Co oznacza termin groźba w rozumieniu prawa?

Groźba w prawie karnym oznacza sposób oddziaływania na człowieka, a ściślej mówiąc – na jego psychikę. Najogólniej rzecz ujmując, polega na zapowiedzeniu zła, które spotka adresata ze strony grożącego bądź ze strony osoby, na którą grożący ma wpływ. Groźba jest okolicznością modalną sposobu wielu różnych typów czynów zabronionych. Przykładowo w art. 280 § 1 k.k. jedną z zabronionych metod działania sprawcy rozboju jest groźba natychmiastowego użycia przemocy wobec osoby, której mienie chce skraść. Okolicznością modalną występującą najczęściej w Kodeksie karnym jest natomiast groźba bezprawna.

Jaki rodzaj gróźb podlega karze, zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym?

Zgodnie z art. 115 § 12 k.k. groźbą bezprawną jest zarówno groźba karalna, stanowiąca osobny typ czynu zabronionego z art. 190 § 1 k.k., jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jak również rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej. Nie stanowi groźby zapowiedź tych postępowań, jeśli mają one na celu ochronę naruszonego prawa.

W jakich przypadkach istnieje możliwość pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej za przestępstwo groźby karalnej?

Odpowiedzialność karna za groźbę karalną zachodzi wówczas, gdy sprawca grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, a groźba ta wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Przestępstwo to jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Jego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (tryb bezwzględnie wnioskowy), zaś sprawcą może być każdy podlegający odpowiedzialności karnej człowiek.

Jakie formy gróźb podlegają odpowiedzialności karnej?

Forma, w której sprawca grozi jest dowolna. W orzecznictwie wskazano, że nawet zbyt bliskie podjeżdżanie samochodem do pokrzywdzonego, połączone z robieniem kółek wokół niego, może być traktowane jako groźba karalna. Zwrot stanowiący groźbę musi być skonkretyzowany odnośnie do znamion przestępstwa, którego popełnienie zapowiada sprawca. Nie wypełni zatem znamion omawianego występku przykładowo student, który po oblanym egzaminie zwróci się do swojego profesora słowami „ostrzegam pana – pożałuje pan tej decyzji”. Konieczne jest też, żeby treść groźby dotarła do adresata, a adresat zrozumiał ją. Tym samym odpowiedzialność karna nie grozi studentowi zza granicy, który zagrozi koledze z Polski w nieznanym Polakowi języku. Sprawca musi też działać umyślnie.

Czy groźby muszą wywoływać określony skutek?

Skutek jest najbardziej kontrowersyjnym i trudnym dowodowo znamieniem występku groźby karalnej jest skutek. Ustawodawca dla dokonania omawianego występku wymaga, by groźba wzbudziła u adresata uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Kwestię tę należy oceniać z uwzględnieniem kryteriów subiektywnych, biorąc pod uwagę właściwości psychiki pokrzywdzonego, ale i obiektywnych, badając czy groźby były na tyle poważne i realne, że mogły wystraszyć przeciętnego człowieka. Jeżeli profesor-dowcipniś zagrozi leniwemu studentowi wywiezieniem do lasu i posmarowaniem miodem, celem przywołania niedźwiedzi, to trudno mówić o realizacji znamienia skutku przestępstwa groźby karalnej – obawa nie może zostać uznana za uzasadnioną.

Jakie dobra prawne podlegają wzmożonej ochronie ze strony prawa karnego?

Życie i zdrowie przedstawiają najwyższą wartość w hierarchii dóbr prawnych, dlatego też podlegają wzmożonej ochronie ze strony prawa karnego, także na etapie poprzedzającym ich naruszenie. Takimi występkami, których sprawcami lub pokrzywdzonymi mogą być również członkowie społeczności akademickiej – zwłaszcza wydziałów technicznych – są typy z art. 160 § 1 i § 3 k.k., wprowadzające karalność za narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, czyli np. utraty wzroku czy wywołania choroby realnie zagrażającej życiu.

W jaki sposób sprawca może narazić życie lub zdrowie innej osoby?

Sprawca może narazić człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo zdrowia na trzy sposoby: wywołując zagrożenie, zwiększając je bądź nie przyczyniając się do jego ustąpienia czy zmniejszenia. Niebezpieczeństwem jest zaś pewien stan, który niesie ze sobą wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia ujemnych następstw w stosunku do dóbr prawnych, w tym przypadku ludzkiego życia lub zdrowia. Niebezpieczeństwo musi być bezpośrednie oraz realne.

Czy umyślne spowodowanie niebezpieczeństwa jest regulowane odrębnymi przepisami prawnymi?

Umyślne narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu jak zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3 (art. 160 § 1 k.k.). Sprawca tego występku musi mieć świadomość, że swoim zachowaniem sprowadza omawiane niebezpieczeństwo oraz chcieć tego bądź się z tym godzić. Przykładem może być stan faktyczny, w którym student chemii celowo zmienia proporcje odczynników w trakcie eksperymentu, żeby spowodować niewielki wybuch, godząc się z możliwością ciężkiego poparzenia czy nawet oślepienia pracującego obok kolegi, które ostatecznie nie następuje, ale jest realne. Przestępstwo to jest ścigane z oskarżenia publicznego.

Czy odpowiedzialności karnej podlega również nieumyślne narażenie życia lub zdrowia?

Tak. Sprawca działa nieumyślnie, jeśli nie ma zamiaru popełnienia tego czynu zabronionego, ale możliwość taką przewiduje bądź jej nie przewiduje, choć mógł przewidzieć. Za ten występek grozi na podstawie art. 160 § 3 k.k. grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Czy istnieją przypadki narażenia życia lub zdrowia, w których nie grozi odpowiedzialność karna?

 Tak - w art. 160 § 4 k.k. ustawodawca zamieścił klauzulę niekaralności sprawców, którzy dobrowolnie uchylili grożące niebezpieczeństwo. Norma ta ma motywować osoby, które naraziły na niebezpieczeństwo do jego zażegnania i tym samym zwiększać zakres ochrony życia i zdrowia. Dobrowolność tego „czynnego żalu” oznacza nieprzymuszone działanie sprawcy, aczkolwiek niezależne od jego motywacji. Przykładem może być stan faktyczny, w którym pracownik administracyjny uczelni swoim nieostrożnym zachowaniem spowodował rozszczelnienie instalacji gazowej, lecz natychmiast zniwelował niebezpieczeństwo, zakręcając zawór gazu.

Materiał Promocyjny