Od 1 stycznia 2019 r. funkcjonują znowelizowane unormowania dotyczące potrąceń dokonywanych z należności przysługujących osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych. Ustanawiają one wprost taką samą ochronę przed zajmowaniem wynagrodzeń wspomnianych osób, jaką objęci są pracownicy. Zgodnie bowiem z dodanym do kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) art. 833 § 21, od nowego roku przepisy art. 87 i art. 87[1] kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

Czytaj także: Nieodpłatne noclegi dla zleceniobiorców podlegają opodatkowaniu - wyrok NSA

Uzasadnieniem potrzeby zmian przepisów dotyczących ochrony wynagrodzeń przysługującej zarobkującym osobom niemającym statusu pracownika było wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych, jakie mogą powstawać na gruncie dotychczasowego art. 833 § 2 k.p.c. przy ustalaniu, czy wynagrodzenie otrzymywane przez dłużnika zatrudnionego na podstawie umowy cywilnoprawnej można uznać za świadczenie powtarzające się, „którego celem jest zapewnienie utrzymania". Nie ma bowiem wątpliwości, że osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych, choć stanowią niemały odsetek zatrudnionych, z punktu widzenia uprawnień pracowniczych i tak są w znacznie gorszej sytuacji niż etatowi pracownicy. Aby zapewnić im minimum egzystencji i ochrony przed egzekucją, należało w sposób jednoznaczny zrównać je z osobami mającymi status pracowników w rozumieniu kodeksu pracy.

Niestety brzmienie art. 833 § 2[1] k.p.c. rodzi kilka wątpliwości w kwestii tego, jakie praktyczne przełożenie powinien on mieć na sposób potrącania wierzytelności wypłacanych w ramach stosunku cywilnoprawnego.

Pojęcie „zapewnienie utrzymania" nie dość precyzyjne

W kontekście przytoczonego wyżej przepisu, zasadne jest pytanie: jak należy rozumieć sformułowanie „zapewnienie utrzymania"? Z prośbą o odpowiedź Redakcja zwróciła się do Ministerstwa Sprawiedliwości, które 19 grudnia 2018 r. wyjaśniło, że:

- cytowane określenie powinno rozumieć się tak samo, jak na gruncie obowiązujących do końca 2018 r. przepisów, z tym zastrzeżeniem, że w sposób wyraźny regulacja ta obejmuje również zleceniobiorców,

- w zakresie samego pojęcia „zapewnienia utrzymania" wskazać trzeba wyrażone w orzecznictwie sądowym stanowisko, iż pojęciu temu należy nadawać szerokie znaczenie, a zaliczenie danego świadczenia do wymienionej grupy świadczeń zależy wyłącznie od ustalenia, czy świadczenie to ma charakter periodyczny (powtarzający się) oraz czy spełnia wspomniany wyżej cel,

- świadczeniami powtarzającymi się są należności wypłacane dłużnikowi okresowo w powtarzających się odstępach czasu.

Górna granica – 3/5 lub 1/2 wynagrodzenia

Pod kodeksową ochronę w zakresie potrącania świadczeń pieniężnych stawianych do dyspozycji zleceniobiorcy-dłużnikowi, podlegają te z nich, które:

Autopromocja
Wyjątkowa okazja

Roczny dostęp do treści rp.pl za pół ceny

KUP TERAZ

- posiadają charakter powtarzający się, oraz

- zapewniają utrzymanie albo stanowią jedyne źródło dochodu.

Ustalenie w przypadku ww. należności górnego pułapu potrąceń, nie powinno nastręczać większych kłopotów. Pułap ten, w zależności od rodzaju egzekwowanych należności, wynosi:

- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych – 3/5 wynagrodzenia,

- w przypadku egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych – 1/2 wynagrodzenia,

- przy zbiegu potrąceń z różnych tytułów dotyczących egzekucji na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne oraz zaliczek pieniężnych – do wysokości 1/2 wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami należności alimentacyjnych – do 3/5 wynagrodzenia.

Wyznaczenie kwoty wolnej z problemami

Odnosząc się do zagadnienia kalkulowania kwoty wolnej od potrąceń w przypadku umów cywilnych, w tym z umów zlecenia, podkreślić trzeba fakt pojawiających się w tym obszarze niejasności. Ze znowelizowanych przepisów nie wynika bowiem:

- czy dla ustalenia kwoty wolnej, gdy wynagrodzenie zleceniobiorcy ma charakter powtarzający się i stanowi jedyne źródło jego utrzymania, należy przyjąć kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującą pracowników (2250 zł przy pełnym etacie), czy minimalną stawkę godzinową zleceniobiorców (14,70 zł), pomnożoną przez liczbę godzin wykonywania zlecenia w danym miesiącu,

- jak ustalać kwotę wolną w razie łączenia etatu ze zleceniem.

Resort sprawiedliwości w wyjaśnieniach przekazanych Redakcji 19 grudnia 2018 r., stanął na stanowisku, że:

- w stosunku do osób świadczących pracę na podstawie umowy zlecenia trzeba stosować kwotę wolną w wysokości ustawowej minimalnej płacy aktualnie należnej pracownikom (oczywiście pod warunkiem, że w danych okolicznościach spełnione są przesłanki zapisane w art. 833 § 21 k.p.c.),

- na gruncie stanu prawnego obowiązującego do końca 2018 r. wyrażane są poglądy, że w drodze analogii należałoby przyjąć, iż w przypadku zleceniobiorcy kwoty wolne ulegają obniżeniu jak przy zatrudnieniu na część etatu – zgodnie z art. 871 § 2 k.p. (ministerstwo zastrzegło jednak, iż ukształtowanie się w tym zakresie praktyki orzeczniczej na tle znowelizowanych przepisów może nastąpić jedynie w związku z rozpoznawaniem skarg na czynność komornika sądowego),

- gdy dojdzie do łączenia etatu ze zleceniem u jednego podmiotu, ustalenie przez komornika wysokości kwoty wolnej od potrąceń powinno nastąpić z uwzględnieniem całości uzyskiwanego dochodu zsumowanego z obu źródeł (przy czym tę kwestię – wobec braku jednoznacznego uregulowania – wyjaśni dopiero orzecznictwo sądowe); resort potwierdził telefonicznie, że analogiczna zasada dotyczy łączenia etatu i zlecenia u różnych podmiotów.

Podmiot zatrudniający zleceniobiorców, w razie potrzeby powinien wiedzieć, kiedy może podjąć decyzję o zastosowaniu granicy potrącenia oraz kwoty wolnej od zajęć w wysokości obowiązującej w danym roku minimalnej płacy za pracę. W świetle zaakcentowanych wcześniej wątków, podjęcie wspomnianej decyzji jest możliwe wtedy, gdy pracodawca – otrzymawszy od komornika zajęcie wierzytelności przysługujących zleceniobiorcy – posiada wiedzę, że wynagrodzenie przekazywane zatrudnionemu z racji umowy zlecenia:

- ma charakter świadczenia wypłacanego okresowo w powtarzających się odstępach czasu,

- jego celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowi ono jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

W razie braku pewności co do sposobu dokonania w konkretnej sytuacji potrącenia z wynagrodzenia zleceniobiorcy, zleceniodawca powinien skontaktować się z organem egzekucyjnym, aby uzgodnić z nim zakres i reguły egzekucji.

Zaznaczmy, że w sytuacji nieuzasadnionego przekazania komornikowi przez zleceniodawcę całości wynagrodzenia należnego wykonawcy zlecenia, dłużnikowi przysługuje możliwość złożenia wniosku o ograniczenie egzekucji (art. 833 § 2 k.p.c.) celem wykazania spełnienia przesłanek uzasadniających odpowiednie zastosowanie przepisów k.p. do świadczenia otrzymywanego przez niego z tytułu umowy zlecenia.