Projekt X, w ramach którego będą finansowane badania nad nowymi technologiami, wystartuje w listopadzie. Zakłada on, że Narodowe Centrum Badań i Rozwoju będzie wzorować się na amerykańskiej agencji DARPA, realizującej najbardziej innowacyjne zamówienia dla armii USA.

NCBR nie będzie więc już tylko dystrybuować unijnych pieniędzy i kontrolować, czy beneficjenci wywiązują się z procedur, ale będzie inicjować i koordynować innowacyjne projekty. W tym celu uruchomi serię programów badawczych na potrzeby poszczególnych sektorów gospodarki.

„Rzeczpospolita" poznała pierwsze inwestycje realizowane w ramach Projektu X. Pierwszym zamawiającym będą samorządy (prawdopodobnie Kraków) oraz państwowe spółki z dużym taborem aut (jak np. Poczta Polska i firmy energetyczne). Jeszcze w tym roku ogłoszony zostanie pionierski program stworzenia systemu elektrycznej komunikacji miejskiej. NCBR chce przeznaczyć na stworzenie niezbędnych technologii 100 mln zł.

– System powinien charakteryzować się pozytywnym oddziaływaniem na sieć elektroenergetyczną – podkreśla prof. Maciej Chorowski, dyrektor NCBR. Chodzi o to, by pobierać prąd wtedy, kiedy jest go w nadmiarze, a zasilaniem z magazynów energii posługiwaćsię w godzinach elektrycznego szczytu.

Lista przedsięwzięć, które mają być realizowane w formule DARPA, jest otwarta. Docelowo ma być ich kilka rocznie. Jednym z nich jest projekt pierwszego polskiego auta elektrycznego, które miałoby być zaoferowane miastom i państwowym spółkom. Kolejny zaś ma dotyczyć działań modernizacyjnych w energetyce, wydłużających życie niektórych z bloków energetycznych.

– Muszą być w związku z tym przebudowane w taki sposób, by ograniczyć emisje, zwiększyć możliwość współpracy ze źródłami odnawialnymi, podwyższyć sprawność termodynamiczną, a wszystko to w ramach racjonalnej ceny – zastrzega dyrektor Chorowski.

NCBR spodziewa się, że Projekt X stanie się jednym z filarów finansowania prac badawczych związanych z realizacją planu Morawieckiego.

Marcin Kowalik, partner funduszu Black Pearls, uważa, że zmiana modelu działania NCBR jest słuszna, a postawienie za wzór DARPA ambitne. Zastanawia się jednak, czy ten plan zadziała w przypadku samorządów. – Te mają średnią motywację, szczególnie w porównaniu z motywacją armii USA, która chce mieć nowoczesną broń – podkreśla Kowalik.