Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Niepełnosprawni

Ubezwłasnowolnieni majš więcej praw

123RF
Osoba ubezwłasnowolniona skierowana do domu pomocy społecznej zyskuje prawo, by sšd ocenił jej sytuację. Musi mieć też ona pełnomocnika prawnego, który będzie występował w jej interesie. Zmiany te sš zgodne ze zgłaszanymi od lat postulatami RPO.
Z dniem 1 stycznia 2018 roku weszła w życie nowelizacja Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Przyjęte zmiany dotyczš przede wszystkim zwiększenia uprawnień osób kierowanych bez ich zgody do domów pomocy społecznej, poprzez zapewnienie ochrony ich praw procesowych.

Kędzior przeciwko Polsce

Do tej pory było tak, że osoba ubezwłasnowolniona nie mogła zakwestionować zasadnoœci umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Takš osobš był m.in. pan Kędzior umieszczony w DPS na wniosek brata-opiekuna prawnego. Pan Kędzior alarmował sšdy, że nie musi wcale przebywać w DPS. Bezskutecznie, gdyż zgodnie z polskim prawem tylko opiekun osoby ubezwłasnowolnionej mógł wystšpić w takiej sprawie do sšdu. Pan Kędzior nie poddawał się i w 2012 r. doprowadził do tego, że jego sprawš zajšł się Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (gdzie reprezentował go prawnik Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Adam Bodnar). ETPCz orzekł na korzyœć pana Kędziora i przyznał mu 10 tysięcy euro odszkodowania od państwa polskiego. Trybunał uznał, że Polska naruszyła przepis art. 5 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (prawo do wolnoœci i bezpieczeństwa osobistego) wobec osoby chorujšcej psychicznie, która – decyzjš jej opiekuna prawnego – została umieszczona w domu pomocy społecznej wbrew własnej woli. W 2016 r. z wniosku rzecznika praw obywatelskich Adama Bodnara sprawš zajšł się także polski Trybunał Konstytucyjny i także on orzekł, że przepisy nie dajšce możliwoœci odwołania się do sšdu i wszczęcia procedury sprawdzajšcej, czy pobyt w DPS jest zasadny, sš sprzeczne z Konstytucjš. TK wskazał, że możliwoœć udzielenia przez sšd zezwolenia opiekunowi na umieszczenie w DPS osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej z zupełnym pominięciem jej woli (przy założeniu, że osoba ta zachowała zdolnoœć komunikowania swoich potrzeb i decyzji) stanowi przykład ustawowego odpodmiotowienia oraz narusza jej godnoœć. Ponadto przyjęcie osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej do DPS ingeruje w jej wolnoœć osobistš – zmiana miejsca zamieszkania oraz koniecznoœć podporzšdkowania się regulaminowi pobytu w domu pomocy społecznej narusza konstytucyjne gwarancje wolnoœci osobistej.
Zgodnie z przepisami, które obowišzywały do końca grudnia 2017 r., sšd nie musiał nawet wysłuchać osoby z niepełnosprawnoœciš. Osoba ubezwłasnowolniona w czasie gdy przebywała w DPS nie mogła wnioskować o weryfikację, czy nadal jest to zasadne. Nawet, jeœli jej stan zdrowia się poprawił, albo znalazła się osoba, która chciała jš wspierać w funkcjonowaniu w œrodowisku lokalnym. Od 1 stycznia to właœnie się zmienia: - Przyjęta do DPS, w tym także ubezwłasnowolniona, może wystšpić do sšdu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do DPS (art. 41 ustawy). - Również osoba, która nie wyraża zgody na dalsze przebywanie w DPS, może wystšpić do sšdu opiekuńczego z wnioskiem o zniesienie przebywania w nim. - W znowelizowanej ustawie wpisano też obowišzek wysłuchania przez sšd osoby ubezwłasnowolnionej, która ma być przyjęta do szpitala psychiatrycznego lub DPS. - Ponadto w celu zapewnienia dodatkowej i pełnej ochrony prawnej osób z zaburzeniami psychicznymi lub niepełnosprawnoœciš intelektualnš osobie przyjętej do DPS lub szpitala psychiatrycznego bez jej zgody sšd „ustanawia" (a nie - jak dotychczas „może ustanowić") adwokata lub radcę prawnego z urzędu, nawet bez wniesienia wniosku. - W przypadku przyjęcia do DPS bez zgody osoby przyjmowanej, a za zgodš przedstawiciela ustawowego, wymagane jest orzeczenie sšdu opiekuńczego. Okresowe badania stanu zdrowia psychicznego takich osób przeprowadza się będzie co najmniej raz na 6 miesięcy.

Funkcjonowanie Centrów Zdrowia Psychicznego i finansowanie œwiadczeń

Ważnymi regulacjami znowelizowanej ustawy sš zapisy dotyczšce Centrów Zdrowia Psychicznego, zgodnie z którymi opieka nad pacjentem ma być wielostronna, zintegrowana i łatwiej dostępna. Ustawa z dnia 29 wrzeœnia 2017 roku o zmianie ustawy o œwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze œrodków publicznych wprowadza tzw. Programy pilotażowe stwarzajšc formalnš możliwoœć, że pienišdze nie będš trafiały do œwiadczeniobiorców jak obecnie za usługę - dzień pobytu w szpitalu lub wizytę u lekarza, a za opiekę nad okreœlonš grupš mieszkańców. To rozwišzanie w pełni popierane jest przez Komisję Ekspertów do spraw Ochrony zdrowia Psychicznego powołanej przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Stosowanie przymusu bezpoœredniego w szpitalach służby więziennej

Wprowadzono regulacje o stosowaniu przymusu bezpoœredniego, przenoszšc je z aktu wykonawczego do Ustawy. Doprecyzowano też przepisy ustawy w takim zakresie, w jakim przepisy dotyczšce stosowania przymusu bezpoœredniego stosowane sš przez podmioty lecznicze inne niż szpitale. Obecnie już nie powinno budzić wštpliwoœci stosowanie œrodków przymusu bezpoœredniego w szpitalach więziennej. W dotychczasowym stanie prawnych funkcjonariusze Służby Więziennej mimo, że - jak wskazuje praktyka - często faktycznie uczestniczš w stosowaniu przymusu bezpoœredniego, nie byli do tego formalnie umocowani. Zwrócił na to uwagę Rzecznika Praw Obywatelskich kierujšc 27 paŸdziernika 2016 roku wystšpienie do Ministra Zdrowia. Regulacja zawarta w art. 18 ust. 9 znowelizowanej ustawy o Ochronie Zdrowia Psychicznego przewiduje obowišzek udzielania pomocy przy udzieleniu przymusu bezpoœredniego lekarzowi i pielęgniarce również przez funkcjonariuszy Służby Więziennej.

Precyzyjne przepisy dotyczšce monitoringu w izolatkach

Pozytywnie należy też ocenić uregulowanie stosowania monitoringu w pomieszczeniach służšcych izolacji. Na potrzebę uregulowania w formie ustawowej kwestii monitoringu Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał w piœmie do Ministra Zdrowia z dnia 5 stycznia 2016 roku. Ustawa wzmacnia rolę Ministra Zdrowia w zakresie koordynacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. Obecnie ważnym zadaniem będzie wydanie przez Ministra właœciwego do spraw zdrowia rozporzšdzenia dotyczšcego Programu Pilotażowego. Rzecznik Praw Obywatelskich będzie na bieżšco monitorował realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego a także Programu Pilotażowego.
ródło: rp.pl

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL