Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Prawa autorskie - wina bardziej opłacalna

www.sxc.hu
Paradoksalnie, brak winy przy naruszeniu autorskich praw majštkowych może prowadzić do ostrzejszej sankcji niż naruszenie zawinione – przekonujš Agnieszka Mencel i Mateusz Zawadka.

Uznanie przez Trybunał Konstytucyjny żšdania zapłaty trzykrotnoœci wynagrodzenia za niekonstytucyjne może doprowadzić do sytuacji, gdy pozwani będš masowo przyznawać się do zawinionego naruszenia autorskich praw majštkowych twórcy.

Trybunał w wyroku z 23 czerwca 2015 r. (sygn. SK 32/14) uznał art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim za niezgodny z Konstytucjš w zakresie, w jakim nakłada obowišzek zapłaty trzykrotnoœci stosownego wynagrodzenia na rzecz podmiotu uprawnionego z tytułu majštkowych praw autorskich. Przepis stanowił, że uprawniony z tytułu praw autorskich – w razie ich naruszenia – mógł żšdać od naruszyciela naprawienia wyrzšdzonej szkody „poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokoœci odpowiadajšcej dwukrotnoœci, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotnoœci stosownego wynagrodzenia".

Alternatywš dla tego uproszczonego trybu jest dochodzenie naprawienia wyrzšdzonej szkody na zasadach ogólnych (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a). Niewielu twórców decyduje się jednak na taki wariant, bo niezwykle trudno jest ustalić wartoœć faktycznie poniesionej szkody w przypadku praw na dobrach materialnych.

Możliwoœć żšdania odszkodowania w wysokoœci dwu- lub trzykrotnoœci wynagrodzenia, z którego zapłatš wišzałoby się zawarcie umowy licencyjnej, bez koniecznoœci wykazywania typowych przesłanek odpowiedzialnoœci odszkodowawczej przypomina nieco karę umownš. Do jej domagania się wystarczy samo wykazanie, że nastšpiło zdarzenie, z którym umowa wišże koniecznoœć zapłaty kary umownej, bez względu na wysokoœć rzeczywistej szkody. Jest to ukłon ustawodawcy w stronę dochodzenia swoich praw przez twórców. Pytanie, czy ukłon nie był zbyt głęboki. Zwłaszcza że karę umownš w pewnych okolicznoœciach sšdy mogš miarkować, a ryczałtowe odszkodowanie – już nie.

Podobne wštpliwoœci powzišł Trybunał. Zauważył, że zaskarżony przepis otwierał możliwoœć dochodzenia przez uprawnionego z tytułu autorskich praw majštkowych odszkodowania, którego wysokoœć byłaby całkowicie oderwana od rozmiaru poniesionej szkody. Naruszyciel powinien się liczyć z możliwoœciš uszczuplenia jego majštku, jednak uszczuplenie to powinno pozostawać w odpowiedniej proporcji do poniesionej przez uprawnionego z tytułu praw autorskich szkody. Ponadto dziœ twórca wcale nie musi się okazać słabszš stronš w przypadku sporu o naruszenie praw autorskich. Jego interesy sš chronione przez organizacje zbiorowego zarzšdzania (OZZ), w starciu z którymi jednostka naruszajšca autorskie prawa majštkowe często okazuje się bezradna.

Dowodzš tego okolicznoœci sprawy. Do naruszenia autorskich praw majštkowych doszło przy reemisji programów w sieciach kablowych bez zawarcia umowy licencyjnej z OZZ. Poprzednio obowišzujšca umowa wygasła, strony nie doszły do porozumienia nad nowš. Spółka kontynuowała reemisję, uiszczajšc OZZ wynagrodzenie w wysokoœci, jakš zaproponowała na etapie negocjacji. OZZ wytoczyła powództwo o zapłatę trzykrotnoœci stawki procentowej od wpływów operatora, pomniejszonš o dotychczasowe wpłaty. Sšd okręgowy częœciowo uwzględnił to żšdanie. W wyniku apelacji wniesionej przez obie strony sšd apelacyjny zasšdził należnoœć w wysokoœci trzykrotnoœci wynagrodzenia, pomniejszonš o dotychczasowe dobrowolne wpłaty. Czy powyższe rozstrzygnięcie podyktowane było potrzebš ochrony praw twórców? Czy też miało charakter represyjny, oderwany od rzeczywiœcie poniesionej szkody, majšcy na celu ukaranie UPC? W naszej ocenie zdecydowanie to ostatnie, zwłaszcza że zastosowanie skarżonego przepisu spowodowałoby zasšdzenie odszkodowania oœmiokrotnie większego niż wynosiła szkoda.

Należy się zastanowić, jak rozumieć w takich sytuacjach wskazane w przepisie „stosowne wynagrodzenie". Czy po wygaœnięciu umowy licencyjnej i przy braku zawarcia nowej stawka obowišzujšca w poprzedniej umowie przestaje być stosownym wynagrodzeniem? Czy o „stosownoœci" decyduje wyłšcznie wartoœć, na jakš korzystanie z utworu wycenia w danej chwili podmiot uprawniony? W niektórych przypadkach ustalenie wysokoœci takiego wynagrodzenia może być niezwykle trudne, np. w przypadku naruszenia autorskich praw do utworu, który nie jest już dostępny na rynku pierwotnym (wyczerpany nakład).

Warto zauważyć, że art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b zaskarżony został jedynie w częœci dotyczšcej zapłaty trzykrotnoœci stosownego wynagrodzenia. Trybunał nie analizował w ogóle możliwoœci żšdania przez uprawnionego dwukrotnoœci stosownego wynagrodzenia w przypadku naruszenia niezawinionego. Paradoksalnie, brak winy może prowadzić do ostrzejszej sankcji niż naruszenie zawinione. Spowodować to może sytuację, w której pozwani będš masowo przyznawać się do zawinionego naruszenia autorskich praw majštkowych twórcy, chcšc zapłacić jak najmniejsze odszkodowanie. Możliwe, że będzie miało to miejsce już w toczšcych się obecnie postępowaniach, bo Trybunał nie dał żadnych wskazówek, co zrobić ze sprawami w toku, w których powód domaga się trzykrotnoœci należnego wynagrodzenia.

Agnieszka Mencel jest adwokatem w Kancelarii Prawnej EY Law, Mateusz Zawadka jest prawnikiem

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL