Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Odwrócony VAT uderzył w branżę budowlanš

123RF
Stosowanie mechanizmu odwróconego obcišżenia VAT przy œwiadczeniu usług budowlanych zachwiało płynnoœciš finansowš wielu podwykonawców. A ponieważ wcišż nie brak wštpliwoœci, tracš na tym przedsiębiorcy i pewnoœć obrotu. Prawdziwym testem będš jednak pierwsze kontrole fiskusa – piszš eksperci.

Jednš ze zmian, jakie weszły w życie 1 stycznia 2017 r., było rozszerzenie stosowania tzw. mechanizmu odwróconego obcišżenia VAT na transakcje, których przedmiotem sš okreœlone usługi budowlane wymienione w załšczniku do ustawy o VAT, w sytuacji gdy sš œwiadczone przez podwykonawców. Intencjš ustawodawcy było uszczelnienie systemu VAT oraz poprawa œcišgalnoœci tego podatku. Mimo że upłynšł już ponad rok od wejœcia w życie ustawy, nie milknš kontrowersje zwišzane z rozliczaniem usług budowlanych œwiadczonych przez podwykonawców przy zastosowaniu wspomnianego mechanizmu. Prawdziwy test czeka branżę budowlanš w momencie, gdy organy podatkowe rozpocznš na dużš skalę kontrolę prawidłowoœci rozliczania usług budowlanych.

Skšd się biorš problemy?

Fiskus tłumaczy, że rozszerzanie zakresu stosowania mechanizmu odwróconego obcišżenia VAT na kolejne kategorie transakcji nakierowane jest na uszczelnienie systemu VAT i poprawę jego œcišgalnoœci. Jednoczeœnie objęcie mechanizmem odwróconego obcišżenia VAT usług budowlanych œwiadczonych przez podwykonawców bardzo negatywnie wpłynęło na ich płynnoœć finansowš. Wynika to z faktu, że podwykonawcy, œwiadczšc usługi objęte tym mechanizmem, otrzymujš od odbiorców usług wynagrodzenie w kwotach netto (bez VAT). Jednoczeœnie, nabywajšc œrodki produkcji, płacš dostawcom cenę brutto (z VAT). W rezultacie podwykonawcy znajdujš się w sytuacji permanentnej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, której odzyskanie wišże się ze stosunkowo długotrwałš procedurš zwrotu VAT (podstawowy termin to 60 dni). To prowadzi do problemów z płynnoœciš finansowš, a nawet do upadłoœci, co ostatecznie rzutuje na terminowoœć realizacji całego przedsięwzięcia budowlanego.

Ustawa o VAT nie definiuje pojęcia „podwykonawca". Jednoczeœnie w oficjalnych objaœnieniach podatkowych ministra rozwoju i finansów z 17 marca 2017 r. napisano, że wystarczajšce jest posłużenie się definicjš słownikowš. Dotychczasowa praktyka fiskusa wskazuje, że pojęcie „podwykonawca" organy podatkowe rozumiejš szeroko. Przesšdzajšce znaczenie dla nadania okreœlonemu usługodawcy statusu podwykonawcy w rozumieniu VAT ma jego rola w łańcuchu dostaw i zwišzany z tym strumień fakturowania. O statusie podwykonawcy miałaby zatem œwiadczyć okolicznoœć wystawiania przez usługodawcę faktur dokumentujšcych usługi wymienione w poz. 2–48 załšcznika nr 14 do ustawy o VAT na podmiot poœredniczšcy w łańcuchu dostaw (np. inwestora zastępczego czy lidera konsorcjum) zamiast bezpoœrednio na inwestora.

Z wykładniš pojęcia „podwykonawca" zaprezentowanš przez ministra nie zgodził się Wojewódzki Sšd Administracyjny w Krakowie. W ustnym uzasadnieniu wyroku z 1 grudnia 2017 r. (sygn. I SA/Kr 1036/17) wskazał, że pojęcia „podwykonawca" nie należy tłumaczyć, posługujšc się definicjš słownikowš (szerokš), skoro jest ono przywołane w innych ustawach (w szczególnoœci w prawie budowlanym, kodeksie cywilnym oraz w prawie zamówień publicznych).

Po opinie i interpretację

Ustawa o VAT w niektórych, œciœle okreœlonych, przypadkach posługuje się klasyfikacjš statystycznš dla celów identyfikacji usług bšdŸ towarów. Dotyczy to w szczególnoœci wszystkich usług budowlanych objętych mechanizmem odwróconego obcišżenia, które wymieniono w załšczniku nr 14 do ustawy o VAT. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że dla celów VAT w dalszym cišgu (przynajmniej do końca 2018 r.) będziemy się posługiwać klasyfikacjš PKWiU z 2008 r. Z punktu widzenia stron umowy budowlanej zasadne będzie wskazanie w jej treœci przedmiotu prac z uwzględnieniem symbolu PKWiU. W tym celu podatnik może skorzystać z wyszukiwarki dostępnej na stronie Głównego Urzędu Statystycznego. Jednoczeœnie gdy podatnik nie jest pewien, czy dana usługa mieœci się w grupowaniach PKWiU przywołanych w załšczniku nr 14 do ustawy o VAT, może wystšpić o opinię klasyfikacyjnš GUS. Praktyka rynkowa pokazuje, że przedsiębiorcy coraz częœciej występujš o takie opinie, jednak powinni mieć na uwadze, że nie sš one wišżšce dla organów podatkowych i mogš zostać przez GUS zmienione. Dlatego po uzyskaniu opinii klasyfikacyjnej warto również wystšpić do dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego, która może się okazać przydatna zwłaszcza w razie ewentualnej kontroli podatkowej.

Jeżeli dana umowa dotyczy œwiadczenia usług wymienionych w poz. 2–48 załšcznika nr 14 do ustawy, to z perspektywy przepisów o VAT nie będzie miało znaczenia, jak strony tę umowę nazwš (np. o roboty budowlane, umowa o dzieło czy też umowa o podwykonawstwo). Co więcej, dla posiadania statusu podwykonawcy w rozumieniu VAT nie ma znaczenia wymagane przepisami kodeksu cywilnego zgłoszenie podwykonawcy inwestorowi. Natomiast istotne jest ustalenie treœci umowy zgodnie z rzeczywistymi intencjami stron, a nie jedynie opartej na formalnej terminologii wprowadzonej do kontraktu. Dlatego w praktyce może się okazać, że niektóre umowy o podwykonawstwo wbrew pozorom nie będš podlegały mechanizmowi odwróconego VAT, podczas gdy inne, które wprost nie będš się odnosiły do wykonania prac podwykonawczych, w rzeczywistoœci będš podlegać temu mechanizmowi.

W interesie stron umowy podwykonawczej, która może podlegać mechanizmowi odwróconemu obcišżenia VAT, jest możliwie jak najbardziej precyzyjne okreœlenie jej przedmiotu. W szczególnoœci przyporzšdkowanie œwiadczonych usług do odpowiednich grupowań PKWiU (np. na podstawie uzyskanych opinii klasyfikacyjnych GUS). W przypadku œwiadczeń o charakterze kompleksowym celowe będzie wyraŸne zaznaczenie w treœci umowy, które œwiadczenia majš dla kontrahentów charakter œwiadczeń głównych (zasadniczych), a które stanowiš jedynie pomocnicze.

Podstawowy problem zwišzany z omawianš konstrukcjš odwróconego obcišżenia VAT wynika z licznych trudnoœci przy próbie kwalifikacji danej umowy (usługi) jako podlegajšcej lub niepodlegajšcej odwróconemu obcišżeniu VAT.

Zastępstwo inwestycyjne

W procesie budowlanym występuje niekiedy podmiot okreœlany mianem inwestora zastępczego. Wykonuje on czynnoœci, które z mocy przepisów prawa budowlanego powinien wykonać sam inwestor. W zwišzku z tym często dochodzi do sytuacji, gdy inwestor zastępczy zawiera w swoim imieniu, lecz na rzecz inwestora, umowy z generalnym wykonawcš, który następnie zawiera umowy podwykonawcze. Schemat œwiadczenia usług jest w tym przypadku następujšcy: podwykonawcy – generalny wykonawca – inwestor zastępczy – inwestor. Dla okreœlenia konsekwencji czynnoœci podejmowanych przez inwestora zastępczego na gruncie przepisów o VAT kluczowy wydaje się zakres œwiadczonych przez niego usług. Jeżeli inwestor zastępczy nabywa od danego podmiotu (generalnego wykonawcy) okreœlone usługi budowlane wymienione w poz. 2–48 załšcznika nr 14 do ustawy, a następnie odsprzedaje je inwestorowi, to należy przyjšć, że inwestor zastępczy ma obowišzek rozliczenia VAT od fakturowanych na niego usług budowlanych w ramach mechanizmu odwróconego obcišżenia VAT (interpretacje 1462-IPPP3.4512.68.2017.1.J oraz 1462-IPPP3.4512.130.2017.1.JŻ). Wskazuje to, że strumień fakturowania przesšdza o uznaniu w tym przypadku przez organy podatkowe danego podmiotu (generalnego wykonawcy) za podwykonawcę w rozumieniu przepisów o VAT i zastosowaniu mechanizmu odwróconego obcišżenia do usług nabywanych przez inwestora zastępczego.

Na podstawie tych przykładów widać wyraŸnie, że konstrukcja odwróconego obcišżenia VAT przewidziana dla okreœlonych usług budowlanych œwiadczonych przez podwykonawców stwarza liczne problemy praktyczne. Podstawowym zarzutem, jaki formułuje się wobec opisanych przepisów o VAT, jest daleko idšca niepewnoœć co do stosowania mechanizmu w konkretnych stanach faktycznych. Wprawdzie niektóre sytuacje zostały już wyjaœnione w objaœnieniach z 17 marca 2017 r., jednak trzeba pamiętać, że dotyczš one przykładów stosunkowo nieskomplikowanych, a ponadto same objaœnienia stały się już przedmiotem krytyki w orzecznictwie (wspomniany wczeœniej wyrok WSA w Krakowie z 1 grudnia 2017 r.).

Problemy mnożš się przy umowach odbiegajšcych od standardu. Na tej sytuacji tracš wszyscy: inwestorzy, podwykonawcy oraz inni uczestnicy obrotu, korzysta natomiast Skarb Państwa. Pytanie, czy nie jest to zysk krótkoterminowy, pozostaje otwarte.

Wojciech Ostapowicz i Filip Janeczko sš prawnikami w kancelarii Greenberg Traurig

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL