Warunki udziału w postępowaniu zostały określone przez ustawodawcę w art. 22 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy –Prawo zamówień publicznych (p.z.p.). Odnoszą się one do właściwości podmiotowej wykonawcy. Od ich spełnienia uzależniony jest udział wykonawcy w postępowaniu. Ich celem jest ograniczenie ryzyka wyboru wykonawcy niezdolnego do wykonania zamówienia publicznego lub w stosunku do którego, ze względu na sytuację podmiotową, zachodzi prawdopodobieństwo nienależytego wykonania zamówienia.

Warunki udziału w postępowaniu to „warunki podmiotowe", których niespełnienie powoduje wykluczenie wykonawcy z postępowania. Należy odróżnić je od „warunków przedmiotowych", które odnoszą się do przedmiotu zamówienia i warunków, na jakich będzie ono realizowane. Konsekwencją ich niespełnienia jest odrzucenie oferty wykonawcy złożonej w postępowaniu.

Dwie grupy

Warunki podmiotowe dzieli się na dwie grupy:

- warunki pozytywne – rozumiane jako kwalifikacja podmiotowa wykonawcy w zakresie określonych uprawnień, potencjału, sytuacji ekonomicznej i finansowej, itp., dająca gwarancję należytego wykonania zamówienia publicznego;

- warunki negatywne – rozumiane jako brak okoliczności (podmiotowych) stanowiących podstawę do wykluczenia wykonawcy z art. 24 p.z.p.; dotyczą m.in. nierzetelności, upadłości, zaległości publicznoprawnych albo karalności za określone przestępstwa.

Jakie warunki

Zgodnie z art. 22 ust. 1 p.z.p. o udzielenie zamówienia mogą się ubiegać wykonawcy, którzy spełniają warunki dotyczące:

- posiadania uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania;

- posiadania wiedzy i doświadczenia;

- dysponowania odpowiednim potencjałem technicznym oraz osobami zdolnymi do wykonania zamówienia;

- sytuacji ekonomicznej i finansowej.

Jak wynika z tego przepisu, warunki (pozytywne) udziału w postępowaniu określone zostały przez ustawodawcę w sposób ogólny, mający zastosowanie do wszystkich zamówień publicznych. Tymczasem każde postępowanie o zamówienie publiczne jest inne, choćby pod względem przedmiotu zamówienia, jego zakresu, wartości, stawianych wymagań, stopnia złożoności itd. W postępowaniu o zamówienie publiczne konieczna jest zatem konkretyzacja przez zamawiającego wymienionych warunków. Konkretyzacja dokonywana jest poprzez opis w ogłoszeniu o zamówieniu i SIWZ sposobu dokonywania oceny spełniania tych warunków.

Katalog warunków nie wymusza również na zamawiających stawiania konkretnych wymogów we wszystkich dziedzinach wymienionych w pkt 1–4 omawianego przepisu. Zamawiający sam decyduje, w zależności od potrzeb wynikających z rodzaju zamówienia, jego przedmiotu i wartości oraz sposobu wykonania, w jakich dziedzinach postawi wykonawcom konkretne warunki. Oznacza to, że nie ma podstaw do żądania dokumentów potwierdzających spełnianie warunków w tych dziedzinach, w których zamawiający nie sformułował konkretnych warunków.

Jednym z warunków pozytywnych udziału w postępowaniu określonym w art. 22 ust. 1 pkt 1 p.z.p. jest posiadanie przez wykonawców uprawnień do wykonywania określonej działalności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania.

Można się starać wspólnie

Art. 23 ust. 1 p.z.p. pozwala wprost na wspólne ubieganie się wykonawców o udzielenie danego zamówienia. Ustawa nie narzuca jednak form ani sposobów składania oferty przez wspólnie działających wykonawców. W praktyce przyjęło się, że wykonawcy działający wspólnie tworzą konsorcjum lub łączą się w ramach spółki cywilnej.

W polskim prawie nie zdefiniowano pojęcia „konsorcjum". Zgodnie z piśmiennictwem jest to twór powołany w drodze umowy przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą, które zobowiązują się wspólnie dążyć do osiągnięcia wytyczonego celu gospodarczego. W zamówieniach publicznych celem jest złożenie oferty wspólnej, a następnie – po uzyskaniu zamówienia – wspólne wykonanie zawartej z zamawiającym umowy. Konsorcjum jest zawierane zwykle po to, aby wykonawcy, którzy samodzielnie nie dysponują wymaganym do realizacji zamówienia potencjałem, mogli połączyć różne zasoby, tak aby spełnić łącznie warunki pozytywne udziału w postępowaniu określone przez zamawiających w SIWZ.

Inną formą wspólnego ubiegania się o udzielenie zamówienia jest spółka cywilna. Warunki jej utworzenia są odmienne, ponieważ w odróżnieniu od konsorcjum podlega ona zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej. Jednocześnie każdy z przedsiębiorców wchodzący w jej skład musi dokonać samodzielnego zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej. W świetle p.z.p. przedsiębiorcy tworzący spółkę cywilną stanowią samodzielne podmioty, które wspólnie ubiegają się o udzielenie zamówienia.

Prawo zamówień publicznych nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących wykonawców do wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia. Odpowiednie stosowanie oznacza, że wszyscy wykonawcy łącznie oraz każdy uczestnik konsorcjum osobno muszą być traktowani jak wykonawca. Rodzi to stosowne konsekwencje, m.in. w zakresie wykazywania spełnienia określonych warunków oraz w zakresie niepodlegania wykluczeniu. W przypadku warunków negatywnych każdy uczestnik konsorcjum musi wykazać, iż nie podlega wykluczeniu.

Przepisy nie określają również, jak należy oceniać spełnianie warunków (pozytywnych) udziału w postępowaniu przez wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. Dlatego zasady w tym zakresie wypracowują praktyka i orzecznictwo.

Wystarczy jeden z zasobami

Zgodnie z przeważającym poglądem w przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia wystarczające jest, by dysponowanie odpowiednimi zasobami wykazał jeden z konsorcjantów (wyrok KIO z 7 stycznia 2013 r., 2755/12). Taki sposób oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu jest zgodny z ideą konsorcjum, w którym uczestnicy zobowiązują się do współdziałania w określonym celu. Zawiązanie konsorcjum powoduje zwiększeniu potencjału wykonawcy, tj. konsorcjum, i powoduje, że wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia są względem siebie komplementarni. Stawianie konsorcjum wyższych wymagań polegających na spełnieniu przez każdego z jego członków warunków udziału w postępowaniu należy w ocenie niektórych traktować jako naruszenie zasady równości wykonawców, tj. art. 7 p.z.p. (wyrok KIO z 23 lipca 2010 r., 1432/10).

Jakie są zasady

- Równe traktowanie wykonawców i stosowanie do wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia odpowiednio przepisów dotyczących wykonawców występujących samodzielnie.

- Każdy z wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia jest zobowiązany do wykazania, że nie istnieją

w stosunku do niego podstawy do wykluczenia go z postępowania na podstawie art. 24 p.z.p.

- Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia muszą wykazać, iż łącznie spełniają warunki udziału w postępowaniu w zakresie art. 22 ust. 1 pkt 2–4 p.z.p.

- brak jednolitego stanowiska dotyczącego sumowania potencjału wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia w zakresie art. 22 ust. 1 pkt 1 p.z.p. Z jednej strony za właściwe należy uznać, iż wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia łącznie spełniają warunki dotyczące posiadania odpowiednich uprawnień w sytuacji, gdy tylko jeden z wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia posiada warunki wymagane przez zamawiającego, pod warunkiem iż ten, który posiada te uprawnienia, będzie faktycznie wykonywał te czynności. Z drugiej strony wyjątkiem jest sytuacja, w której cały przedmiot zamówienia wiąże się z wykonywaniem działań lub czynności, do których niezbędne są uprawnienia wymagane prawem. Wówczas wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia spełniają warunki udziału w postępowaniu, jeżeli każdy z nich posiada takie uprawnienia. -

Marcelina Daszkiewicz, aplikant adwokacki w Kancelarii Prawnej Pieróg & Partnerzy

Sytuacja jest klarowna co do warunków w zakresie wiedzy i doświadczenia, potencjału technicznego, osób zdolnych do wykonania zamówienia oraz sytuacji ekonomicznej i finansowej, ponieważ zarówno doktryna, jak i orzecznictwo wskazują, iż należy łącznie oceniać spełnianie tych warunków przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia.

Niejednoznaczne jest jednak stanowisko dotyczące oceny posiadania przez konsorcjum uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności. W doktrynie oraz orzecznictwie można się spotkać z opinią, iż posiadanie uprawnień jest warunkiem mającym charakter osobisty, w konsekwencji czego nie można łącznie posługiwać się takim uprawnieniem. Przeciwnicy tej opinii wskazują, iż nie ma podstaw, które pozwoliłyby na przyjęcie tezy zakazującej sumowania warunków udziału w postępowaniu w zakresie posiadania odpowiednich uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności, o których mowa w art. 22 ust. 1 pkt 1 p.z.p.. Stanowisko to również znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie KIO (uchwała KIO z 2 lutego 2011 r., 7/11).

Wydaje się, że zarówno zwolennicy jednej, jak i drugiej koncepcji mają po części rację, ponieważ z jednej strony p.z.p. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących wykonawcy do wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia oraz równe traktowanie wykonawców, a z drugiej może to doprowadzić do sytuacji, w której zamówienie będzie wykonywane faktycznie przez członka konsorcjum, który nie posiada wymaganego prawem uprawnienia do wykonywania określonej działalności lub czynności.

W mojej ocenie właściwy kierunek rozwiązania tego problemu wskazała KIO w wyroku z 5 kwietnia 2013 r. (668/13). Zdaniem Izby wystarczy, że jeden z wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia będzie wykonywał działalność wymagającą zezwolenia albo licencji i legitymuje się odpowiednimi uprawnieniami, aby uznać, że całe konsorcjum spełnia powyższy warunek i nie podlega wykluczeniu, nawet gdy inni członkowie konsorcjum stosownych uprawnień nie posiadają.

Z tego wynika, że konsorcjum będzie spełniało warunki udziału w postępowaniu w zakresie art. 22 ust. 1 pkt 1 p.z.p., gdy tylko jeden z członków konsorcjum będzie spełniał ten warunek, jednak z zastrzeżeniem, iż ten członek konsorcjum będzie wykonywał faktycznie działania lub czynności, dla których niezbędne jest posiadanie uprawnień wymaganych prawem.

Jednocześnie w przypadku postępowań, których przedmiotem jest wyłącznie np. świadczenie usług, które wymagają odpowiednich uprawnień, np. koncesji, licencji, zamawiający może wymagać, aby każdy z członków konsorcjum posiadał takie uprawnienia (wyrok KIO z 19 maja 2008 r., 427/08). Uważam, że takie stanowisko należy uznać za właściwe i w pełni uzasadnione.