Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kraj

Klasa czy plemię? Sprawdź swojš przynależność

Fotorzepa/Danuta Matloch
Naukowcy z PAN rozpoczynajš realizację masowej ankiety internetowej - będš badać, czy po transformacji w 1989 roku w Polsce ukształtowały się konkretne i wyraŸne klasy społeczne. PAN w tej akcji skorzysta ze wsparcia medialnego "Rzeczpospolitej".

W latach 2011-2013 w Wielkiej Brytanii BBC, wspólnie z akademikami z Londynu i Manchesteru, zrealizowało wielkie i oryginalne metodologicznie badanie „The Great British Class Survey”.  Zrealizowano równolegle tradycyjne, reprezentatywne badanie sondażowe na próbie losowej i masowe, otwarte dla wszystkich, badanie internetowe.

Podobny projekt rozpoczynajš w Polsce badacze społeczni z Polskiej Akademii Nauk, a Głównym Partnerem Medialnym jest "Rzeczpospolita"

Wspólne dla projektów brytyjskiego i polskiego jest zainteresowanie strukturš społecznš i dwutorowa metodologia (klasyczny sondaż i badanie w Internecie). Różnic jest jednak więcej niż podobieństw.

Społeczeństwo brytyjskie jest tradycyjnie zainteresowane problematykš klas społecznych, a przekonania o istnieniu, kształcie i znaczeniu podziałów klasowych oraz własnym położeniu w strukturze klasowej sš głęboko ugruntowane w kulturze, œwiadomoœci i zachowaniach Brytyjczyków.

Czy w Polsce istniejš klasy społeczne?

W Polsce bywa z tym różnie. Wielu nie wierzy w istnienie klas, wielu nie potrafi ich nazwać, wielu z żadnymi klasami, nawet rozumianymi bardzo szeroko, nie identyfikuje się. Do takich wyników prowadzš zarówno badania opinii publicznej jak i projekty badawcze podejmowane w ramach akademickich nauk społecznych odwołujšcych się do różnych, trudnych do pogodzenia, tradycji teoretycznych i metodologicznych.

W Polsce, inaczej niż w Wielkiej Brytanii, publiczne zainteresowanie zróżnicowaniem klasowym trzeba dopiero systematycznie wzbudzać – przede wszystkim starajšc się odpowiedzieć na fundamentalne pytanie, czy procesy transformacji po roku 1989 ukształtowały już polskie społeczeństwo w takim stopniu, by można w nim trafnie, rzetelnie i przekonujšco dla opinii publicznej nazywać istniejšce klasy, podawać ich empiryczne charakterystyki i okreœlać liczebnoœci poszczególnych klas.

Odwołujšc się do ustalonych brytyjskich tradycji myœlenia o klasach, badacze realizujšcy GBCS przekonujšco zdefiniowali i udowodnili istnienie siedmiu klas. Jak jest w Polsce? Jesteœmy przekonani, że nie należy się u nas zaczynać badania klas z gotowym, ulubionym, czy „jedynie słusznym” schematem klas społecznych w głowie. Nie zaczynamy więc od definiowania klas, ale od okreœlenia najważniejszych wymiarów pozycji społecznej, które nakładajšc się na siebie i krzyżujšc się między sobš mogš dać asumpt do wnioskowania o istnieniu lub nieistnieniu w Polsce klas społecznych jako koherentnych i zamkniętych œrodowisk i sieci.

Ulokuj się w społeczeństwie

Prosimy wszystkich o pomoc w badaniu zapraszajšc wszystkich na stronę situs.pl i do wypełnienia prostej ankiety internetowej, w której każdy internauta będzie mógł sprawdzić, jak sam lokuje się na najważniejszych wymiarach zróżnicowania społecznego.

Te wymiary pozycji społecznej okreœlamy, odpowiednio, jako: materialny, sieciowy, edukacyjny, kulturowy i rynkowy.

Pierwszy opisuje położenie ludzi w kategoriach czystej zamożnoœci, drugi w kategoriach kontaktów i więzi z innymi, trzeci dotyczy wiedzy i umiejętnoœci oraz – co także istotne – posiadanych certyfikatów. Dwa ostatnie odnoszš się odpowiednio do: kompetencji w dziedzinie konsumpcji kultury oraz potencjału awansu na rynku. Łšcznie stanowiš o wielowymiarowym ulokowaniu każdej jednostki w naszym społeczeństwie.

Zbadaj swój kapitał

Indywidualna wiedza o własnym miejscu w społeczeństwie często okazuje się nierzetelna, albo nie do końca jasna. Sprowadzana jest często do stanu konta i pomija realne możliwoœci życiowe. Sprawy te sš oczywiœcie powišzane, ale nie tożsame. Dlatego współczesna socjologia przedstawia pozycję nie tylko jako odpowiedŸ na pytanie: „co masz?”, ale także „co wiesz?”, „kogo znasz?”, a co najważniejsze – „co jesteœ w stanie samodzielnie zrobić?”.

Liczš się więc sprawy, które skrajnie przeciwne tradycje intelektualne (od „panekonomisty” Garego Beckera po idola nowej lewicy Pierre’a Bourdieu) okreœlajš najczęœciej mianem „kapitałów”. Mamy więc kapitał materialny, ludzki, społeczny, kulturowy czyli odpowiednio pienišdze, wiedzę, znajomoœci i powišzania, czy „wyrobienie” (gusta i kompetencje kulturowe). Ale nie tylko - miejsce w społeczeństwie okreœla także aktywnoœć – społeczna i polityczna, dostęp do instytucji, pochodzenie, funkcjonowanie psychologiczne czy zdrowie. Sš to zasoby, które łšcznie wpływajš na szeroko rozumiane możliwoœci życiowe, zwłaszcza dlatego, że podlegajš rekonwersji – jeden kapitał można zamienić w inny (np. pienišdze w edukację i odwrotnie).

W naszym badaniu odchodzimy od ulegajšcego coraz większej inflacji znaczeniowej pojęcia kapitałów (w literaturze wymienia się ich coraz więcej i tworzy wcišż nowe) i wolimy mówić po prostu o ważnych wymiarach pozycji społecznej: materialnym, sieciowym, edukacyjnym, kulturowym i rynkowym.

Klasa czy plemię? SprawdŸ swojš przynależnoœć

Ankieta na stronie situs.pl jest okazjš do poznania własnego miejsca w społeczeństwie, a jednoczeœnie dostarcza nam szczegółowej wiedzy o strukturze polskiego społeczeństwa. Czy na podstawie zebranych danych – tych w Internecie i w sondażu na losowej próbie – ujrzymy obraz o wyraŸnych segmentach, które możemy okreœlić mianem klas, czy raczej dojdziemy do wniosku, że o klasach społecznych można mówić jedynie w luŸnym, metaforycznym sensie?

Na podstawie zebranych informacji spróbujemy zatem odpowiedzieć na pytanie, na ile żyjemy dziœ w Polsce w nowoczesnych plemionach odwołujšcych się do instytucjonalnej wspólnoty losu (podobne wykształcenie, wspólny zawód, wspólne miejsce lub sektor zatrudnienia i wynikajšcy z tego styl życia), a na ile hermetycznoœć tych „socjologicznych agregatów”, okreœlanych zwykle klasami, rozbijana jest przez różnorodnoœć krzyżujšcych się porzšdków społecznych.

Odpowiedziš na to pytanie z przyjemnoœciš podzielimy się z Czytelnikami Rzeczpospolitej.

Tymczasem zachęcamy do wzięcia udziału w naszym masowym badaniu internetowym: wejdŸcie na situs.pl.

Ireneusz Sadowski,  prof. dr hab. Bogdan W. Mach

Instytut Studiów Politycznych PAN

Głównym Partnerem Medialnym projektu jest "Rzeczpospolita"

ródło: rp.pl

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL