Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Opinie

Rosati, Wiśniewski: Europa mówi stop nadużyciom podatkowym

Adobe Stock
Oburzenie na nieuczciwe praktyki podatkowe jest powszechne, a nacisk opinii publicznej na ich wyeliminowanie tak silny, że poszczególnym rzšdom trudno będzie zignorować stanowisko Parlamentu Europejskiego – piszš eksperci.

Ujawnienie w kwietniu 2016 r. przez Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Œledczych (ICIJ) poufnych dokumentów panamskiej kancelarii prawnej Mossak Fonseca wywołało międzynarodowy skandal. Okazało się, że na œwiecie dochodzi do nadużyć i oszustw podatkowych na ogromnš skalę. Tzw. Panama Papers to zresztš tylko niewielki fragment zjawiska. W ostatnich latach wykryto wiele podobnych afer – m.in. Luxleaks.

Ujawnienie Panama Papers stało się bezpoœrednim impulsem powołania przez Parlament Europejski w czerwcu 2016 r. specjalnej Komisji Œledczej. Jej celem miało być zbadanie wszystkich przypadków nadużyć i przestępstw podatkowych, które wynikały z niedostatków i luk w prawie europejskim oraz niepełnego lub wadliwego stosowania tego prawa w państwach członkowskich. Po półtora roku intensywnych prac Komisja opublikowała sprawozdanie i zestaw rekomendacji pod adresem władz UE i państw członkowskich.

Poufnoœć jak magnes

Szacuje się, że kancelaria Mossak Fonseca reprezentuje tylko 5–10 proc. globalnego rynku usług, a kwity z Panamy dotyczš zaledwie 0,6 proc. całego zjawiska prania brudnych pieniędzy. Według szacunków Komisji Europejskiej łšczne roczne straty budżetów państw członkowskich UE z tytułu uchylania się i unikania płacenia podatków mogš sięgać 1000 mld euro, a w skali œwiata mogš przekraczać nawet 3100 mld dolarów USA. Z kolei skala prania brudnych pieniędzy oceniana jest na 2–5 proc. globalnego PKB.

Ulubionym miejscem podatkowych przekrętów sš kraje i terytoria oferujšce sekretnoœć danych, anonimowoœć beneficjentów oraz niskie lub zerowe stawki podatkowe – tzw. raje podatkowe. Według Financial Secrecy Index (FSI) wœród ponad 100 jurysdykcji prawnych oferujšcych anonimowoœć i sekretnoœć, znajdujš się jednak nie tylko egzotyczne wyspy, ale także państwa europejskie (Szwajcaria to numer jeden) oraz państwa członkowskie UE (Luksemburg – 6. pozycja, Niemcy – 8., Wielka Brytania – 15.). Łšcznie w Panama Papers figuruje ponad 3000 firm i osób fizycznych majšcych stałš siedzibę w UE. Ocenia się, że w tych jurysdykcjach „zaparkowano" łšcznie 21–32 biliony USD prywatnych pieniędzy, albo w ogóle nieopodatkowanych opodatkowanych tylko symbolicznie.

Również w UE sš kraje spełniajšce definicje rajów podatkowych – dokumenty ujawnione tylko w Panama Papers pokazujš, że w Wielkiej Brytanii założono 17 973 fikcyjnych firm (głównie na tzw. terytoriach zależnych od Korony Brytyjskiej, jak Jersey, Guernsey, Man), w Luksemburgu – 10 877, na Cyprze – 6374, itd. Najnowszym przykładem takich działań jest firma Apple, która zakładajšc fikcyjne firmy i wykorzystujšc możliwoœci nielegalnego i półlegalnego unikania podatków w Irlandii i na wyspie Jersey, nie zapłaciła nawet jednego dolara podatku od 270 mld zakumulowanych zysków w latach 2007–2016. Z kolei obywatele państw członkowskich UE sš właœcicielami co dziesištej firmy zarejestrowanej przez Mossak Fonseca, z czego 90 proc. na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych, w Panamie i na Seszelach. Sekretnoœć i anonimowoœć sš magnesem przycišgajšcym kapitał do tych jurysdykcji, które korzystajš głównie na opłatach i prowizjach, ale także na niewielkich podatkach. Dla małych wyspiarskich krajów sš to z reguły znaczšce sumy.

Wnioski i zalecenia

Schemat podatkowych przekrętów jest podobny we wszystkich przypadkach. Firma lub osoba majšca dochody, których albo w ogóle nie chce ujawniać (np. pochodzšce z korupcji, nielegalnego handlu, działalnoœci kryminalnej), albo nie chce płacić od nich podatku, zakłada fikcyjnš firmę (lub fundację) majšcš charakter „skrzynki pocztowej" w raju podatkowym, korzystajšc w tym celu z usług wyspecjalizowanych poœredników (kancelarie prawne, doradcy podatkowi, firmy audytorskie, doradcy inwestycyjni), jednoczeœnie zastrzegajšc anonimowoœć rzeczywistego właœciciela. Taka firma, formalnie zarzšdzana przez podstawionego „słupa" (którym z reguły jest jakiœ prawnik), otwiera rachunek w lokalnym banku (także przy zachowaniu pełnej anonimowoœci), a następnie na ten rachunek transferowane sš œrodki z kraju macierzystego beneficjenta, najczęœciej za jakieœ fikcyjne usługi. Beneficjent obniża w ten sposób podstawę opodatkowania w macierzystym kraju, a w raju podatkowym nie płaci w ogóle podatku, lub jedynie symbolicznie.

Komisja œledcza PANA pracowała półtora roku, sporzšdzajšc raport i formułujšc rekomendacje. Główne wnioski raportu sš następujšce:

– istota zjawiska polega na swobodnej możliwoœci dokonywania przepływu dużych kwot pieniędzy między poszczególnymi krajami i jurysdykcjami podatkowymi w celu minimalizowania obcišżeń podatkowych, ich unikania oraz prania pieniędzy pozyskanych z nielegalnych lub kryminalnych Ÿródeł;

– możliwoœci te istniały mimo wdrożenia przez UE zestawu aktów prawnych, takich jak dyrektywa o oszczędnoœciach, dyrektywa o współpracy administracyjnej, wraz z póŸniejszymi nowelizacjami, oraz dyrektywa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, majšcych zapobiegać takim praktykom;

– Komisja z naciskiem podkreœla, że podatki powinny być płacone w krajach, w których ma miejsce tworzenie wartoœci dodanej i gdzie generowane sš zyski z działalnoœci gospodarczej, a wszelkie schematy majšce na celu nielegalne unikanie płacenia podatków powinny być rygorystycznie zakazane.

Komisja zaproponowała rozwišzania, majšce na celu ograniczenie unikania i uchylania się od podatków. Najważniejsze z nich:

– należy jak najszybciej sporzšdzić listę rajów podatkowych na podstawie jednolitych kryteriów oraz opracować politykę wobec tzw. niekooperatywnych jurysdykcji podatkowych, majšcš na celu zapewnienie respektowania międzynarodowych standardów w zakresie wymiany informacji podatkowej zgodnie z zaleceniami OECD;

– należy skuteczniej kontrolować wypełnianie przez państwa członkowskie postanowień obowišzujšcych w ramach europejskiej dyrektywy o oszczędnoœciach, kolejnych dyrektyw o współpracy administracyjnej, dyrektyw o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz międzynarodowych porozumień zawartych w ramach OECD dotyczšcych obowišzkowej i automatycznej wymiany informacji o dochodach i podatkach; w wielu państwach członkowskich dochodziło do przypadków podejmowania indywidualnych decyzji podatkowych korzystnych dla firm, które umożliwiały niepłacenie należnych podatków (Luksemburg, Holandia, Irlandia, Wielka Brytania), co nie tylko było sprzeczne z europejskimi regulacjami podatkowymi, ale zapewniało uprzywilejowanš pozycję dużych korporacji transnarodowych względem małych i œrednich przedsiębiorstw;

– należy zapewnić pełny publiczny dostęp do informacji o rzeczywistych beneficjentach fikcyjnych firm tworzonych zarówno w ramach UE jak i w państwach trzecich, poprzez tworzenie ogólnych rejestrów firm, kont bankowych i ich właœcicieli, oraz wymianę tych informacji pomiędzy krajami;

– należy rozbudować i wzmocnić krajowe instytucje wywiadu finansowego w celu bardziej skutecznego wychwytywania przypadków prania pieniędzy i finansowaniu terroryzmu;

– należy skuteczniej kontrolować banki, które często nie wypełniajš przewidzianego w dyrektywach obowišzku zgłaszania podejrzanych transakcji i „przeœwietlania" klientów w ramach procedury due dilligence;

– uregulowania wymaga działalnoœć firm poœredniczšcych i ułatwiajšcych proceder – doradców podatkowych, kancelarii prawnych, firm inwestycyjnych, firm audytorskich – przez wdrożenie kodeksów postępowania etycznego i bezwzględnego zakazu doradzania firmom w celu unikania płacenia podatków.

Trudno przesšdzić, czy raport stanie się przełomem w walce z nadużyciami i oszustwami podatkowymi. Będzie to zależeć od tego, na ile poważnie państwa członkowskie UE potraktujš rekomendacje Parlamentu Europejskiego i na ile uda się w tej sprawie pozyskać do współpracy inne państwa. Dotychczasowe doœwiadczenia pokazujš, że nie będzie to łatwe zadanie.

Dariusz Rosati jest posłem do Parlamentu Europejskiego, Paweł Wiœniewski zaœ doradcš w Parlamencie Europejskim

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL