Rada gminy wprowadziła zmiany do uchwały regulującej wysokość diet dla radnych i dla zastępcy przewodniczącego. Wśród nich znalazł się zapis, że dieta za dany miesiąc nie ulega zmniejszeniu w przypadku usprawiedliwionej nieobecności na sesji lub komisji. Doprecyzowano, że chodzi o kilka wskazanych okoliczności, m.in. pobyt w szpitalu czy istotne obowiązki pracownicze.

Nie ma dowolności

Uchwałę tę zaskarżył do sądu administracyjnego wojewoda. Jego zdaniem zapisy uchwały naruszały art. 25 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym (u.s.g.). Jak wyjaśnił, przepis ten upoważnia radę gminy do ustalania zasad przyznawania radnemu diet i zwrotu kosztów podróży służbowych, tym niemniej nie może to następować w sposób całkowicie dowolny. Należy bowiem mieć na uwadze, że radny pełni funkcję społecznie. Dieta nie stanowi wynagrodzenia za pracę, tylko ekwiwalent utraconych korzyści – głównie z tytułu pomniejszonego wynagrodzenia za pracę, jak i innych zarobków, które radny mógłby uzyskać w czasie, który poświęca na działalność na rzecz samorządu. Skoro dieta sprowadza się do wyrównania wydatków i strat wynikających z wykonywania funkcji radnego, to osoba pełniąca tę funkcję zachowuje prawo do zwrotu kosztów i wydatków poniesionych w związku ze sprawowaniem tej funkcji, a nie z tytułu samego bycia taką osobą.

Czytaj też: Radny nie musi usprawiedliwiać nieobecności na sesji

Zdaniem wojewody jeżeli radny w czasie swojej nieobecności podczas prac rady lub jej organów, nie wykonuje innych czynności związanych z pełnieniem mandatu, to nie powinien otrzymać diety, chociażby ta nieobecność była usprawiedliwiona. Natomiast w omawianej sprawie rada gminy określiła przypadki, kiedy dieta - mająca charakter zryczałtowany - ulega pomniejszeniu, ale jednocześnie wprowadziła generalne wyłączenia od tej zasady, z których tylko udział radnego w posiedzeniach lub pracach innych organów lub instytucji wynikających z uchwał rady gminy ma związek z wykonywaniem mandatu radnego. Uchwalenie przez radę gminy pozostałych wyłączeń powoduje, że dieta przyjmuje w istocie charakter stałego, miesięcznego wynagrodzenia, co stoi w sprzeczności z normą wyrażoną w art. 25 ust. 4 u.s.g. – wskazał wojewoda.

Rada gminy w odpowiedzi na skargę stwierdziła, że co do zasady podziela wywód prawny wojewody odnośnie nierozerwalnej więzi między faktycznie poniesionymi wydatkami związanymi z pełnieniem mandatu radnego, a wysokością tego świadczenia. Jak jednak zauważyła, w związku z przyjętym ryczałtowym modelem ustalania wysokości diety radnego dopuszczalne jest zachowanie przez radnego prawa do diety w precyzyjnie określonych przypadkach usprawiedliwionej nieobecności. Zdaniem rady ustawodawca pozostawił jednostkom samorządu terytorialnego sporą swobodę w zakresie kształtowania zasad wypłaty diet i zwrotu kosztów podróży służbowej radnych, z której to rada skorzystała.

Rekompensata, a nie dniówka

Rozpatrujący skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 26 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Go 319/20) przypomniał, że dieta radnego powinna być ściśle powiązana z rzeczywistym uczestnictwem w pracach organów gminy i wykonywaniem mandatu. Mając na uwadze charakter kompensacyjny diety - podkreślono, że rada posiada uprawnienie do określenia w uchwale czy radnym przysługuje dieta wypłacana za każde posiedzenie rady czy komisji, czy będzie to dieta ryczałtowa, wypłacana np. miesięcznie. Decydując się na formę ryczałtu, w uchwale trzeba zawrzeć zapisy dotyczące zasad obniżania radnym diet w związku z niewykonywaniem przez nich swoich funkcji na rzecz samorządu – wskazał sąd.

WSA przyznał rację wojewodzie, że jeżeli radny w czasie swojej nieobecności podczas prac rady lub jej organów, nie wykonuje innych czynności związanych z pełnieniem mandatu, to nie powinien otrzymać diety, chociażby ta nieobecność była usprawiedliwiona. Jak bowiem trafnie podkreśla się w orzecznictwie, skoro dieta sprowadza się do wyrównania wydatków i strat spowodowanych pełnieniem określonej funkcji, to osoba pełniąca tę funkcję zachowuje prawo do zwrotu kosztów i wydatków poniesionych w związku jej wykonywaniem, a nie z tytułu samego faktu bycia taką osobą (por. wyrok WSA w Opolu z 21 lipca 2015 r., II SA/Op 177/15). Gdyby przyjąć inaczej, dieta straciłaby charakter rekompensaty, a stałaby się miesięcznym wynagrodzeniem, co stoi w sprzeczności z jej naturą – zaznaczono w uzasadnieniu.

Autopromocja
FIRMA.RP.PL

Sprawdzona, pogłębiona i kompleksowa wiedza dla MŚP

CZYTAJ WIĘCEJ

Sygnatura akt: II SA/Go 319/20

Ustawa o samorządzie gminnym – art. 25

Ust. 4. Na zasadach ustalonych przez radę gminy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych.

Ust. 6. Wysokość diet przysługujących radnemu nie może przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie półtorakrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2288 oraz z 2020 r. poz. 278).

Ust. 7. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, maksymalną wysokość diet przysługujących radnemu w ciągu miesiąca, uwzględniając liczbę mieszkańców gminy, przy czym kwota wymieniona w ust. 6 oznacza maksymalną wysokość diet w gminach o największej liczbie mieszkańców.

Ust 8. Rada gminy przy ustalaniu wysokości diet radnych bierze pod uwagę funkcje pełnione przez radnego.

Podstawa prawna:

Art. 25 ust. 4-8 Ustawy o samorządzie gminnym

(tekst jedn. DzU z 2020 r., poz. 713 ze zm.)