Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Kredyty walutowe: rzecznik finansowy – urzędnik czy sędzia

123RF
Raport rzecznika finansowego na temat umów o kredyt walutowy może œwiadczyć o uzurpowaniu sobie przez organ wykonawczy kompetencji do dokonywania wišżšcej interpretacji przepisów prawa, zarezerwowanej dotychczas wyłšcznie dla sšdów – pisze prawnik.

Lipiec 2018 r., fala upałów. Stopy procentowe Szwajcarskiego Banku Narodowego od wielu miesięcy utrzymujš się na poziomie ujemnym, co jednak nie przynosi oczekiwanego ożywienia gospodarczego, ponieważ droga waluta skutecznie „zabija" eksport. Aby pobudzić gospodarkę i rozruszać eksport, bank centralny Szwajcarii wycofuje się ze swojej decyzji sprzed kilku lat o uwolnieniu kursu waluty narodowej i ogłasza niespodziewanš decyzję o ustaleniu sztywnego kursu CHF na poziome 50 proc. ceny USD.

Korzystajšc z gwałtownego obniżenia kursu, kredytodawcy w Polsce masowo spłacajš przedterminowo kredyty denominowane w CHF. Wywołuje to protesty osób, które dokonały w przeszłoœci przewalutowania kredytów na złotówki, jak również osób, które dokonały wczeœniejszej spłaty kredytu w całoœci według uwolnionego kursu.

Coraz częœciej słyszy się, że ludzie czujš się oszukani przez instytucje państwowe, które kilka lat temu zachęcały do składania pozwów przeciwko bankom o unieważnienie klauzul waloryzacyjnych. Powstajš pierwsze stowarzyszenia osób poszkodowanych deklarujšce walkę o rekompensaty.

Nieprawdopodobne? Czy jeszcze kilka lat temu eksperci w najczarniejszych przewidywaniach uznaliby Brexit za choć trochę prawdopodobny, nie wspominajšc o przewidywaniu jego konsekwencji?

Żyjemy w niepewnych czasach – w wymiarze gospodarczym, politycznym i społecznym. Eksperci i politycy od lat stojš w obliczu problemu, jak odnaleŸć równowagę pomiędzy ochronš prawnš kredytobiorców a potrzebami ekonomicznymi konsumentów i gospodarki, nie osłabiajšc równoczeœnie bezpieczeństwa w wymiarze systemowym.

Niestety, niedawny raport rzecznika finansowego na temat umów o kredyt walutowy nie przybliża nas do odnalezienia zrównoważonej odpowiedzi na powyższe pytania. Co niepokoi najbardziej? Fakt, że konkluzje raportu nie uwzględniajš orzecznictwa sšdów, w tym Sšdu Najwyższego, który wielokrotnie wypowiadał się na temat klauzul waloryzacyjnych, nie kwestionujšc nigdy – co do zasady – możliwoœci ich zamieszczania w umowach kredytu bankowego.

O psuciu prawa

W swoim raporcie rzecznik finansowy kwestionuje zgodnoœć z prawem zamieszczania klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytu bankowego, zarzucajšc im nieważnoœć w œwietle przepisów prawa bankowego oraz abuzywnoœć na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.

Twierdzenie, że z przepisów prawa bankowego wynika bezwzględny zakaz waloryzacji œwiadczenia kredytobiorcy, czyli urynkowienia jego wartoœci, nie tylko nie znajduje potwierdzenia w wynikach wykładni językowej i celowoœciowej. Jest też całkowicie sprzeczne z dotychczasowym orzecznictwem Sšdu Najwyższego, które potwierdza możliwoœć stosowania klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytu bankowego.

Sšd Najwyższy zwrócił też uwagę, że klauzule waloryzacyjne powinny być odpowiednio precyzyjne. W tym zakresie rzecznik ma rację, ale nie można z faktu wadliwego sformułowania zasad ustalania kursów walut w niektórych wzorcach umownych wyprowadzać tezy o ich ogólnie abuzywnym charakterze.

Klauzule waloryzacyjne stanowiš istotę kredytów denominowanych w walutach obcych. Tym samym zarzucanie ich nieważnoœci lub abuzywnoœci co do zasady prowadzi w istocie do podważenia legalnoœci zawierania tego rodzaju umów.

Tymczasem takie umowy sš umocowane prawnie nie tylko w normach ogólnych, lecz także w tzw. ustawie antyspreadowej i w tzw. dyrektywie hipotecznej.

Kredyty na lata

Rzecznik w swojej analizie nie bierze również pod uwagę długoterminowego charakteru kredytów mieszkaniowych. W długim okresie roœnie ryzyko zmiany siły nabywczej pienišdza.

Zawierajšc umowę kredytu na 35 lat, nie da się przewidzieć zmian gospodarczych, społecznych i politycznych w tak długim okresie. Jedynym, co da się przewidzieć z całš pewnoœciš, jest to, że zmiany te będš miały wpływ na stopy procentowe i kursy walut.

Rzecznik finansowy w pewnym stopniu dostrzega ten problem, jego zdaniem rozwišzaniu problemu waloryzacji powinny służyć odsetki. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Nawet jeœli przyjšć, że odsetki kapitałowe w pewnym stopniu pełniš również funkcję waloryzacyjnš, czyli ochrony kapitału, nie ulega wštpliwoœci, że jest to wyłšcznie funkcja pomocnicza, podczas gdy zasadniczš funkcjš odsetek pozostaje funkcja wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Z tego punktu widzenia funkcja waloryzacyjna odsetek służy przede wszystkim utrzymaniu wartoœci rynkowej wynagrodzenia, nie zaœ kapitału, albowiem funkcję tę spełniajš właœnie klauzule waloryzacyjne.

Ewentualna waloryzacyjna funkcja odsetek całkowicie traci też znaczenie w dobie niskich, czy wręcz ujemnych, stóp procentowych.

Problemu nie rozwišzuje ustalenie oprocentowania według zmiennej stopy, ponieważ uwzględnia ono wyłšcznie zmiany stóp procentowych, natomiast nie bierze pod uwagę zmian kursowych, które również majš wpływ na siłę nabywczš pienišdza i wartoœć rynkowš œwiadczenia, zwłaszcza w niepewnych politycznie i społecznie czasach.

W krajach o niestabilnej walucie (czytaj: gospodarce) zmiany takie mogš być uwzględnione wyłšcznie poprzez powišzanie wartoœci œwiadczenia z kursami walut krajów o stabilnych gospodarkach.

Osłabianie państwa prawa

Raport rzecznika finansowego stanowi również przykład relatywizowania fundamentalnych zasad leżšcych u podstaw demokratycznego systemu prawnego i porzšdku społecznego, takich jak zasada pacta sunt servanda. Dzieje się tak w kraju posiadajšcym jedne z najniższych w Europie wskaŸników moralnoœci płatniczej (PMI).

Wystšpienie rzecznika może œwiadczyć o uzurpowaniu sobie przez organ wykonawczy kompetencji do dokonywania wišżšcej interpretacji przepisów prawa, zarezerwowanej dotychczas wyłšcznie dla sšdów. Można je uznać także za próbę wywierania wpływu na treœć stanowionego prawa z pominięciem demokratycznych procedur legislacyjnych, których istotnym elementem jest debata podczas konsultacji publicznych oraz prac parlamentarnych.

Praktyki tego rodzaju mogš prowadzić do dalszego osłabienia systemu demokratycznego opartego na trójpodziale władzy na ustawodawczš, sšdowniczš i wykonawczš, czego nie można uzasadniać nawet – jakże ważnš – misjš rzecznika finansowego w zakresie ochrony praw klientów podmiotów rynku finansowego.

Autor jest adwokatem, partnerem w firmie Adwokaci Sobolewski-Hajbert, Ostrowski, Rajczakowski Spółka Partnerska

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL