Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kosmos

Obejrzeć zagadkę kosmosu

Czarnej dziury nie można zbadać bezpoœrednio sondš, bowiem nigdy jej już nie opuœci.
NASA
Teleskopy w różnych miejscach Ziemi będš wspólnie obserwowały wybrane obszary nieba. Główny cel to zbadanie czarnej dziury.

Po raz pierwszy w historii badań naukowych astronomowie podejmujš próbę uzyskania obrazu czarnej dziury w centrum naszej galaktyki – Drogi Mlecznej. Obiekt ten nosi nazwę Sagittarius A*. Teleskop przyjrzy się również bardzo aktywnej supermasywnej czarnej dziurze w galaktyce Messier 87.

Dzięki temu nowoczesnemu przyrzšdowi astronomowie zamierzajš także przetestować ogólnš teorię względnoœci, przyjrzeć się, w jaki sposób czarna dziura pochłania materię, a być może nawet zaobserwować proces tworzenia się dżetów.

Teleskop już rozpoczšł pracę. To EHT – Event Horizon Telescope, wirtualne urzšdzenie wielkoœci naszej planety. Za jego pomocš astronomowie chcš zobrazować horyzont zdarzeń Sagittariusa A*. Masa tej czarnej dziury jest 4,3 mln razy większa od masy Słońca. Znajduje się ona 25 tys. 600 lat œwietlnych od Ziemi. Czarne dziury, z których nie wydobywa się już œwiatło, można obserwować dzięki œwieceniu dysku materii wokół nich. Obecnie wykorzystywane do tego celu teleskopy majš jednak zbyt małš rozdzielczoœć.

Czarna dziura (każda, nie tylko ta w centrum Drogi Mlecznej), pochłania wszelkš materię, jaka znajdzie się zbyt blisko. Mimo olbrzymich rozmiarów i niepowstrzymanej aktywnoœci nikomu dotychczas nie udało się uzyskać obrazu otoczenia czarnej dziury ani jej horyzontu – granicy, spoza której ani materia, ani œwiatło już się nie wydostajš. Pierwszych obserwacji już dokonano – nowy teleskop zbierał dane od 5 do 14 kwietnia. Upłynie jednak kilka miesięcy, zanim naukowcy je rozszyfrujš – dopiero wtedy będzie wiadomo, czy eksperyment się powiódł.

Event Horizon Telescope wykorzystuje technikę interferometrii wielkobazowej (Very Long Baseline Interferometry – VLBI), która polega na wykorzystaniu wielu oddalonych od siebie teleskopów. Ponieważ znajdujš się w różnych miejscach globu, obserwujš ten sam obiekt w kosmosie pod innym kštem. To umożliwia uzyskanie obrazu o wysokiej rozdzielczoœci.

W skład EHT wchodzš teleskopy na Hawajach (Caltech Submilimeter Observatory), w Chile (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array), Meksyku (Large Milimeter Telescope Alfonso Serrano), Antarktydzie (South Pole Telescope), we Francji i w Hiszpanii. Tworzš one dokładny obraz bardzo małych obszarów nieba. Im dalej od siebie znajdujš się teleskopy, tym dokładniejszy obraz sš w stanie osišgnšć.

EHT zbiera tak dużo danych, że nie będzie możliwe przesłanie ich za poœrednictwem internetu. Dlatego będš one najpierw przechowywane lokalnie, a dopiero potem dostarczane do Instytutu Maxa Plancka w Niemczech oraz do Haystack Observatory w Massachusetts, gdzie zostanš przetworzone.

masz pytanie, wyœlij e-mail do autora: k.kowalski@rp.pl

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL