Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Marek Jaślikowski: Prokurator generalny powinien móc wnosić skargi kasacyjne w każdej sprawie cywilnej

Fotorzepa, Jerzy Dudek
Prokurator generalny powinien móc wnosić skargi kasacyjne w każdej sprawie cywilnej, która nie powinna podlegać wstępnej kontroli – pisze radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Wprowadzona ustawš z 8 grudnia 2017 r. o Sšdzie Najwyższym skarga nadzwyczajna jest œrodkiem prawnym niepotrzebnym, szkodliwym, nieprzystajšcym do systemu prawa i stojšcym na doœć niskim poziomie legislacyjnym. Trudno doszukiwać się podobnych rozwišzań w obcych systemach prawnych, choć pewnie będš i tacy, którzy napiszš o rzymskich korzeniach skargi. Nieuprawnione jest też porównywanie jej do rewizji nadzwyczajnej, która, stanowišc œrodek nadzoru judykacyjnego współgrała z systemem rewizyjnym w procesie socjalistycznym. Ale też stała na wyższym poziomie legislacyjnym.

Ustawodawca zamiast mnożyć byty, eksperymentować na żywym i wrażliwym organizmie powinien się raczej zastanowić nad modyfikacjš i usprawnieniem już istniejšcych rozwišzań i ostatecznie wycofać się z niefortunnych pomysłów.

Wštpliwy przedsšd

Można mieć poważne wštpliwoœci, czy obecna regulacja skargi kasacyjnej w sprawach cywilnych umożliwia Sšdowi Najwyższemu realizację funkcji najwyższego strażnika prawa i praworzšdnoœci.

Sporo kontrowersji budzi zwłaszcza instytucja tzw. przedsšdu, który poprzedza rozpoznanie skargi kasacyjnej i polega na selekcji wniesionych skarg według ustawowych kryteriów o charakterze publicznoprawnym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sšd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjnš do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzšcych poważne wštpliwoœci lub wywołujšcych rozbieżnoœci w orzecznictwie sšdów, zachodzi nieważnoœć postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiœcie uzasadniona. Ustawodawca w ramach wstępnego badania skargi zakłada swoiste współdziałanie sšdu oraz skarżšcego, na którym spoczywa obowišzek sformułowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia przez odwołanie się do ww. ustawowych przesłanek. W interesie skarżšcego jest, aby przekonać Sšd Najwyższy, że przyjęcie do rozpoznania wniesionej przez niego skargi pozwoli na realizację przez Sšd Najwyższy pełnionych przez niego funkcji. Instytucja przedsšdu odzwierciedla charakter i cel postępowania kasacyjnego, którym jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitoœci wykładni przepisów prawa, wkład SN w rozwój prawa i jurysprudencji oraz usuwanie z obrotu prawnego rażšco wadliwych orzeczeń.

W nauce prawa dominuje zapatrywanie, że przedstawienie przez skarżšcego okolicznoœci uzasadniajšcych przyjęcie skargi do rozpoznania nie wišże Sšdu Najwyższego, że dokonujšc przedsšdu SN powinien rozważyć także inne okolicznoœci mogšce przemawiać za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Praktyka Sšdu Najwyższego poszła jednak w innym kierunku. Dokonujšc przedsšdu SN ogranicza się do oceny okolicznoœci wskazanych przez skarżšcego, które konfrontuje z ustawowymi przesłankami i tylko na tej podstawie podejmuje decyzję o przyjęciu bšdŸ odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W wypadku, gdy skarżšcy wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, argumentujšc, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne Sšd Najwyższy ogranicza się do oceny czy sformułowane przez skarżšcego zagadnienie w rzeczywistoœci stanowi istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., czy odpowiada wypracowanym w judykaturze kryteriom. Dla Sšdu Najwyższego występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego nie ma w istocie żadnego znaczenia. O przyjęciu skargi decyduje bowiem to czy zagadnienie prawne zostało prawidłowo sformułowane i należycie uzasadnione przez skarżšcego. Sytuacja wyglšda podobnie w przypadku „istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzšcych poważne wštpliwoœci". Sšd Najwyższy nie analizuje sprawy pod kštem wystšpienia tej przesłanki, poprzestajšc na ocenie wywodów skarżšcego zawartych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Co widoczne, to oczywiste

Trudno jest zaakceptować praktykę Sšdu Najwyższego, zwłaszcza w wypadkach, gdy wniesiona skarga kasacyjna jest oczywiœcie uzasadniona, co ma miejsce w sytuacji, gdy dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługujš na uwzględnienie, gdy bez wštpienia sšd drugiej instancji popełnił rażšce błędy, a zarazem jest pewne, że miały one wpływ na treœć zaskarżonego orzeczenia. W orzecznictwie wskazuje się też, że oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań, że oczywista zasadnoœci skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy wyrok zapadł z oczywistym, rażšcym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowišzujšcych w praworzšdnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez koniecznoœci przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy.

W praktyce zdarza się, że nawet wówczas, gdy skarga kasacyjna jest oczywiœcie uzasadniona Sšd Najwyższy odmawia przyjęcia jej do rozpoznania tylko na tej podstawie, że skarżšcy, wnoszšc o jej przyjęcie do rozpoznania, nie powołał się na tš przesłankę albo uczynił to wadliwie, wišżšc oczywistš zasadnoœć skargi z naruszeniem akurat tych przepisów, co do których oczywista zasadnoœć nie zachodzi.

Wydaje się, że od najwyższego strażnika prawa i praworzšdnoœci można wymagać, aby rażšco wadliwe orzeczenia były z urzędu eliminowane z obrotu prawnego. Sšd Najwyższy w granicach podstaw kasacyjnych powinien też przyjšć do rozpoznania skargę kasacyjnš wówczas, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne czy też istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa. Taka jest bowiem rola Sšdu Najwyższego jako strażnika prawa.

Ustawodawca, nakładajšc na skarżšcego obowišzek uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie ograniczył w tym zakresie kognicji Sšdu Najwyższego w szczególnoœci nie zastrzegł, że Sšd Najwyższy jest tym wnioskiem zwišzany. Z przepisów nie wynika też, że warunkiem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jest, aby skarżšcy wykazał, że w sprawie wystšpiły przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania. To czy Sšd Najwyższy będzie realizował swoje funkcje nie powinno być uzależnione od poziomu wnoszonych skarg kasacyjnych, o którym można powiedzieć, że jest zróżnicowany.

Trudno jest zmienić tak ugruntowanš praktykę, należy zatem oczekiwać interwencji ustawodawcy, który powinien wprost wskazać, że Sšd Najwyższy, przyjmujšc skargę kasacyjnš nie jest zwišzany wnioskiem skarżšcego i we własnym zakresie ocenia wystšpienie w sprawie przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Liczy się interes publiczny

Sšd Najwyższy pełni funkcję sšdu kasacyjnego od czasów Księstwa Warszawskiego i zawsze w jego działalnoœci interes publiczny miał dominujšce znaczenie. Warto rozważyć, czy nie należałoby wzmocnić tego elementu przez wprowadzenie wyjštku od zasady zwišzania Sšdu Najwyższego granicami podstaw kasacyjnych, np. w wypadku, gdy przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych zasad porzšdku prawnego, konstytucyjnych wolnoœci albo praw człowieka i obywatela. Klauzulę bezpieczeństwa publicznego zawierał art. 434 k.p.c. z 1930 r. który stanowił, że Sšd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jednak bierze z urzędu pod rozwagę, czy wyrok zaskarżony nie zapadł z pogwałceniem istotnych przepisów postępowania lub czy sprzeciwia się porzšdkowi publicznemu. Klauzula bezpieczeństwa publicznego stanowiłaby swoisty wentyl bezpieczeństwa, z którego Sšd Najwyższy mógłby skorzystać, ilekroć wymagałby tego interes publiczny, niezależnie od poziomu wniesionej skargi kasacyjnej.

Wzmocnienie elementu publicznego w postępowaniu kasacyjnym mogłoby też nastšpić przez przyznanie prokuratorowi generalnemu legitymacji do wniesienia skargi kasacyjnej, co do zasady, w każdej sprawie bez ograniczeń zwišzanych z wartoœciš przedmiotu zaskarżenia czy rodzajem sprawy. Skarga kasacyjna wniesiona przez Prokuratora Generalnego nie powinna też podlegać wstępnej selekcji. ?

Autor jest radcš Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, naczelnikiem Wydziału ds. Kasacyjnych

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL