Opinie

Błażej Kuźniacki: Atomowa siła rażenia automatycznej wymiany informacji podatkowej

123RF
Warto wierzyć, że polska skarbówka informacje uzyskane od jej odpowiedników z innych państw będzie wykorzystywać w sposób właściwy, tj. wyłącznie do zwalczania unikania opodatkowania. Inaczej czeka ją lawina sporów – pisze ekspert.

Ustawę z 10 lutego 2017 r. o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami można nazwać superustawą o wymianie informacji podatkowych, ponieważ stanowi ona instrument niezbędny do efektywnego stosowania prawa podatkowego w sytuacjach transgranicznych. Wprowadzenie jej w życie jest wynikiem członkostwa Polski w strukturach organizacji międzynarodowych, tj. Unii Europejskiej (UE) oraz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), które w ostatnich latach podjęły bardzo dynamiczne i skoordynowane na skalę globalną działania zmierzające w kierunku zwalczania uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania. W tym zakresie obowiązkiem Polski była implementacja kilku dyrektyw unijnych, procedury Wspólnego Standardu Raportowania (Common Reporting Standard, CRS) oraz działania OECD nr 13 w ramach projektu Base Erosion and Profit Shifting (BEPS), czyli wdrożenia tzw. wymogu sprawozdawczości państw (Country-by-Country Reporting, CbR) w zakresie cen transferowych. Z uzasadnienia superustawy wynika, że stosowanie jej pozwoli Polsce na uczestnictwo „w globalnej wymianie informacji w dziedzinie opodatkowania, a w konsekwencji na osiągnięcie głównego celu, jakim jest zwalczanie wciąż narastających wyzwań w obszarze oszustw podatkowych i uchylania się od opodatkowania, w tym agresywnego planowania podatkowego".

Władza szefa KAS

Ustawa reguluje wymianę informacji podatkowych na wniosek i z urzędu z państwami członkowskimi (dział II) oraz automatyczną wymianę informacji o rachunkach raportowanych (dział III); o interpretacjach podatkowych i decyzjach w sprawach cen transakcyjnych (dział IV), a także o jednostkach wchodzących w skład grupy podmiotów (dział V). Przepisy regulujące automatyczną wymianę informacji o rachunkach raportowanych wejdą w życie 1 maja 2017 r., natomiast pozostałe przepisy, co do zasady, wejdą w życie po upływie siedmiu dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Informacje podatkowe będące przedmiotem wymiany z innymi państwami na podstawie ustawy dotyczącej informacji, które mogą być istotne dla celów stosowania i wykonywania przepisów prawa podatkowego państw dokonujących wymiany tych informacji. Jest to zatem bardzo szeroki zakres informacji, a jego ustalenie podlega ocenie właściwego organu skarbowego. W Polsce właściwym organem w sprawach wymiany informacji podatkowych z innymi państwami jest Szef Krajowej Administracji Skarbowej (SKAS). Przysługuje mu imponujący zakres kompetencji oraz władzy dyskrecjonalnej. W szczególności zarówno udzielenie, jak i otrzymanie informacji podatkowych odbywa się za pośrednictwem SKAS.

Poniżej przedstawię zwięźle wybrane elementy automatycznej wymiany informacji dotyczących „rachunków raportowanych" oraz interpretacji podatkowych i decyzji o cenach transferowych, gdyż stanowią one najbardziej istotne części ustawy. Taka wymiana informacji prowadzi do najbardziej efektywnego rozpoznawania uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania.

Milionowa kara

W jej rezultacie organy podatkowe uzyskują informacje na bieżąco, jeszcze zanim powezmą wiadomość bądź przypuszczenia o uchylaniu się od opodatkowania lub unikaniu opodatkowania przez podatników. Mechanizm automatycznego przekazywania informacji o „rachunkach raportowanych" dotyczy przede wszystkim rachunków prowadzonych przez raportujące instytucje finansowe – w szczególności powiernicze lub depozytowe (głównie banki), a także podmioty inwestujące lub zakłady ubezpieczeń będące rezydentami w Polsce – i znajdujących się w posiadaniu co najmniej jednej osoby raportowanej, tj. osoby fizycznej lub podmiotu będącego rezydentem państwa uczestniczącego lub państwa trzeciego na podstawie przepisów prawa podatkowego obowiązujących w tych państwach, lub masy spadkowej po osobie zmarłej, która była rezydentem w jednym z tych państw.

Państwo uczestniczące to inne niż Polska państwo członkowskie i inne niż Stany Zjednoczone Ameryki (tutaj kwestie wymiany informacji podatkowych reguluje FATCA) państwo lub terytorium, z którym Polska zawarła porozumienie stanowiące podstawę automatycznej wymiany informacji o rachunkach raportowanych lub z którym UE zawarła porozumienie stanowiące podstawę automatycznej wymiany informacji o rachunkach raportowanych. Informacje o rachunkach raportowanych za okres roku kalendarzowego gromadzi na bieżąco raportująca instytucja finansowa i przekazuje je SKAS do 30 czerwca roku następnego (z wyjątkiem rachunków dotyczących 2016 r., te do 30 sierpnia 2017 r.). W przypadku niedopełnienia obowiązku raportowania w sposób ustalony w ustawie raportująca instytucja finansowa podlega karze do 1 mln zł nałożonej przez SKAS. SKAS raz w roku, w terminie do 30 września roku następującego po roku kalendarzowym, którego informacje dotyczą, przekazuje właściwemu organowi państwa uczestniczącego informacje o rachunkach raportowanych posiadanych przez rezydentów tych państw.

