz także wprowadza zmiany w 17 innych, obowišzujšcych już ustawach, które dotyczš m.in. œwiadczeń rodzinnych, pomocy społecznej, systemu pieczy zastępczej i ochrony danych osobowych.

Ujednolicenie przepisów

W art. 2 pkt 1 ustawy 500+, ustalajšc definicję dochodu, odwołano się do dochodu w rozumieniu przepisów o œwiadczeniach rodzinnych. Regulacje zawarte w ustawie 500+ spowodowały jednak także zmiany dostosowawcze w innych ustawach. Przykładowo, od 1 kwietnia 2016 r., zgodnie ze zmienionš ustawš o œwiadczeniach rodzinnych, pojęcie „instytucja zapewniajšca całodobowe utrzymanie" będzie oznaczać dom pomocy społecznej, młodzieżowy oœrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt œledczy, zakład karny, szkołę wojskowš lub innš szkołę, jeżeli instytucje te zapewniajš nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Z zakresu tego pojęcia wyłšczono natomiast zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy oraz placówkę opiekuńczo-wychowawczš. Tak, jak ma to miejsce w przypadku œwiadczenia wychowawczego, w razie marnotrawienia œwiadczeń rodzinnych lub wydatkowania ich niezgodnie z przeznaczeniem można będzie przekazywać je także w formie opłacania usług.

Przykład:

Załóżmy, że œwiadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w ustawie o œwiadczeniach rodzinnych, przysługuje za niepełny miesišc kalendarzowy. Obecnie w takiej sytuacji należnoœć tę wypłaca się w wysokoœci 1/30 œwiadczenia za każdy dzień, z zaokršgleniem do 10 groszy w górę. Po zmianach należnoœć za niepełny miesišc będzie się ustalać przez podzielenie kwoty tego œwiadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w danym miesišcu, a następnie pomnożenie otrzymanej kwoty przez liczbę dni kalendarzowych, za które przysługuje ta należnoœć, czyli postępujšc tak, jak przy obliczaniu œwiadczenia wychowawczego zgodnie z ustawš 500+.

Zmiany dostosowawcze zawarto także w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (m.in. w zakresie definicji) oraz w ustawie o Karcie Dużej Rodziny.

W celu umożliwienia wykonywania zadań wynikajšcych z ustawy 500+ w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przewidziano, że wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i marszałkowi województwa – w celu weryfikacji danych dotyczšcych osób ubiegajšcych się o œwiadczenie wychowawcze, osób pobierajšcych to œwiadczenie oraz członków ich rodzin – będš udostępniane dane gromadzone w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawnoœci.

Natomiast zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w ordynacji podatkowej wójtowi lub marszałkowi województwa – w zakresie prowadzonych postępowań o przyznanie œwiadczenia wychowawczego – organy podatkowe będš udostępniać informacje zawarte w aktach spraw podatkowych oraz informacje o numerach rachunków bankowych podatników.

Przeprowadzenie wywiadu

Obecnie, na podstawie art. 23 ust. 4a ustawy o œwiadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy w stosunku do osoby ubiegajšcej się o œwiadczenia rodzinne wystšpiš wštpliwoœci dotyczšce samotnego wychowywania dziecka, wójt właœciwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby może przeprowadzić wywiad. Od 1 kwietnia 2016 r. zrezygnowano z tego rozwišzania.

Wójt może również zwrócić się do kierownika oœrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu œrodowiskowego, o którym mowa w przepisach o pomocy społecznej, w zwišzku z czym w uzasadnieniu projektu ustawy 500+ stwierdzono, że dwa narzędzia weryfikacji uprawnień (czyli wywiad z przepisów o œwiadczeniach rodzinnych i wywiad z przepisów o pomocy społecznej) sš niecelowe. Pozostawiono zatem tylko jedno narzędzie – rodzinny wywiad œrodowiskowy, o którym mowa w przepisach o pomocy społecznej.

Przykład:

Jeżeli w stosunku do osoby ubiegajšcej się lub pobierajšcej œwiadczenie pielęgnacyjne wystšpiš wštpliwoœci dotyczšce sprawowania opieki, wójt może zwrócić się do kierownika oœrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu œrodowiskowego w celu weryfikacji tych okolicznoœci. Ustalajšc prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wójt zwraca się o przeprowadzenie wywiadu w tym zakresie. W regulacjach dodanych ustawš 500+ przewidziano m.in., że jeżeli osoba ubiegajšca się bšdŸ pobierajšca œwiadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy uniemożliwi przeprowadzenie takiego wywiadu lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaœnień co do objętych nim okolicznoœci, spowoduje to odpowiednio odmowę przyznania wskazanej wyżej należnoœci lub zawieszenie jej wypłaty.

Konsekwencjš zmian dotyczšcych rodzinnego wywiadu œrodowiskowego przewidzianych w ustawie 500+ były odpowiednie modyfikacje ustawy o pomocy społecznej. W art. 107 tej ustawy wskazano, że rodzinny wywiad œrodowiskowy przeprowadza się również u osoby:

- ubiegajšcej się o œwiadczenie pielęgnacyjne lub pobierajšcej to œwiadczenie – w celu weryfikacji wštpliwoœci dotyczšcych okolicznoœci zwišzanych z niepodejmowaniem lub rezygnacjš z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobš, na którš ubiega się lub pobiera œwiadczenie pielęgnacyjne,

- ubiegajšcej się o specjalny zasiłek opiekuńczy lub pobierajšcej to œwiadczenie – w celu weryfikacji okolicznoœci dotyczšcych spełniania warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowania faktycznej opieki nad osobš, na którš ubiega się lub pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy,

- ubiegajšcej się o œwiadczenie wychowawcze lub pobierajšcej to œwiadczenie – w celu weryfikacji wštpliwoœci dotyczšcych sprawowania opieki nad dzieckiem, wydatkowania œwiadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia tego œwiadczenia.

W sprawach tych trzeba będzie wypełniać odpowiednie częœci kwestionariusza wywiadu.

Uchylenie art. 23 ust. 4a ustawy o œwiadczeniach rodzinnych spowodowało także koniecznoœć zmiany w ustawie o systemie oœwiaty, w której powoływano się na tę regulację. Po zmianach w art. 20t ust. 8 ustawy o systemie oœwiaty, dotyczšcym rekrutacji do przedszkoli, szkół i innych placówek, przewidziano, że oœwiadczenie o samotnym wychowywaniu dziecka może być zweryfikowane w drodze wywiadu przeprowadzanego przez wójta właœciwego ze względu na miejsce zamieszkania kandydata, przy czym do wywiadu stosuje się odpowiednio przepisy dotyczšce rodzinnego wywiadu œrodowiskowego przeprowadzanego w celu ustalenia prawa do œwiadczenia wychowawczego.

Dodatek wychowawczy

W ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewidziano, że rodzinie zastępczej oraz prowadzšcemu rodzinny dom dziecka na każde umieszczone dziecko do ukończenia 18. roku życia (bez kryterium dochodowego) będzie przysługiwać dodatek w wysokoœci œwiadczenia wychowawczego, zwany dodatkiem wychowawczym. Wniosek w tej sprawie należy złożyć w powiatowym centrum pomocy rodzinie właœciwym ze względu na miejsce zamieszkania. Wzór wniosku nie jest okreœlony rozporzšdzeniem (por. wyjaœnienia resortu pracy, https://www.mpips.gov.pl). Prawo do takiego dodatku ustala się na okres 12 miesięcy. W razie braku zmian w sytuacji rodziny zastępczej lub prowadzšcego rodzinny dom dziecka, majšcej wpływ na prawo do dodatku wychowawczego, ustala się je na okres kolejnych 12 miesięcy z urzędu.

Przykład:

Załóżmy, że dziecko będzie przebywało w rodzinie zastępczej tylko przez częœć miesišca. W takim przypadku œwiadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania i dodatek wychowawczy będzie przysługiwało rodzinie zastępczej w wysokoœci proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesišcu kalendarzowym. W razie powierzenia rodzinie pomocowej wychowania i opieki nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej rodzinie pomocowej wypłaca się to œwiadczenie i dodatek w wysokoœci proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w danym miesišcu w tej rodzinie pomocowej.

Wsparcie przewidziano również dla placówek opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego. W przypadku tych podmiotów dodatek w wysokoœci œwiadczenia wychowawczego na każde dziecko umieszczone w tej placówce przysługuje do zryczałtowanej kwoty œrodków finansowych na utrzymanie dziecka. Dodatek przysługuje na wniosek dyrektora placówki. Przepisy dotyczšce dodatku wychowawczego stosuje się odpowiednio.

Zakres zwolnień

W zmienionych ustawš 500+ kodeksie postępowania cywilnego oraz ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziano, że œwiadczenia wychowawcze nie będš podlegać egzekucji. Spod egzekucji, tak jak inne należnoœci o charakterze socjalnym, wyłšczono także œwiadczenia dla rodzin zastępczych i osób prowadzšcych rodzinne domy dziecka. Wyłšczenie to dotyczy m.in. dodatku wychowawczego.

Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych œwiadczenie wychowawcze, a także należnoœci dla rodzin zastępczych i osób prowadzšcych rodzinne domy dziecka (w tym dodatek wychowawczy) sš wolne od tego podatku. W zmienionej ustawie o pomocy społecznej przewidziano, że œwiadczenie wychowawcze i dodatek wychowawczy nie będš wliczane do dochodu przy ustalaniu prawa do œwiadczeń z pomocy społecznej.

Natomiast w ustawie o opłacie skarbowej przewidziano, że dokonanie czynnoœci urzędowej, wydanie zaœwiadczenia czy złożenie dokumentu stwierdzajšcego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach załatwianych na podstawie ustawy 500+ nie będzie podlegać tej opłacie.

Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w ustawie o dodatkach mieszkaniowych œwiadczenie wychowawcze lub dodatek wychowawczy nie będš wliczane do dochodu przy ustalaniu prawa do dodatku mieszkaniowego.

Dodatkowo w ustawie o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz w ustawie o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych zastrzeżono, że œwiadczenie wychowawcze i dodatek wychowawczy nie będš uwzględniane przy ustalaniu dochodu, od którego zależy wysokoœć czynszu w lokalu mieszkalnym będšcym w zasobach towarzystwa budownictwa mieszkaniowego, i przy ustalaniu dochodu, od którego zależy pomoc państwa w spłacie kredytu.

W znowelizowanej ustawie o finansach publicznych przyjęto, że do projektów ustaw dotyczšcych œwiadczenia wychowawczego i dodatku wychowawczego nie stosuje się ograniczeń polegajšcych m.in. na okreœleniu maksymalnego limitu wydatków i mechanizmów korygujšcych.

Ochrona danych osobowych

W ustawie o ochronie danych osobowych zawarto regulacje przewidujšce, że organy państwowe, organy samorzšdu terytorialnego oraz państwowe i komunalne jednostki organizacyjne uważa się za jednego administratora danych, jeżeli przetwarzanie danych służy temu samemu interesowi publicznemu. Powierzenie przetwarzania danych, w tym przekazywanie danych, jeżeli ma miejsce między tymi podmiotami, nie wymaga zawarcia umowy między administratorem a podmiotem, któremu powierzono przetwarzanie danych.

Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy 500+ zmiany te majš ułatwić integrację informacji o osobach korzystajšcych z różnych usług rynku pracy i polityki społecznej. W komunikacie generalnego inspektora ochrony danych osobowych (por. http://www.giodo.gov.pl) zwrócono jednak uwagę, że z przepisów kompetencyjnych powinny wynikać zakres i sposób wykonywania zadań przez administratorów danych. Na podstawie takich przepisów ocenia się również zakres odpowiedzialnoœci oraz dopuszczalnego przetwarzania danych przez poszczególnych administratorów i podmioty przetwarzajšce dane.

Zdaniem GIODO, zmiany wprowadzone ustawš 500+ nie uwzględniajš tych wymogów, w zwišzku z czym każdy z administratorów nadal będzie odpowiadał za realizację zadań we własnym zakresie, wyznaczonym właœciwymi przepisami. Ustanowienie nowego rodzaju podmiotu przetwarzajšcego dane nie powinno się wišzać z obniżeniem poziomu ochrony tych danych i niespełnieniem warunków okreœlanych do tej pory w umowach. Aby powierzenie ustawowe było dopuszczalne, właœciwe przepisy powinny szczegółowo okreœlać jego warunki oraz granice, w jakich może poruszać się podmiot przetwarzajšcy dane.

GIODO stwierdził zatem, że będzie interpretował omawianš nowelizację ustawy o ochronie danych osobowych z uwzględnieniem zgłoszonych przez niego zastrzeżeń i że będzie dšżył do zmiany tego aktu prawnego. GIODO podkreœlił, że przepisy ustawy o ochronie danych osobowych stanowiš implementację dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24 paŸdziernika 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (DzUrz WE L 281 z 23 listopada 1995, str. 31 ze zm.), a w przypadku niewłaœciwej transpozycji dyrektywy możliwe jest bezpoœrednie powoływanie się na jej przepisy przez jednostki występujšce przed sšdami.

podstawa prawna: art. 31–47, art. 55–57 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (DzU z 2016 r., poz. 195)

Jakie przepisy zostanš zmienione

Ustawš 500+ od 1 kwietnia 2016 r. zmienione zostanš następujšce ustawy:

- kodeks postępowania cywilnego,

- o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o podatku dochodowym od osób fizycznych, o systemie oœwiaty,

- o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego, o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych,

- o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, o ochronie danych osobowych,

- ordynacja podatkowa, o dodatkach mieszkaniowych, o œwiadczeniach rodzinnych, o pomocy społecznej, o opłacie skarbowej, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o finansach publicznych, o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a także o Karcie Dużej Rodziny.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL