Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kadry

Ochrona działacza zwišzkowego przed zwolnieniem nie jest bezwzględna

123RF
Całokształt okolicznoœci faktycznych, w tym także wskazane przyczyny wypowiedzenia, mogš uzasadniać oddalenie roszczenia pracownika, który jest chronionym działaczem zwišzkowym, o przywrócenie do pracy i zasšdzenie w to miejsce odszkodowania. W szczególnie uzasadnionych przypadkach roszczenie pracownika może zostać oddalone nawet bez zasšdzania odszkodowania w miejsce przywrócenia do pracy.

Takie stanowisko zajšł Sšd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2017 r. (I PK 221/16).

Stan faktyczny

Pracownica zawarła ze szkołš podstawowš umowę o pracę na stanowisko głównej księgowej. Rada Miasta, na obszarze którego położona była szkoła powódki, uchwaliła z dniem 1 sierpnia 2012 r. utworzenie nowej jednostki organizacyjnej, majšcej przejšć obsługę księgowo-finansowš wszystkich jednostek oœwiatowych, których organem prowadzšcym jest miasto. Według ustalonego harmonogramu, obowišzki księgowo-finansowe w szkole powódki miały zostać przejęte 1 sierpnia 2013 r. Do tego czasu stosunek pracy z powódkš miał ulec rozwišzaniu.

Przez cały okres zatrudnienia pracownica nie była zrzeszona w organizacjach zwišzkowych, mimo że w placówce działały dwa zwišzki zawodowe. W grudniu 2012 r. wstšpiła jednak do zwišzku zawodowego i na mocy uchwały została objęta ochronš w zwišzku z pełnieniem funkcji przedstawiciela zwišzku zawodowego w placówce. Z uwagi na zaplanowane zwolnienia, szkoła zwróciła się do zwišzku zawodowego z proœbš o wyrażenie zgody na rozwišzanie stosunku pracy z pracownicš. Zwišzek zawodowy odmówił wyrażenia zgody. Pomimo nieuzyskania zgody, 18 kwietnia 2013 r. wypowiedziano pracownicy stosunek pracy, wskazujšc jako przyczynę likwidację stanowiska pracy. Od wypowiedzenia pracownica wniosła odwołanie, domagajšc się przywrócenia do pracy i wypłaty wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Orzeczenia sšdów

Sšd I instancji nie podzielił stanowiska zwolnionej pracownicy i oddalił powództwo w całoœci. W ocenie sšdu, pracownica nadużyła gwarancji ochrony zatrudnienia, a takie zachowanie nie korzysta z przewidzianej ochrony jako obejœcie przepisów prawa. Sšd podkreœlił, że pracownica aż 20 lat nie widziała potrzeby zapisania się do zwišzku zawodowego. Decyzję o wstšpieniu podjęła dopiero w chwili „zagrożenia", majšc na celu wyłšcznie zapewnienie trwałoœci zatrudnienia. Wyrok pracownica zaskarżyła w całoœci.

Sšd II instancji zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasšdził od szkoły na rzecz pracownicy odszkodowanie w wysokoœci trzymiesięcznego wynagrodzenia, oddalajšc apelację powódki w pozostałym zakresie. Powodem zmiany wyroku było uznanie, iż ze względu na naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę pracownikom szczególnie chronionym, powództwo należało jednak częœciowo uwzględnić. Zasšdzenie odszkodowania w miejsce żšdania pracownicy o przywrócenie do pracy było wyrazem uprawnienia sšdu do uwzględnienia roszczenia alternatywnego, w sytuacji gdy zgłoszone roszczenie okazuje się nieuzasadnione.

Pracownica wniosła skargę kasacyjnš. Sšd Najwyższy podzielił stanowisko sšdu II instancji. W uzasadnieniu podkreœlił, iż jest możliwe, wbrew żšdaniu pracownika, zasšdzenie odszkodowania w miejsce dochodzonego przywrócenia do pracy, zwłaszcza majšc na względzie społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa i zasady współżycia społecznego. Ochrona zwišzkowa nie może być nieusprawiedliwionym społecznie i gospodarczo przywilejem, w zwišzku z tym nie może mieć charakteru bezwzględnego. Roszczenie o przywrócenie do pracy chronionego w sposób szczególny pracownika nie może być uwzględniane automatycznie, bez uprzedniego zbadania konkretnego przypadku, w tym w szczególnoœci przyczyn zwolnienia. Z kolei przyznanie odszkodowania w miejsce dochodzonego przywrócenia do pracy w tych konkretnych okolicznoœciach sprawy jest uzasadnione i sprawiedliwe.

Sšd Najwyższy jeszcze raz przypomniał, że ocena, czy w danej sytuacji doszło do naruszenia społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa oraz zasad współżycia społecznego, leży w granicach swobodnego uznania sędziowskiego.

Zdaniem eksperta

Łukasz Chruœciel, radca prawny, partner kierujšcy Biurem Kancelarii Raczkowski Paruch w Katowicach

Komentowany wyrok porusza bardzo ważnš dla pracodawców kwestię postępowania z pracownikami objętymi szczególnš ochronš, w sytuacji, gdy dalsze kontynuowanie zatrudnienia jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych.

W swoich orzeczeniach Sšd Najwyższy wielokrotnie podkreœlał cel ochrony zwišzkowej, jakim jest zagwarantowanie działaczowi niezależnoœci w wypełnianiu swojej funkcji. Wskazywał również, iż działalnoœć zwišzkowa nie może być pretekstem do nieuzasadnionego uprzywilejowania pracownika, zwłaszcza w zakresie trwałoœci stosunku pracy. Z tego względu ochrona zwišzkowa może zostać „przełamana", gdy korzystanie z niej jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem takiej ochrony.

Objęcie pracownika ochronš zwišzkowš po podjęciu przez pracodawcę działań zmierzajšcych do jego zwolnienia może zostać uznane za nadużycie prawa, gdy z okolicznoœci faktycznych danej sprawy wynika, iż nastšpiło to wyłšcznie w celu uzyskania ochrony przed rozwišzaniem umowy o pracę. Co istotne, powołanie się na nadużycie prawa może być uzasadnione nie tylko w sytuacjach, w których pracownik dopuœcił się ciężkich naruszeń obowišzków pracowniczych uzasadniajšcych zwolnienie dyscyplinarne, ale również w przypadku zaistnienia przyczyn uzasadniajšcych rozwišzanie umowy z zwykłym trybie (tj. za wypowiedzeniem).

Warto również zwrócić uwagę, iż organy zwišzkowe, podejmujšc decyzję w przedmiocie zgody na rozwišzanie stosunku pracy z chronionym działaczem zwišzkowym, powinny wzišć pod uwagę wszelkie okolicznoœci konkretnego przypadku. Jeżeli zarzšd organizacji zwišzkowej nie wykaże obiektywizmu, nadużyje swoich uprawnień i weŸmie w obronę działacza zwišzkowego, który w okolicznoœciach danego przypadku na ochronę nie zasługuje, może to również stanowić podstawę odmowy uwzględnienia roszczenia o przywrócenie do pracy ze względu na nadużycie prawa do ochrony zwišzkowej lub sprzecznoœć żšdania przywrócenia do pracy ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa podmiotowego bšdŸ zasadami współżycia społecznego (wyrok SN z 14 maja 2014 r., II PK 202/13).

SN w wielu wyrokach podkreœla, że ochrona nie obejmuje działaczy zwišzkowych ciężko naruszajšcych obowišzki pracownicze. Komentowany wyrok jest istotny, bo przyczyny zwolnienia nie dotyczyły pracownika, czyli rozwišzanie umowy było przez niego niezawinione. Dziwi jednak brak konsekwencji SN – skoro uznał, że miało miejsce nadużycie prawa do ochrony, a przyczyny wypowiedzenia były uzasadnione, powinien oddalić również roszczenie o odszkodowanie.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL