W takim przypadku podatnik naraża się także na uznanie przez fiskusa ksiąg podatkowych za nierzetelne. Sądy potwierdzają, że robiąc wpisy na podstawie takich dokumentów, podatnik uniemożliwia określenie dochodu z uwzględnieniem dowodu, jakim jest księga przychodów i rozchodów.

Skutki nie tylko w VAT

Kwestia braku możliwości odliczenia VAT naliczonego w sytuacji, gdy organ podatkowy zakwestionuje tzw. puste faktury VAT, już nie budzi wątpliwości. Nie można odliczyć VAT z faktury wystawionej przez firmę, która nie wykonała usługi. W tym zakresie organy podatkowe stoją na jednoznacznym stanowisku, popartym orzecznictwem sądów. Natomiast problem z takimi fakturami pojawia się jeszcze oczywiście w odniesieniu do podatku dochodowego.

Skutki ujęcia tzw. pustych faktur w podatkowej księdze mogą być dwojakie. Otóż w sytuacji zakwestionowania takich faktur przez fiskusa wydatki w nich uwidocznione nie będą stanowić kosztu uzyskania przychodu. Ponadto zachodzi obawa o zakwestionowanie rzetelności ksiąg podatkowych, na co pozwalają przepisy podatkowe i co również potwierdzają sądy administracyjne.

Co wynika z zasad ogólnych

Przy kwalifikowaniu wydatków do kosztów uzyskania przychodów należy mieć na uwadze ogólne zasady wynikające z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, przede wszystkim celowość poniesienia tych kosztów. Kosztami podatkowymi są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wskazanych w art. 23 tej ustawy. U podatników zobowiązanych do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów ustalenie dochodu następuje w sposób szczególny (art. 24 ust. 1 i art. 24a ust. 1 ustawy o PIT), czyli na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg.

Jak potwierdzają sądy, określenie w ten szczególny sposób dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej jest możliwe przy założeniu, że podatnik przestrzega zasad związanych z prowadzeniem ksiąg podatkowych, uregulowanych w art. 24a ust. 7 ustawy o PIT i wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych, wprowadzających m.in. reguły dotyczące dokumentowania poszczególnych transakcji mających wpływ na wyliczenie dochodu na podstawie tych ksiąg. Chodzi tu przede wszystkim o § 11 ust. 1 i 3, § 12 ust. 3 oraz § 13 i 14 rozporządzenia ministra finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

W wyroku z 24 paździer- nika 2014 r. (II FSK 2628/12) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stosowanie tych szczególnych zasad wiąże się również z konsekwencjami w postaci dopuszczalności oceny rzetelności prowadzonych ksiąg (art. 193 § 1, 2 i 4 ordynacji podatkowej). W ocenie sądu, jeśli podatnik nie zastosował się do obowiązujących go zasad rzetelnego prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ponieważ za podstawę wpisów przyjął faktury, które nie przedstawiały rzeczywistych transakcji gospodarczych, to tym samym uniemożliwił określenie dochodu z uwzględnieniem dowodu, jaki stanowiły te księgi. Należy zatem pamiętać, że o nierzetelności księgi można mówić również wtedy, gdy podatnik ewidencjonuje zakwestionowane zakupy towaru na podstawie dowodów nierzetelnych, tzn. na podstawie dowodów wystawionych przez podmiot, który w rzeczywistości nie wykonał usługi (dostawy). Dokonując wpisów na podstawie takich dokumentów, podatnik uniemożliwia określenie dochodu z uwzględnieniem dowodu, jaki stanowi księga. Ponieważ w spornej sprawie chodziło o zakup paliwa, NSA podkreślił, że w takiej sytuacji dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest istotne, czy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zrealizowano zakupy w ilościach określonych w spornych fakturach, lecz to, czy faktury te odzwierciedlają rzeczywisty obrót ze wskazanym w nich kontrahentem, tzn. czy wystawca faktur był faktycznym dostawcą paliwa za wskazaną w nich cenę (co pozwalałoby na zaliczenie kwot wynikających z tych faktur do kosztów uzyskania przychodów).

Sąd podkreślił, że jakkolwiek sporne faktury sporządzone zostały pod względem formalnym w sposób prawidłowy, to nie ulega wątpliwości, że skarżący nabyli paliwo od innych podmiotów niż w nich wskazane. Stąd też nie można przyjąć, że faktury te są prawidłowymi (rzetelnymi) dowodami księgowymi, odzwierciedlającymi rzeczywiste zdarzenia gospodarcze. Prowadziłoby to bowiem do sankcjonowania fikcji gospodarczej, a więc sytuacji, w której kto inny dostarcza towar, a kto inny wystawia faktury sprzedaży za ten towar. W konsekwencji prowadziłoby to także do akceptacji rozliczenia podatkowego przeprowadzonego nie na podstawie rzeczywistego przebiegu działalności gospodarczej i występujących w niej zdarzeń, lecz wyłącznie na podstawie treści zgromadzonych i zaoferowanych przez podatnika dokumentów prywatnych.

Kwestia winy nie ma znaczenia

Należy przy tym podkreślić, że to na podatniku w takiej sytuacji  spoczywa ciężar wskazania środków dowodowych pozwalających na ustalenie, na rzecz jakich podmiotów ponosił wydatki i w jakiej wysokości. Nie ma bowiem znaczenia to, czy podatnik w sposób zawiniony czy też niezawiniony (ze względu na brak dokumentów źródłowych) rozliczał koszty uzyskania przychodów na podstawie faktur nierzetelnych. Sąd podkreślił, że istotne jest jedynie to, że faktury te nie odzwierciedlają faktycznych transakcji i nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu podatkowym.

Stosowanie zatem tych szczególnych zasad wynikających z przepisów dotyczących rozliczeń na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów wiąże się również z konsekwencjami w postaci dopuszczalności oceny rzetelności ksiąg.

Autopromocja
Wyjątkowa okazja

Roczny dostęp do treści rp.pl za pół ceny

KUP TERAZ

Jeśli zatem spółka prowadziła nierzetelnie księgę przychodów i rozchodów, ponieważ za podstawę wpisów przyjęła faktury, które nie przedstawiały rzeczywistych transakcji, to uniemożliwiło to określenie dochodu z uwzględnieniem dowodu, jaki stanowiły te księgi.

Jeśli faktury nie odzwierciedlają faktycznych transakcji, to nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu podatkowym. Nie tylko skutkują brakiem możliwości odliczenia VAT, ale też nie stanowią kosztów podatkowych i rzutują na rzetelność ksiąg podatkowych.