Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Prawo autorskie: komercyjne wykorzystanie zdjęcia wieży Eiffla z nocnš iluminacjš

Wieża Eiffla
123RF
We Francji komercyjne wykorzystanie zdjęcia wieży Eiffla z nocnš iluminacjš œwietlnš bez zgody jest zakazane – przestrzega adwokat.

Prawo do fotografowania i komercyjnego korzystania ze zdjęć publicznych budowli, bez koniecznoœci zgody twórców tych dzieł, jest potocznie nazywane wolnoœciš panoramy czy też prawem krajobrazu. Celem regulacji zapewniajšcych tzw. wolnoœć panoramy jest umożliwienie swobodnego korzystania z krajobrazu, polegajšcego przede wszystkim na swobodzie jego utrwalania i rozpowszechniania. Przyjmuje się, że niezasadne byłoby uniemożliwienie fotografowania przestrzeni publicznej tylko dlatego, że mogš się tam znajdować przedmioty podlegajšce ochronie prawnoautorskiej.

Unijna dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 maja 2001 roku w sprawie harmonizacji i niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dziennik Urzędowy L 167, 22/06/2001 P. 0010 -0019, dalej: dyrektywa) przyznaje prawo do fotografowania obiektów architektonicznych w przestrzeni publicznej, a nadto pełnš swobodę w wykorzystaniu zrobionych zdjęć zarówno dla celów prywatnych, jak i komercyjnych.

Dyrektywa dopuszcza jednak, aby poszczególne państwa członkowskie mogły wprowadzić wyjštki od tzw. wolnoœci panoramy. Wprowadziły je m.in. Francja, Belgia, Włochy i Grecja. Tam więc z zasady, robišc zdjęcia architektury (czy to na użytek komercyjny czy prywatny), trzeba się ubiegać o pozwolenie, zazwyczaj odpłatnie. W takich sytuacjach opublikowanie zdjęcia słynnego budynku Atomium w Belgii czy zdjęcia wieży Eiffla z nocnš iluminacjš œwietlnš może stanowić naruszenie praw autorskich. Dlaczego?

Różni autorzy

Gustave Eiffel, który zaprojektował wieżę, zmarł w 1923 r. Z tego względu ochrona z praw autorskich do wizerunku wieży Eiffla wygasła w 1993 r. Wizerunek wieży Eiffla w cišgu dnia jest zatem w zakresie domeny publicznej i może być rozpowszechniany w mediach bez wczeœniejszej zgody. Opublikowanie jednak na Facebooku lub Twitterze bez stosownego pozwolenia twórcy zdjęcia wieży Eiffla z nocnš iluminacjš œwietlnš traktowane jest jako naruszenie praw autorskich.

Oœwietlenie wieży Eiffla zostało bowiem stworzone przez pana Pierre'a Bideau w 1985 r. Francuskie sšdy uznały, że takie oœwietlenie stanowi utwór prawa autorskiego chroniony przez francuskie prawo autorskie (Sšd Apelacyjny w Paryżu, 11 czerwca 1990 r., Francuski Sšd Najwyższy, 3 marca 1992 r., n°90-18081). Prawa te sš zarzšdzane w imieniu i na rzecz paryskiego merostwa przez Stowarzyszenie ds. Eksploatacji wieży Eiffla (Société d'Exploitation de la Tour Eiffel, dalej: SETE). SETE udziela upoważnienia do rozpowszechniania wizerunku wieży Eifla z nocnš iluminacjš œwietlnš.

Podobnie także zdjęcia Atomium (również robione prywatnie przez turystów) sš objęte prawami autorskimi należšcymi do Belgijskiego Stowarzyszenia Autorów, Kompozytorów i Wydawców (Société d'Auteurs Belge – Belgische Auteurs Maatschappij, dalej: SABAM). Niektóre systemy prawne, np. niemiecki, uznajš jednak na terenie własnej jurysdykcji prawa autorskie jedynie w takim zakresie, w jakim mogły one zostać nabyte na podstawie prawa krajowego. Z tego też względu zdjęcia Atomium publikowane w Niemczech nie podlegajš tej ochronie.

Warto jednak dodać, że kilka dni temu, tj. 16 czerwca 2016 r., parlament belgijski uchwalił zmiany w zakresie „wolnoœci panoramy" (dokument nr 54K1484/011). Gdy wejdš w życie, robišc zdjęcia architektury w Brukseli, np. Atomium, nie będzie trzeba ubiegać się o pozwolenie. Jednak do wejœcia w życie zmian wszystkie zdjęcia Atomium sš objęte prawami autorskimi.

Co grozi za opublikowanie zdjęcia wykonanego w wymienionych państwach bez stosownego pozwolenia np. na Facebooku czy Twitterze?

Surowe prawo, łaskawe sšdy

Prawo francuskie jest bardzo restrykcyjne w zakresie rozpowszechniania zdjęć obiektów objętych ochronš prawa autorskiego. Za naruszenie praw autorskich w postaci nieuprawnionego rozpowszechnienia wizerunku wieży Eiffla z nocnš iluminacjš œwietlnš grozi kara pozbawienia wolnoœci do lat trzech, a także grzywna do 300 000 euro dla osób fizycznych oraz 1 500 000 euro dla osób prawnych.

Twórca lub posiadacz majštkowych praw autorskich może także żšdać odszkodowania w postaci utraconych korzyœci oraz rzeczywiœcie poniesionej szkody (art. L. 331-1-3 francuskiego kodeksu praw własnoœci intelektualnej). Alternatywnie, twórca lub posiadacz majštkowych praw autorskich może żšdać od naruszyciela okreœlonej kwoty, która nie może przekroczyć wysokoœci wynagrodzenia, które byłoby należne, gdyby uprawniony udzielił licencji na korzystanie z utworu. Sšd może także zażšdać zwrotu wszystkich lub częœci przychodów otrzymanych z tytułu naruszenia praw autorskich i zasšdzić je na rzecz podmiotu uprawnionego (art. L. 331-1-4 francuskiego kodeksu praw własnoœci intelektualnej). Z tym że SETE na swojej stronie internetowej informuje, iż osoby fizyczne, które robiš zdjęcie wieży Eiffla dla swoich prywatnych celów, nie muszš uzyskiwać zgody. W praktyce, jest też raczej mało prawdopodobne, aby SETE wystšpiła z jakimikolwiek roszczeniami przeciwko osobie fizycznej i zażšdała usunięcia zdjęcia, które zostało opublikowane przez tę osobę na portalu społecznoœciowym (przyjmujšc nawet założenie, że publikacja na takim portalu może nie być uznana za użytek prywatny).

Warto także podkreœlić, że francuskie sšdy wypracowały regułę „de minimis", zgodnie z którš brak jest naruszenia praw autorskich, jeœli rozpowszechnianie utworu stanowišcego przedmiot prawa autorskiego było jedynie przypadkowe (Francuski Sšd Najwyższy, Pierwsza Izba Cywilna, 15 marca 2005, n°03-14.820). Dla przykładu z takš sytuacjš mielibyœmy do czynienia, gdyby ktoœ zrobił zdjęcie Paryża nocš i wieża Eiffla pojawiłaby się na tym zdjęciu przypadkowo. Autor zdjęcia mógłby twierdzić, że wieża Eiffla nie jest głównym przedmiotem zdjęcia, a jedynie Paryż nocš.

Prawo belgijskie też przewiduje surowe kary. Przestępstwo polegajšce na naruszeniu praw autorskich zagrożone jest w Belgii karš finansowš od 500 do 100 000 euro oraz karš pozbawienia wolnoœci od roku do lat pięciu (artykuł XI.293,XV.70 oraz XV.04 kodeksu handlowego). Twórca lub posiadacz majštkowych praw autorskich może także żšdać stosownej kwoty tytułem odszkodowania, a ponadto bezpodstawnie uzyskanych korzyœci. Kwestie te zostały szczegółowo uregulowane w belgijskim kodeksie handlowym, tytuł 9 i 10, księga XI.

Czy wolnoœć panoramy pozwala na komercyjne wykorzystywanie zdjęć?

We Francji komercyjne wykorzystanie zdjęcia wieży Eiffla z nocnš iluminacjš œwietlnš jest zakazane bez zgody podmiotu uprawnionego. Wysokoœć opłaty za udzielenie zgody na komercyjne wykorzystanie wizerunku jest uzależniona od zamierzonego wykorzystania wizerunku. SETE wskazało na swojej stronie internetowej, że podmioty majšce na celu komercyjne wykorzystanie wizerunku wieży Eiffla powinny się kontaktować w sprawie warunków takiego wykorzystania. Podobnie prawo belgijskie zakazuje komercyjnego wykorzystania zdjęć Atomium bez zgody podmiotu uprawnionego.

W Polsce jest inaczej

Odmiennie jednak prawo polskie, które zezwala na rozpowszechnianie wszystkich utworów, które sš wystawione na stałe we wskazanych, publicznie dostępnych miejscach (art. 33 pkt 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. prawo autorskie. W praktyce chodzi tutaj o utwory architektoniczne, plastyczne (rzeŸby, grafiki), fotografie, jak również o towarzyszšce im np. stałe kompozycje oœwietleniowe, które także mogš mieć charakter twórczy. Rozpowszechnianie dopuszczone na mocy art. 33 pkt 1 prawa autorskiego może służyć wszelkim celom, także komercyjnym. Dopuszczalne jest więc umieszczenie fotografii w przewodniku czy sporzšdzenie kartek pocztowych. Nie jest natomiast dozwolone odtworzenie do tego samego użytku, a więc w celu wystawienia jako dzieła artystycznego.

Justyna Wilczyńska-Baraniak, adwokat Counsel, DLA Piper Wiater sp. k.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL