Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Wróżenie ze wskaźników

123RF
W 2016 r. może nastšpić pogorszenie równowagi społeczno-ekonomicznej – piszš naukowcy z Akademii Leona KoŸmińskiego.

Przełom roku to czas wróżb nazywanych niekiedy prognozami. I my ulegamy tej modzie, odwołujšc się do prowadzonych od kilku lat badań. Centrum Interdyscyplinarne Akademii Leona KoŸmińskiego analizuje rozwój społeczno-ekonomiczny Polski, poczynajšc od 1999 roku. Na podstawie dostępnych statystyk badamy 45 wskaŸników opisujšcych różne obiektywne i subiektywne aspekty rozwoju. Dochód narodowy (PKB) i jego dynamika to tylko jeden z nich.

Wyróżniliœmy cztery grupy powišzanych ze sobš wskaŸników:

- zewnętrzne ekonomiczne opisujš relacje polskiej gospodarki z jej ekonomicznym otoczeniem, m.in. eksport, import, kursy walut, oprocentowanie polskich obligacji w porównaniu z zagranicznymi;

- wewnętrzne ekonomiczne, m.in. poziom PKB, wynagrodzenia, spożycie, akumulacja;

- poziom społecznych przewidywań, m.in. przyszłej sytuacji ekonomicznej i politycznej kraju, obawy o utratę pracy, warunki życia rodziny;

- wskaŸniki opisujšce bieżšcš sytuację społecznš, m.in. wydatki na opiekę społecznš, ochronę zdrowia, poziom bezrobocia, a także subiektywne oceny bieżšcej sytuacji.

Na drodze analizy statystycznej skonstruowaliœmy cztery wskaŸniki mierzšce cztery opisane powyżej aspekty rozwoju oraz jeden syntetyczny wskaŸnik, który nazwaliœmy indeksem zrównoważonego rozwoju ALK lub indeksem ALK. Mierzy wiele aspektów rozwoju we wzajemnych relacjach przy założeniu, że nie powinno dochodzić do nadmiernych dysproporcji między nimi.

Konstrukcja indeksu ALK oraz jego obserwacja w cišgu kilkunastu lat pozwalajš na pokazywanie zmian sytuacji społeczno-gospodarczej w Polsce w sposób znacznie bogatszy i bardziej pożyteczny niż tradycyjne wskaŸniki makro, takie jak np. dochód narodowy (PKB czy PNB). Co więcej, matematyczny model opisujšcy dokładnie kształt krzywej zmian indeksu ALK w okresie 1999–2014 stwarza możliwoœci prognozowania z doœć dużš pewnoœciš przebiegu tej krzywej w perspektywie dwóch–trzech lat. Sš więc podstawy do próby wróżenia ze wskaŸników.

Niebezpieczny pesymizm

Dodatkowš zachętš do podjęcia takiej próby było pewne zdarzenie sprzed roku. Otóż zostaliœmy poproszeni przez prezydenta Bronisława Komorowskiego do przedstawienia naszej analizy. Wynikało z niej, że po roku 2007, czyli w czasie œwiatowego kryzysu finansowego, nastšpiło „rozjechanie się" trendów wskaŸnika dochodu narodowego (PKB) i indeksu ALK, które do tej pory były silnie współzmienne. W czasie kryzysu PKB rósł, czym chwalili się politycy, ekonomiœci i dziennikarze, spadał natomiast indeks ALK, bardziej wszechstronnie oddajšcy sytuację społeczno-gospodarczš.

Bliższa analiza wykazała, że indeks był „cišgnięty w dół" przez zewnętrzne czynniki ekonomiczne, ale też przez wewnętrzne czynniki społeczne. Ludzie bali się przyszłoœci, nawet jeœli swojš ówczesnš sytuację oceniali nieŸle. Na tej podstawie sformułowaliœmy przypuszczenie, że o wynikach nadchodzšcych wyborów przesšdzš pełne niepokoju i negatywnych oczekiwań nastroje społeczne.

Ten poglšd został zignorowany w oparciu o pozytywne dane i prognozy ekonomiczne oraz wysoki poziom zadowolenia z sytuacji życiowej znacznej częœci Polaków. Chyba jednak wyszło na nasze...

Zdarzenia wyprzedzajšce

W okresie 1999–2014, dla którego obliczony był indeks zrównoważonego rozwoju, w Polsce nastšpiły dwa osłabienia gospodarcze: pierwsze słabsze (2000–2001), drugie silniejsze (2008–2009). To drugie nie kończy się do dzisiaj.

Wewnętrzna sytuacja gospodarcza Polski zaczęła się szybko poprawiać po 2002 r., podczas gdy sytuacja zewnętrzna wykazywała poprawę już od 1999 r. Przejœciowe pogorszenie sytuacji zewnętrznej w 2003 r. odbiło się niewielkim wprawdzie, ale jednak, spowolnieniem wzrostu wewnętrznego w 2004 r.

Następny kilkuletni okres poprawy gospodarki zapoczštkowany został w wymiarze międzynarodowym po 2003 r., a w wymiarze wewnętrznym rozpoczšł się rok póŸniej. Spowodowane kryzysem finansowym załamanie sytuacji zewnętrznej, które nastšpiło w 2008 r., wywarło pewien wpływ na niewielkie pogorszenie sytuacji wewnętrznej w 2009 r. Niewielka poprawa zewnętrznej sytuacji gospodarczej w 2009 r. spowodowała podobnš poprawę sytuacji krajowej rok póŸniej. Podobnie było w latach 2013–2014.

Jak to działa

Analiza dynamiki indeksu ALK wskazuje wyraŸnie na „wyprzedzajšcy" charakter zmian zewnętrznych czynników ekonomicznych oraz także – w przypadku większoœci wahań tego wskaŸnika – społecznych przewidywań. Innymi słowy, mamy do czynienia z silnym uzależnieniem gospodarki od warunków zewnętrznych oraz z uzależnieniem ogólnego poziomu społeczno-gospodarczej równowagi od nastrojów, szczególnie zwišzanych z przewidywaniami przyszłoœci.

Bardziej szczegółowe analizy wykazały, że zmiany subiektywnych ocen oraz przewidywań najbliższej przyszłoœci przez opinię publicznš przebiegały w podobnym kierunku i czasie, co obiektywnie mierzone zmiany gospodarki i sytuacji społecznej, były jednak od tych ostatnich znacznie silniejsze. Były na tyle większe od obiektywnych zmian, choć zgodne z ich kierunkiem, że można je nawet traktować jako bliskie reakcji histerycznej.

W zależnoœci od swego kierunku cišgnš więc za sobš ogólny indeks zrównoważonego rozwoju zarówno w górę, jak i w dół. W tym czasie obiektywne mierniki sytuacji społecznej zmieniały się wprawdzie mniej, ale podobnie do mierników subiektywnych i do sytuacji gospodarczej.

Zarówno ogólny wskaŸnik i jego ekonomiczne i społeczne indeksy składowe wykazały istotnš poprawę w 2014 r., którš przewidzieliœmy wczeœniej na podstawie przyjętego modelu ekonometrycznego. Ten sam model wskazuje na kontynuację poprawy w 2015 r., ale przewiduje też spadek w latach 2016–2017, o ile nie nastšpiš jakieœ korzystne zarówno dla gospodarki, jak i społeczeństwa głębokie reformy strukturalne.

Cały czas ma miejsce bardzo wyraŸna prawidłowoœć: zmiany wskaŸników funkcjonowania gospodarki w jej kontekœcie międzynarodowym wyprzedzajš zmiany sytuacji obiektywnej, co obrazuje indeks ALK. Zależy on również w dużym stopniu od subiektywnych nastrojów społeczeństwa.

Można się zastanowić, co spowoduje zmiany przewidywane przez nas dotšd jedynie na podstawie analizy statystycznej i opracowanego modelu ekonometrycznego? Jakie Ÿródła ma poprawa sytuacji społeczno-gospodarczej w 2015 r. oraz co może wpłynšć na jej załamanie w latach 2016–2017. Sš dwa wyjaœnienia wzrostu indeksu ALK w 2015 r.: po pierwsze, zewnętrzna i w œlad za niš wewnętrzna sytuacja gospodarcza ulegała i ulega poprawie, co przekłada się na warunki życia (większe zatrudnienie, płace, konsumpcja). Po drugie, opinia publiczna była kształtowana przez dwie wzajemnie wzmacniajšce się wišzki pozytywnych komunikatów: „kraj nie jest w ruinie" oraz „zamierzone reformy poprawiš warunki życia". Stanowiły one uzasadnione Ÿródło optymizmu.

Trzy scenariusze

Załamanie się indeksu zrównoważonego rozwoju w przyszłych latach może być konsekwencjš zmiany tych uwarunkowań. Nasz model przewiduje przyszłoœć na podstawie dotychczasowego przebiegu indeksu oraz współzmiennoœci badanych przez nas aspektów rozwoju społeczno-ekonomicznego. Uzyskany w ten sposób obraz zachęca do przedstawienia trzech możliwych wzajemnie niewykluczajšcych się scenariuszy opartych na ekonomicznych i socjologicznych rozważaniach i interpretacjach.

Scenariusz zmiany indukowanej zewnętrznie przewiduje możliwoœć politycznie sprowokowanego pogorszenia się niektórych zewnętrznych warunków funkcjonowania polskiej gospodarki, np. przez pogorszenie instytucjonalnych przewag konkurencyjnych Polski w eksporcie, wzrost kosztów importu, podniesienie kosztów obsługi zadłużenia, pogorszenie dostępu do kapitału i zmniejszenie inwestycji zagranicznych, zmniejszenie finansowania ze œrodków UE, ewentualne sankcje i kary. Wprawdzie nie można oczekiwać łšcznego wystšpienia tych wszystkich negatywnych czynników, niektóre z nich mogš jednak spowodować rzeczywiste pogorszenie warunków życia i nastrojów społecznych.

Scenariusz zmiany indukowanej przez nastroje społeczne przewiduje możliwoœć rozczarowania z powodu nierealizowanych obietnic wyborczych lub dostrzeżenia negatywnych skutków realizacji tych obietnic, poczucia niepewnoœci, zagrożenia konfliktami i chaosem. Normalnym, a więc przewidywalnym zjawiskiem jest pogorszenie nastrojów społecznych po optymistycznym okresie powyborczym.

Wobec niemal histerycznej „nadreaktywnoœći" opinii publicznej decydujšcš rolę mogš tu odegrać media, w tym społecznoœciowe, zdolne albo do potęgowania, albo do moderowania tego rodzaju nastrojów. Obecna polaryzacja opinii może uczynić takie moderowanie doœć trudnym.

Koszty wzrostu niektórych œwiadczeń socjalnych mogš się też odbić na zmniejszeniu wydatków na inne cele społeczne, co niwelować będzie pozytywne skutki tych pierwszych.

Scenariusz zmiany indukowanej wewnętrznie przez błędy w polityce gospodarczej przewiduje, że z jednej strony będzie miało miejsce sztuczne popytowe pobudzanie gospodarki napędzane rosnšcym deficytem budżetowym, a z drugiej ograniczanie efektywnoœciowych podażowych czynników wzrostu poprzez zbyt wysokie podatki, zakłócenie rynkowych warunków dostępu do kredytu, niestabilnš i niekonsekwentnš politykę monetarnš, wzrost płac przewyższajšcy wzrost wydajnoœci, nadmierne koszty zaniechania rzeczywiœcie potrzebnych reform, jak np. ograniczenie dotowania trwale deficytowych firm i doprowadzenie do ich nowoczesnej restrukturyzacji.

Nie jesteœmy w stanie ocenić, który z tych scenariuszy da o sobie znać, kiedy i z jakim natężeniem. Nie wszystkie z czynników zawartych w scenariuszach wystšpiš w najbliższej przyszłoœci. Możemy jedynie przypuszczać, że w przyszłym roku nastšpi pogorszenie poziomu równowagi społeczno-ekonomicznej mierzonego za pomocš indeksu ALK, i to pomimo dalszego wzrostu dochodu narodowego.

Naszym zadaniem jest uœwiadomienie zagrożeń zwišzanych z tš sytuacjš bez przewidywania dalszych konsekwencji. Natomiast odpowiednia modyfikacja polityki społeczno-gospodarczej może się przyczynić do spadku prawdopodobieństwa spełnienia się przewidywanych przez nas negatywnych zjawisk.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL