Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Gospodarka Obiegu Zamkniętego

Odpad to nie śmieć, to surowiec do produkcji

Jak zwiększyć wykorzystanie tego, co zostało wytworzone?

Podczas drugiej odsłony debaty nad gospodarkš o obiegu zamkniętym eksperci dyskutowali na temat zwiększenia wykorzystania tego, co zostało już wyprodukowane, oraz ograniczenia zużycia surowców i wytwarzania odpadów, których nie można ponownie użyć. Dr inż. Tomasz Szczygielski z Centrum Materiałów Antropogenicznych Politechniki Warszawskiej rozpoczšł debatę na temat gospodarowania odpadami powstajšcymi w wyniku produkcji.

– Raporty Unii Europejskiej mówiš jasno, że wytwarzamy około 2,5 mld odpadów, które generujš ponad 700 mld euro kosztów rocznie. Koszty te obcišżajš europejskš gospodarkę. Istotš circural economy jest niewytwarzanie odpadów. Nie przetwarzanie, ale profilaktyka jest esencjš. Musi występować symbioza pomiędzy tym, kto wytwarza, i tym, kto gospodaruje tymi odpadami. W przypadku polskiej gospodarki wydaje się, że sš to odpady głównie mineralne, które mogš być zagospodarowane poprzez symbiozę górnictwa i energetyki z infrastrukturš – mówił dr Szczygielski.

Odpady na wagę złota

Bogusława Brzdškiewicz, zastępca dyrektora w Departamencie Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Œrodowiska, zwróciła uwagę na istotę profilaktyki, czyli koniecznoœci ograniczenia wytwarzania odpadów.

– Powinniœmy zaczšć od ekoprojektowania, bo to jest poczštek obiegu zamkniętego. Używać takich materiałów, które będziemy w stanie poddać recyklingowi. Nie powinniœmy tego położyć na składowisko lub poddać obróbce termicznej, czyli spalić. Wiele ustaw, które funkcjonujš w polskim obrocie prawnym, ma przepisy mówišce o tym, że producenci muszš brać pod uwagę eko-design. Co nam się udaje? Na pewno selektywne zbieranie odpadów. 50 proc. gmin już zbiera selektywnie odpady komunalne zgodnie z rozporzšdzeniami z poczštku lipca bieżšcego roku. Ważne, żeby odpady już u Ÿródła były zbierane jako czysty surowiec – mówiła Brzdškiewicz.

Przedstawicielka resortu œrodowiska zaznaczyła, że to dobry kierunek dla gospodarki odpadami komunalnymi. Jej zdaniem brakuje wcišż dobrej praktyki i zachęty w społeczeństwie.

– Jest trochę tak, że jeżeli możemy zarobić na zbieraniu puszek, makulatury, to rzeczywiœcie odnosimy je do skupów i zagospodarowanie tymi odpadami jest odpowiednie. Duża jest rola gmin, aby nauczyć mieszkańców wrzucania œmieci do odpowiedniego pojemnika. To przyniesie wiele korzyœci. Jeżeli gmina będzie posiadała czysty surowiec, będzie mogła go oddać do recyklingu i na tym zarobi – powiedziała Brzdškiewicz.

Arkadiusz Fiuk, członek Rady Programowej Zwišzku Pracodawców Gospodarki Odpadami, zwracał uwagę na kwestie podnoszenia œwiadomoœci ekologicznej społeczeństwa i wytworzenie mody na życie w zgodzie z naturš.

– Człowiek powinien żyć w symbiozie z otoczeniem. Istotne jest nieprodukowanie odpadów, wytwarzanie ich jak najmniej, a przede wszystkim produkowanie tylko odpadów łatwych do przetworzenia i przyjaznych dla œrodowiska. Branża odpadowa dostosowuje się do przepisów prawa. Ta branża nie jest jedynym ogniwem całego systemu, ponieważ głównym elementem jest społeczeństwo. Œwiadomoœć ekologiczna jest istotš sprawy. Wykopaliny możemy zastšpić odpadami bšdŸ surowcami, które siejš mniejsze spustoszenie w œrodowisku. Odpady muszš być poddane odzyskowi, recyklingowi i to zakładajš dyrektywy UE i legislacja krajowa. Musimy robić wszystko, aby nie tylko osišgać poziomy założone w rozporzšdzeniach, ale żeby przeć do przodu – mówił Fiuk.

Mieszane odpady ciężko jest poddać ponownej obróbce. W przedsiębiorstwach problem stanowiš także biologiczne odpady. Jak wyseparować tego rodzaju odpady, aby nie tylko muchy mogły z nich skorzystać? Arkadiusz Fiuk zwrócił uwagę na rozwišzanie, jakim jest zachęta finansowa dla mieszkańców gmin. Jego zdaniem społeczeństwo musi widzieć efekt segregacji, a także widzieć, w jaki sposób sš przetwarzane odpady.

– Nie mogš widzieć wyłšcznie œmiecia, czyli czegoœ niepotrzebnego, lecz potencjalnie użyteczny surowiec. Z bioodpadów można wytworzyć kompost albo przetworzyć go energetycznie i spożytkować w procesie termicznym. Tworzywa sztuczne doskonale nadajš się do wytworzenia energii cieplnej czy elektrycznej. Zauważalnie strumień segregowania odpadów jest wyższy, ale wcišż musimy się tej segregacji nauczyć – odpowiedział Fiuk.

Zastępca dyrektora w Departamencie Gospodarki Odpadami przypomniała o rozporzšdzeniu, które weszło w życie 1 lipca i okreœliło liczbę pojemników, kolory i frakcje, jakie majš być w nich zbierane.

– To rozporzšdzenie wprowadza selektywne zbieranie bioodpadów. W zwišzku z vacatio legis gminy najpóŸniej do 2021 roku muszš wprowadzić podział odpadów typu papier, szkło, metale, tłuczeń i bioodpady. Jednš z naszych propozycji będzie zwolnienie z opłaty osób, które będš miały przydomowe kompostowniki – mówiła Brzdškiewicz.

Maciej Krzyczkowski, radca generalnego dyrektora ochrony œrodowiska, wskazuje na ogromnš rolę edukacji osób, które zamiast do kosza, œmieci wrzucajš do pieca.

– Na pewno ważna jest edukacja, choć to nie będzie łatwe. Zajmuję się tym od dziesięciu lat i widzę postępy, ale nie sš spektakularne. Kary to pierwsza rzecz, która najszybciej i najskuteczniej mobilizuje do zachowań proœrodowiskowych. Nie jestem zwolennikiem takiego podejœcia, choć w tym przypadku metoda kija i marchewki się sprawdza. Skupiajšc się na marchewkach, zachęta to jeden z elementów wspierajšcych przejœcie do gospodarki o obiegu zamkniętym – mówił Krzyczkowski.

Reputacja ponad wszystko

Julia Patorska, lider zespołu ds. analiz ekonomicznych Deloitte, uznała, że edukacja nie może być jedynym rozwišzaniem. Ważne jest podnoszenie œwiadomoœci. – Bardzo ważna jest rozszerzona odpowiedzialnoœć producenta. Duże cele i wymogi sš nałożone na odpady komunalne, natomiast równoczeœnie wymogi dotyczšce recyklingu cišżš na producentach, którzy wprowadzajš produkty w opakowaniach na rynek. Mówimy o dwóch różnych regulacjach i pytanie, czy te systemy widzš się wzajemnie, ponieważ mówimy o tym samym odpadzie. Z jednej strony producent i produkt w opakowaniu trafia na rynek, po czasie staje się odpadem i jest w rękach klienta, następnie w rekach gminy. Jak więc zazębić te dwa systemy i znaleŸć symbiozę, żeby wymóg dla producenta stawał się jednoczeœnie wymogiem dla klienta i gminy? Obecnie nie mamy jednej ustawy, która objęłaby te podmioty – zauważyła Patorska.

Bogusława Brzdškiewicz ujrzała szansę w regulacjach prawnych. – Niestety, nic innego niż stworzenie przepisów prawnych tutaj nie pomoże. Prawdopodobnie trzeba zaczšć od forum unijnego, tam opracowujemy wspólnie przepisy, które póŸniej przekładajš się na przepisy krajowe. Unia Europejska wprowadziła już regulacje zabraniajšce postarzania sprzętu, były podejrzenia, że producenci na przykład elektroniki czy sprzętów elektrycznych na dany okres czasu je produkujš i po danym okresie musimy kupić nowy produkt. Unia Europejska już na to zwraca uwagę. Innš sprawš sš torby foliowe, widzimy często powiewajšce na drzewach, ulicach i chodnikach. Tylko przepisami możemy reagować na niektóre zachowania w gospodarce odpadami. Nie będziemy mogli za darmo pobierać toreb foliowych – powiedziała Brzdškiewicz.