W związku z tym, że Polska zobowiązała się do wdrożenia przedmiotowych rozwiązań w ramach tzw. szybkiego przyjęcia (ang. early adoption), pierwsze zaraportowanie powinno zostać przeprowadzone do końca września 2017 r.

Interpretacje i decyzje o cenach transferowych

Bardzo istotnym elementem superustawy jest również automatyczna wymiana informacji dotycząca indywidualnych interpretacjach podatkowych (z wyłączeniem interpretacji dotyczących wyłącznie indywidualnej sprawy osoby fizycznej), opinii zabezpieczających (stosowanie ogólnej klauzuli skierowanej przeciwko unikaniu opodatkowania) oraz decyzji w sprawach cen transakcyjnych, jeżeli dotyczą one transakcji lub zdarzeń o charakterze transgranicznym (jakikolwiek podmiot, przedmiot lub skutek transakcji lub zdarzenia wykracza poza terytorium Polski). Szef Krajowej Administracji Skarbowej przekazuje właściwemu organowi państwa członkowskiego, w drodze automatycznej wymiany, informacje o wydanych indywidualnych interpretacjach podatkowych, decyzjach zabezpieczających lub decyzjach w sprawach cen transakcyjnych. Dla celów automatycznej wymiany Komisja Europejska ustanowi ponadto ogólnoeuropejską bazę danych. Jak może wyglądać automatyczna wymiana informacji o indywidualnych interpretacjach podatkowych i jakie przynieść skutki? Na przykład SKAS ustali, że maltańska interpretacja podatkowa potwierdza kwalifikację uzyskiwanych przez podatnika od maltańskiej spółki wypłat jako dochodów z tytułu świadczenia usług poza Maltą – wypłaty te nie podlegają opodatkowaniu na Malcie. W odniesieniu do tego samego stanu faktycznego podatnik uzyskał interpretację podatkową od dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, zgodnie z którą wypłaty uzyskiwane od spółki maltańskiej stanowią tzw. wynagrodzenia dyrektorów (ang. director fees), które są wyłączone z opodatkowania w Polsce na podstawie przepisów umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania ratyfikowanej między Polską a Maltą. W konsekwencji zostaje wszczęte postępowanie podatkowe w celu zweryfikowania podejrzenia unikania opodatkowania.

Biorąc pod uwagę powyższą analizę oraz przykłady, można założyć, że zarówno z perspektywy Polski, jak i globalnie zwalczanie uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania osiągnie poziom skuteczności dotychczas niespotykany.

Więcej pytań niż odpowiedzi

Powstaje jednak pytanie, czy niemalże „atomowe pole rażenia" automatycznej wymiany informacji podatkowych będzie zrównoważone odpowiednimi środkami ochrony praw podatnika. W Polsce na przykład wydaje się to wątpliwe z uwagi na brak konkretnych norm prawnych pozwalających podatnikom ochronić się przed nadgorliwością organów podatkowych, np. karta praw podatnika oraz brak jakiejkolwiek instytucji nakierowanej na ochronę praw podatnika w sposób szczególny, np. rzecznika praw podatnika. Nie da się również nie zauważyć agresywnej postawy Ministerstwa Finansów i ustawodawcy wobec podatników na przestrzeni ostatnich kilku lat. Rodzi się także wątpliwość dotycząca możliwości infrastrukturalnych i merytorycznych pracowników aparatu skarbowego w Polsce, zważywszy, że stopień skomplikowania potencjalnych transgranicznych spraw oraz ich liczba będą ogromne. To z pewnością pociągnie za sobą lawinę sporów między podatnikami a organami skarbowymi. I tu pojawia się kolejne pytanie, tym razem o efektywność rozwiązywania takich sporów, w szczególności w procedurze międzynarodowego arbitrażu.

Mimo zaistniałych wątpliwości warto wierzyć, że organy podatkowe będą wykorzystywać uzyskane informacje w sposób właściwy, tj. wyłącznie w celu zwalczania uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania, oraz z zapewnieniem należnej podatnikom ochronie prywatności. W tej lawinie przypuszczeń jedno jest pewne: rola ekspertów w zakresie międzynarodowego prawa podatkowego nabierze niebotycznego znaczenia.

dr Błażej Kuźniacki z kancelarii PATH Augustyniak, Hatylak i Wspólnicy sp.k. jest doktorem nauk filozoficznych w zakresie nauki prawa, specjalizacja: międzynarodowe prawo podatkowe

Źródło: Rzeczpospolita
UKRYJ KOMENTARZE KOMENTARZE RP.PL KOMENTARZE FACEBOOK

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL