Proces zatwierdzania taryfy za wodę i ścieki dla wielu przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych zakończy się wydaniem przez organ regulacyjny – dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – decyzji odmownej i określeniem przez organ taryfy tymczasowej. W wielu przypadkach takie postępowanie organu będzie słuszne, jednakże często takie działanie pozbawione będzie podstaw prawnych, naruszać będzie zatem powszechnie obowiązujące przepisy, a w konsekwencji narazi przedsiębiorstwa na zaniżone w stosunku do realnych kosztów i należnej marży zysku ceny i stawki opłat.

Do zatwierdzenia

Jak wynika z art. 24b ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (DzU z 2020 r., poz. 2028 ze zm., dalej: ustawa), taryfa podlega zatwierdzeniu przez organ regulacyjny z wyłączeniem taryfy zmienionej w związku ze zmianą stawki podatku od towarów i usług. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne przekazuje organowi regulacyjnemu wniosek o zatwierdzenie taryfy w terminie 120 dni przed dniem upływu okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy. Obecnie zatem dla większości przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych postępowanie w sprawie zatwierdzenia taryfy za wodę i ścieki albo jest w toku, albo właśnie zostało zakończone, często decyzją negatywną – a więc odmawiającą zatwierdzenia taryfy.

Czytaj też: Nowe taryfy na wodę i ścieki do zatwierdzenia

W toku postępowania taryfowego organ regulacyjny, w terminie 45 dni od dnia otrzymania wniosku, ocenia projekt taryfy oraz uzasadnienie pod względem zgodności z przepisami ustawy oraz przepisami ustawy z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, a także analizuje zmiany warunków ekonomicznych wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działalności gospodarczej, w tym marżę zysku, oraz weryfikuje koszty pod względem celowości ich ponoszenia w celu zapewnienia ochrony interesów odbiorców usług przed nieuzasadnionym wzrostem cen.

Jeżeli wynik oceny, weryfikacji lub analizy jest pozytywny, organ regulacyjny zatwierdza taryfę w drodze decyzji. Jeżeli wynik oceny, weryfikacji lub analizy jest negatywny, organ regulacyjny odmawia, w drodze decyzji, zatwierdzenia taryfy oraz nakłada obowiązek przedłożenia poprawionego projektu taryfy lub poprawionego uzasadnienia, wskazując elementy projektu taryfy lub uzasadnienia wymagające poprawienia.

Jeżeli natomiast wynik oceny, weryfikacji lub analizy jest negatywny z powodu warunków ekonomicznych wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działalności gospodarczej, wskazujących na konieczność obniżenia cen i stawek opłat poniżej cen i stawek opłat zawartych w projekcie taryfy, a przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie przedłożyło w terminie określonym w decyzji poprawionego projektu taryfy lub poprawionego uzasadnienia, organ regulacyjny określa, w drodze decyzji, tymczasową taryfę, biorąc pod uwagę warunki ekonomiczne wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne oraz zapewniając pokrycie uzasadnionych kosztów tego przedsiębiorstwa.

Należy wobec powyższego podkreślić, że do zastosowania przez organ tego trybu konieczne jest łączne spełnienie następujących warunków:

- wydanie decyzji o odmowie zatwierdzenia taryfy przez organ regulacyjny,

Autopromocja
CFO Strategy & Innovation Summit 2021

To już IV edycja kongresu dla liderów świata finansów

WEŹ UDZIAŁ

- wydanie decyzji odmownej z powodu warunków ekonomicznych wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działalności gospodarczej,

- wynik oceny, weryfikacji lub analizy wskazuje na konieczność obniżenia cen i stawek opłat,

- przedsiębiorstwo nie przedłożyło w wyznaczonym terminie poprawionego wniosku lub uzasadnienia.

Najistotniejszą kwestią, nieznajdującą żadnych wyjątków regułą, jest zasada, iż przepis ten może znaleźć zastosowanie wyłącznie wtedy, kiedy wskazane w nim przesłanki zostaną spełnione łącznie. Praktyka wskazuje, że organy regulacyjne często ustalały taryfy tymczasowe, mimo że brakowało spełnienia jednego z warunków. Taka praktyka jest niedopuszczalna i takie decyzje organów nie powinny się ostać w obrocie prawnym.

Decyzja odmawiająca

Odnosząc się bezpośrednio do poszczególnych warunków, jakie muszą być spełnione, aby organ mógł zgodnie z prawem ustalić taryfę tymczasową, pierwszy z nich wydaje się oczywisty i rzeczywiście nie budził wątpliwości w praktyce. Organ podczas oceny, weryfikacji i analizy wniosku taryfowego uznać musi, iż przedłożony wniosek taryfowy nie może zostać zatwierdzony, i wydać decyzję odmawiającą zatwierdzenia taryfy. Zatem w przypadku zatwierdzenia taryfy przez organ przepis ten nie znajduje zastosowania.

Kolejną przesłanką, która musi zostać spełniona, jest okoliczność, iż decyzja odmowna została wydana z powodu warunków ekonomicznych wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działalności gospodarczej, pozbawione podstaw prawnych jest więc wydanie decyzji określającej taryfę tymczasową, jeśli decyzja negatywna została wydana przez organ z jakichkolwiek innych przyczyn. Przykładem spotykanym w praktyce jest określanie taryfy tymczasowej, gdy decyzja odmawiająca zatwierdzenia taryfy wynikała zdaniem organu z niezgodności wniosku z przepisami prawa, np. wniosek zawierał braki formalne, wyjaśnienia przedsiębiorstwa wodociągowo- -kanalizacyjnego na wezwania organu były w opinii organu niepełne, niespójne czy też nie zostały przedłożone wszystkie wymagane przepisami dokumenty. Jest to praktyka niezgodna z powołanymi przepisami, które jasno i dobitnie wskazują, że żadna inna pozaekonomiczna przyczyna nie uzasadnia ustalenia przez organ taryfy tymczasowej.

Ponadto – jest to trzeci warunek – konieczne jest, aby wynik przeprowadzanej przez organ oceny, weryfikacji lub analizy wskazywał na konieczność obniżenia cen i stawek opłat. Przepisy nie doprecyzowują tej kwestii, co niestety pozwala organowi na dużą swobodę w ocenie tej przesłanki. Niewątpliwie musimy mieć do czynienia z sytuacją, gdy zdaniem organu regulacyjnego ceny i stawki opłat są zbyt wysokie w stosunku do tego, jakie w opinii organu powinny być. Jednakże mimo bardzo nieprecyzyjnego brzmienia przepisu organ nie może decydować zupełnie dowolnie, związany jest bowiem brzmieniem pozostałych przepisów ustawy i rozporządzenia.

W praktyce natomiast najczęściej wątpliwości budziła kwestia zupełnie formalna, tj. złożenie poprawionego wniosku lub poprawionego uzasadnienia w określonym przez organ terminie. Brzmienie przepisu wskazuje, iż przedłożenie żądanych dokumentów ma charakter formalny – w zakreślonym terminie należy przedłożyć poprawiony wniosek lub uzasadnienie, nie oznacza to zatem, że muszą one być w opinii organu poprawne i umożliwiać zatwierdzenie taryfy. Oznacza to jedynie, że przed upływem terminu przedsiębiorstwo musi złożyć poprawione dokumenty – zatem podstawą do określenia taryfy tymczasowej są wyłącznie dwie sytuacje: przedsiębiorstwo w ogóle nie złożyło wymaganego przez organ wniosku albo uzasadnienia albo złożyło identyczny jak pierwotnie wniosek lub uzasadnienie i zakwestionowało ewentualnie jedynie zasadność takiej decyzji organu, kierując do niego wraz z wnioskiem taryfowym pismo podobne do odwołania, ale złożonego po terminie, w jakim możliwe było zgodne z prawem skutecznie wniesienie tego środka odwoławczego. Jeśli nie wystąpi jedna ze wskazanych sytuacji, organ zobowiązany jest procedować złożony wniosek taryfowy na dokładnie takich samych zasadach jak pierwotnie złożony. Organy nie mają żadnej podstawy prawnej do uznania, iż w wyznaczonym terminie winien zostać złożony wniosek kompletny, spełniający wszelkie wymogi i nadający się do zatwierdzenia, w sytuacji niekompletności wniosku lub innych uchybień formalnych organ zobowiązany jest do procedowania tak jak w przypadku każdego innego postępowania administracyjnego, tj. stosując wezwania, o których mowa w art. 64 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (DzU z 2020 r., poz. 256 ze zm.).

Odwołanie od decyzji

Kolejnym poważnych uchybieniem, z którym spotykamy się w praktyce, jest kwestia wydawania przez organ decyzji określającej taryfę tymczasową w sytuacji, w której przedsiębiorstwo odwołało się od decyzji o odmowie zatwierdzenia taryfy. Do postępowania przed organem regulacyjnym stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja, od której wniesiono odwołanie, nie podlega wykonaniu (art. 130 § 2 k.p.a.). Termin na przedłożenie poprawionego projektu taryfy – określany w decyzji odmownej – powinien zatem wyraźnie wskazywać, że biegnie on od dnia uzyskania przez tę decyzję ostateczności, natomiast z pouczenia winno wynikać, że przedsiębiorstwo w terminie 14 dni od doręczenia przedmiotowej decyzji może się od niej odwołać. W przypadku ustalenia taryfy tymczasowej niezależnie od wniesienia skutecznego – w ustawowym terminie – odwołania i trwającego wobec tego postępowania odwoławczego decyzja o ustaleniu taryfy tymczasowej może zostać zakwestionowana przez przedsiębiorstwo na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Podkreślić ponadto należy, że określenie tymczasowej taryfy nie zwalnia przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego z obowiązku przedłożenia poprawionego projektu taryfy wraz z poprawionym uzasadnieniem. W sytuacji zatem otrzymania przez przedsiębiorstwo decyzji ustalającej taryfę tymczasową zasadne jest podjęcie następujących działań:

- upewnienie się, czy nie zostało złożone odwołanie od decyzji o odmowie zatwierdzenia taryfy, a jeśli tak, czy we właściwym terminie i czy spełniało pozostałe wymogi formalne; w takiej sytuacji konieczne jest podjęcie kroków w kierunku stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu taryfy tymczasowej,

- analiza decyzji o ustaleniu taryfy tymczasowej pod kątem wydania jej w sytuacji łącznego spełnienia omawianych powyżej przesłanek i ewentualne zakwestionowanie jej na tej podstawie,

- w sytuacji, gdy w opinii przedsiębiorstwa taryfa tymczasowa została ustalona zgodnie z obowiązującymi przepisami, należy rozpocząć przygotowywanie poprawionego projektu taryfy wraz z poprawionym uzasadnieniem.

Postępowanie w sprawie ustalenia taryfy tymczasowej ze względu na swą specyfikę i bardzo skąpą regulację prawną jest postępowaniem trudnym i często ma bardzo niekorzystny wpływ na sytuację finansową przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Z tego względu ważne jest, aby organy regulacyjne skrupulatnie przestrzegały przepisów, nie interpretowały ich rozszerzająco i ustalały taryfę tymczasową wyłącznie w sytuacji, gdy zasadność takiego działania wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne natomiast powinny podejmować wszelkie działania, aby nie dopuścić do ustalenia taryfy tymczasowej, a więc przede wszystkim w przypadku otrzymania decyzji o odmowie zatwierdzenia taryfy w wyznaczonym w decyzji terminie składały poprawiony projekt taryfy lub uzasadnienia albo w ustawowym 14-dniowym terminie wnosiły odwołanie od negatywnej decyzji dyrektora RZGW do prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.

Milena Dorobek – Lis jest radcą prawnym w Kancelarii Prawna Prawa Publicznego

Krzysztof Kurzeja jest radcą prawnym w  Kancelarii Prawna Prawa Publicznego