Jej zdaniem klient sięga w pierwszej kolejnoœci po produkt za przystępnš cenę, idea ekologicznego opakowania to kwestia drugorzędna. Hanna Marliere, dyrektor zarzšdzajšca z Green Management Group, zabrała głos w sprawie œwiadomoœci konsumenckiej i trendów napędzanych przez marketing.

– Gospodarka o obiegu zamkniętym to przede wszystkim model gospodarczy. Musimy patrzeć na koszty, przychody i wynik ekonomiczny. Ale skoro jest to model gospodarczy, to gospodarkę napędza konsument i jego œwiadomy wybór. Zatem im bardziej wyedukujemy społeczeństwo, tym lepiej będzie ten tryb gospodarczy wyglšdał. Dużš częœć produktu stanowi jego opakowanie, które jest dla klienta atrakcyjne i stanowi głównie powierzchnię reklamowš. Jest popyt na butelki PET koloru niebieskiego, dlaczego więc produkowane sš różowe, zielone czy szare? Ponieważ konsument chce takš butelkę kupić – zauważa Marliere.

Jej zdaniem koszty gospodarowania odpadami komunalnymi będš rosły i nie sprawdzi się system skrupulatnej segregacji, dzięki której gminy obniżš opłaty za wywóz œmieci.

– Gmina może zabezpieczyć opłaty przed podwyżkš, lecz formalnie ich nie obniży. Ludzie, słyszšc, że będzie obniżona opłata, nie majš na myœli braku wzrostu opłaty, lecz oczekujš informacji o jej obniżeniu. Przykładowo z 12 na 8 zł. Takiej sytuacji w Polsce nie będzie już nigdy. Nigdy gospodarowanie odpadami nie będzie tańsze. Recyklerzy, wprowadzajšc nowe technologie ponownego przetworzenia produktów – szczególnie tych, których obecnie nie opłaca się kolejny raz wykorzystywać – będš ponosić coraz większe koszty – powiedziała Marliere.

Największš rotację ma butelka po piwie. Czy wystarczy ograniczyć lub wykluczyć niektóre produkty z produkcji? Hanna Marliere uważa, że nie można zakazać tego na wolnym rynku.

– Producenci i designerzy wyprzedzajš o całš epokę przemysł przetwórczy. Mamy więc odłożonš w czasie możliwoœć przetworzenia danego produktu lub substancji, ponieważ przemysł przetwórczy jest bardziej złożony, musi przeanalizować zawartoœć odpadów, co można z nich wytworzyć, w jakich procesach fizyko-chemicznych i rozebrać to na częœci pierwsze – mówiła Marliere.

Surowiec dla przemysłu

Dr inż. Tomasz Szczygielski z Politechniki Warszawskiej zwrócił uwagę na odpady przemysłowe, z którymi jest znacznie łatwiej pracować, ponieważ sš one bardziej jednorodne.

– Pierwszy wniosek jest taki, że regulacje sš niezbędne, że wolny rynek tego tematu nie załatwi. Jeżeli rzšd mówi, że nasza energetyka bazuje na paliwach kopalnych i węglu, to oznacza, że górnictwo wytwarza od 30 do 40 mln ton odpadów, które sš zasobem. Energetyka wytwarza kolejne 20 mln ton popiołu i kilka milionów ton gipsu, które sš zasobem. Rzšd powinien to zauważyć w strategii surowcowej i w mapie drogowej, że te zasoby w pierwszej kolejnoœci powinny trafić do infrastruktury nie jako odpad, lecz jako produkty. W ten sposób 30 mln ton mineralnych zasobów antropogenicznych nie musi być problemem, może być szansš. Infrastruktura musi zlecić poprzez ekoprojektowanie dróg, autostrad, które będzie widziało zasób antropogeniczny, jako priorytetowy w gospodarce i w ten sposób oszczędzajšc zasoby naturalne. Wydaje się, że jesteœmy na dobrym kursie, jednak trzeba przejœć do realnych regulacji gospodarczych – mówił Szczygielski.

Czy przedsiębiorstwa nadšżajš za zmianš przepisów i czy wiedzš, jak je stosować? Jest to problem głównie dla małych i œrednich firm. Maciej Krzyczkowski zajmuję się zarzšdzaniem œrodowiskowym w Generalnej Dyrekcji Ochrony Œrodowiska. Duże nadzieje pokłada w certyfikowaniu przedsiębiorstw.

– Uważam, że certyfikaty eliminujš element uznaniowoœci, zachowujš konkretne standardy przyznawania. Przyznajšc certyfikat, mamy pewnoœć, że dana firma spełnia wygórowane wymagania, przedstawia wiarygodne dane. W branży zużytego sprzętu czy recyklingu opakowań audytorzy EMAS zostali oddelegowani do tego typu audytów ze względu na wiarygodnoœć danych. Myœlę, że w branży odpadowej wiarygodnoœć danych to jeden z problemów, z którymi borykamy się od lat – przyznał Krzyczkowski.

Zielony biznes

– Co stoi na przeszkodzie, żeby Ministerstwo Infrastruktury czy Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, rozpisujšc przetarg na kolejne 20 km drogi, jako element obligatoryjny zarzšdziły, że co najmniej 20 proc. kruszyw ma być pochodzenia wtórnego? – zapytała Hanna Marliere.

– Zastanawiam się, czy wynika to ze strachu przed jakoœciš, że jeœli coœ wykonamy z tworzywa wtórnego, to straci na wartoœci? Bardzo dużš rolę w tym momencie odegrajš certyfikaty jakoœci. Brakuje programów wskazujšcych na jakoœć danego surowca. Zamawiajšcemu zależy na racjonalnym wydawaniu pieniędzy, więc również na tym, aby wykonana droga nie popękała przez najbliższe 30 lat. Certyfikacja to wspaniały mechanizm, który promuje podmioty, które same się zgłaszajš. Mamy postęp naukowo-techniczny i coœ, co dzisiaj jest supernowoczesne, za trzy–cztery lata będzie passé. Natomiast objęcie certyfikatem zobowišzuje firmę do cišgłego doskonalenia procesów konsumenckich i produkcyjnych. Będzie można zaobserwować proces rozpędzania się tej gospodarki o obiegu zamkniętym, która stanie się faktem – mówiła Marliere.

Arkadiusz Fiuk zwrócił uwagę na koniecznoœć atrakcyjnoœci odpadu. Jego zdaniem powinien być on atrakcyjny w procesie produkcyjnym i łatwy w obróbce.

– Odpad musi być łatwo przetwarzalny i ekonomicznie opłacalny. Wcišż postrzegamy odpad jako coœ zbędnego, nie patrzymy na niego jako na surowiec. Klienci muszš mieć œwiadomoœć, że produkt wytworzony z surowców wtórnych jest równowartoœciowym produktem tak jak ten wytworzony z pierwszorzędnego surowca. W jaki sposób zachęcić do wykorzystywania odpadów wytworzonych w procesie produkcji? OdpowiedŸ nie jest łatwa, czynników jest wiele i myœlę, że kiedy je skumulujemy, przyniosš korzyœci finansowe – podsumował Fiuk.

Hanna Marliere, dyrektor zarzšdzajšca, Green Management Group

Edukacja, edukacja i jeszcze raz edukacja. Motorem napędowym gospodarki jest konsument. Jeœli chodzi o narzędzia administracyjne, potrzebna jest współpraca między resortami. Potrzebne jest wspólne i przemyœlane prawo oraz jednoznaczne dane i ich wielopłaszczyznowa analiza. Modny jest trend zero waste, kupujšc w sklepie szynkę możemy jš zapakować do własnego pudełeczka, ekspedientka nie powinna obawiać się sanepidu, innym przykładem sš mleczarnie. Niedomknięty jogurt jest odpadem do unieszkodliwienia i producent formalnie nie może przekazać go do skarmiania zwierzšt. W wielu miejscach można szukać sposobu na uproszczenie.

Dr inż. Tomasz Szczygielski, Politechnika Warszawska

Synergia w gospodarce jest konieczna, aby uwolnić zasoby i pomóc przedsiębiorstwom zamienić je na produkty antropogeniczne. Przedsiębiorstwa poniosš w ten sposób mniejsze koszty. Proste zasoby w gospodarce mogę być uwolnione tylko poprzez dobre regulacje wydane przez Ministerstwo Rozwoju. Rzšd musi wzišć odpowiedzialnoœć za wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym. Bierze odpowiedzialnoœć co najmniej trzema dokumentami: strategia odpowiedzialnego rozwoju, w której widać dwa istotne elementy, czyli mapę drogowš oraz politykę surowcowš kraju. Wydaje się, że te dwa dokumenty mogš spowodować zasadniczš zmianę regulacyjnš.

Arkadiusz Fiuk, członek Rady Programowej Zwišzku Pracodawców Gospodarki Odpadami

Nie możemy wytwarzać odpadów, działajšc przeciwko sobie. Gospodarowanie odpadami w domu nie jest problemem, to kwestia edukacji, zachęty i trochę samodyscypliny. Na gospodarkę odpadami powinniœmy patrzeć przez pryzmat skutków. Wszystkim zależy na komforcie życia i czystym œrodowisku. IdŸmy w kierunku wytwarzania jak najmniejszej iloœci odpadów, na wytwarzania surowców, które przysłużš się społeczeństwu i gospodarce. Trzeba zachęcić przedsiębiorstwa do wykorzystywania takich surowców do produkcji, do ekoprojektowania surowców wtórnych i pokazać, że ich wykorzystywanie w procesie produkcji jest modne, oszczędne i ekologiczne.

Maciej Krzyczkowski, radca generalnego dyrektora ochrony œrodowiska

Gospodarka o obiegu zamkniętym to modne pojęcie, ale jest to też pewnego rodzaju ewolucja w podejœciu do ochrony œrodowiska. Ważne elementy na dziœ to przede wszystkim wiarygodne dane, zachęty oczekiwane przez biznes oraz edukacja. Od lat zajmuję się systemami zarzšdzania œrodowiskowego, certyfikacjš œrodowiskowš firm i upatruję w tym pewnej nadziei. W ramach systemów zarzšdzania typu EMAS, czyli czerpania przez firmę profitów z zarzšdzania œrodowiskowego, firmy dobrowolnie poddajš się przeœwietleniu. To jest pomysł, by powišzać zachęty z rodzajem certyfikacji poœwiadczajšcej, że dana firma ma ekologiczne podejœcie do œrodowiska.

Bogusława Brzdškiewicz, zastępca dyrektora w Departamencie Gospodarki Odpadami

Wiele państw Unii Europejskiej ma wcišż problem z pomysłem na wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym. W Polsce zaczęło się dużo dziać w tym temacie. W pięciu gminach prowadzony jest program pilotażowy wdrożenia obiegu zamkniętego. Jesteœmy na poczštku drogi, wszyscy musimy się tego nauczyć. W Ministerstwie Œrodowiska pracujemy nad danymi o produktach i odpadach, to będzie ogromna baza zawierajšca wszystkie dokumenty potwierdzajšce œcieżkę odpadu – jak został wytworzony, jak wprowadzony do systemu, gdzie przetransportowany i przetworzony. Liczymy, że to wskaże nam być może nieprawidłowoœci.

Julia Patorska, lider Zespołu ds. Analiz Ekonomicznych Deloitte

Ważne jest podnoszenie œwiadomoœci. Przedsiębiorstwa działajš przede wszystkim dla zysku i będš w pierwszej kolejnoœci patrzeć na swoje przychody i koszty. To, co nazywamy gospodarkš, to miliony decyzji, jakie każdego dnia podejmuje obywatel czy przedsiębiorca. Wyzwanie zwišzane z obiegiem zamkniętym jest trudne, ponieważ dotykamy cross-sektorowo wielu obszarów. Zmiana nie może się wydarzyć wyłšcznie w Ministerstwie Rozwoju czy w odpadach komunalnych, lecz wszędzie. Stšd koniecznoœć współpracy w całym łańcuchu wartoœci, współpracy wielu branż. W jednej branży produkt stanie się odpadem, dla innej będzie już surowcem.

 

ródło: rp.pl

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL